źródło: Ipecac Recordings

Artykuł Teledysk Daughters pochodzi z serwisu KVLT.

W tym roku byłem świadkiem około 40 koncertów w mniejszym lub większym wymiarze czasowym, więc w niniejszej relacji postanowiłem skupić się tylko na tych zespołach, których występy zapisały się w mojej pamięci najlepiej. Mimo że z początku wydawało się, że na papierze tegoroczny line-up wypada gorzej niż ten sprzed roku, opuściłem Jaroměř równie rozżalony, że festiwal dobiegł końca. Przejdźmy więc do rejestru pamięci mojego mózgu, który podczas tegorocznego BA zarejestrował wydarzenia, które pozostaną w jego szufladach na długie lata.

Moja lekko opóźniona przygoda rozpoczęła się w środę koncertem kanadyjskiej grupy Voivod, której najnowsza płyta (The Wake) sprawiła, że na nowo zacząłem słuchać tego zespołu. Ciekawy koncert, którego repertuar niestety mnie nie powalił mnie na łopatki, ale i tak cieszę się, że po raz kolejny mogłem zobaczyć mistrzów kosmicznego thrash metalu w akcji. Po ich koncercie, będąc nieco przytłoczony ogromnym tłumem ludzi, w który wpakowałem się zaraz po przekroczeniu festiwalowych bramek, zacząłem zwiedzać teren twierdzy. Na pierwszy rzut oka nie dostrzegłem żadnych drastycznych zmian w ulokowaniu stoisk i miejscówek oferujących wszelakie udogodnienia. W tym roku rozlokowano więcej miejsc, w których można było doładować swoje konto w systemie Cashless, co w ostatecznym rozrachunku okazało się być zbawienne dla zaoszczędzenia czasu, którego – jak to bywa na festiwalach masowych – ostatecznie zawsze jest za mało, by sprawdzić wszystkie upragnione punkty programu. Premierowy rekonesans wykonany, czas na muzykę!

Po przystawce, którą zaserwowali Panowie z Voivod, nadszedł czas na nieco bardziej energiczne rytmy w wykonaniu Soilwork. Szwedzi zaprezentowali się całkiem nieźle. To właśnie ich występ uznaję za pierwszy „właściwy” koncert, jaki miałem przyjemność oglądać na tegorocznej edycji BA. Może było trochę zbyt statycznie, jak na frontmana i lidera metalowej grupy, ale Björn Strid zdołał już nas do tego przyzwyczaić. Na szczęście jego umiejętności wokalne utrzymują się na bardzo wysokim poziomie, przez co zawsze chętnie obserwuję poczynania tej melodeathowej ekipy. Incantation po raz kolejny udowodnili, że są jedną z najlepszych death metalowych grup. Grupa Johna McEntee zagrała praktycznie same utwory z pierwszych trzech albumów, z dodatkiem nowszego Carrion Prophecy. Świetny koncert. Z wielkim żalem opuściłem koncert moich ulubieńców z Eyehategod ze względu na problemy z polem namiotowym, ale wierzę, że w przyszłości nadrobię tę zaległość z nawiązką. Środa zakończyła się z przytupem, bowiem występy Cult of Luna, Hypocrisy, a także The Ocean pozostawiły mnie w emocjonalnej ruinie. Ci pierwsi zmiażdżyli mój układ nerwowy bardzo ciężkim setem, w którym znalazły się dwa utwory z nadchodzącego albumu The Silent Man i Nightwalkers, a także takie monolity jak Finland, Ghost Trail czy katartyczny In Awe Of, który rozdarł moją duszę na strzępy. To nie był koncert, to był transcendentalny rytuał przeprowadzony w sprzyjających gęstej atmosferze opadach deszczu. Hypocrisy dołożyli niesamowicie energiczny set, który sprawił, że awansowali w moim melo-deathowym zestawieniu do ścisłej czołówki. Przejście z The Final Chapter w kultowy Roswell 47 było imponujące, a siła i intensywność wokalu Petera Tägtgrena jest wprost nie do uwierzenia. Całości zniszczenia dopełnił niemiecki The Ocean. Po ich koncercie nie było już czego zbierać.

Czwartek był przeze mnie dniem najbardziej wyczekiwanym ze względu na koncert grupy Daughters, którą czczę i wielbię, i nie ma w tym ani kropli przesady. Koncert amerykańskiej ekipy – choć dosyć krótki – był moim zdaniem najlepszym występem, jaki zaobserwowałem na tegorocznym BA. Chwilę po wyjściu na scenę wokalista Alexis Marshall surfował już na rękach fanów, którzy razem z nim wykrzykiwali słowa kolejnych utworów. Grupa zaprezentowała 8 strzałów, a wszystkie z nich pochodziły z wydanej rok wcześniej monumentalnej płyty You Won’t Get What You Want. Satan in the Wait, Less Sex czy zamykający gig Ocean Song elektryzowały publikę, która jeszcze długo po tym koncercie nie mogła przestać zachwycać się tym, co właśnie się wydarzyło na scenie. Koncert Deicide został odwołany, ponieważ zespół nie zdołał pojawić się na czas na lotnisku. Cóż, byłem tym faktem mocno zawiedziony, gdyż chciałem zobaczyć ekipę Glena Bentona już od dłuższego czasu. Niemniej jednak, czwartek był kolejnym solidnym dniem. Brawa za świetne koncerty Decapitated, Meshuggah i Sick of It All. Pechowo dla mnie, występ fińskiego Vargrav zazębił się z rytuałem Daughters, a opuszczenie koncertu Amerykanów nie wchodziło w grę. Występ thrasherów z Anthrax jakimś cudem nie zrobił na mnie specjalnego wrażenia, pomimo faktu, iż naprawdę lubię ich muzykę. Byłem już w tym momencie naprawdę zmęczony, a po odegraniu kultowych Caught in a Mosh i Madhouse uznałem, że czas na przerwę. W secie Amerykanów dość rażąco brakowało utworu Be All, End All, którego gorliwie domagała się publiczność, jednak na ich niedoczekanie. Dzień zakończyłem z legendarnym Discharge, co okazało się wyborem trafnym. Niezwykle energiczny koncert na sam koniec dnia – woda na młyn dla spragnionego ekstremalnych wrażeń fana ciężkich brzmień.

Piątek to przede wszystkim kapitalne występy absolutnej death metalowej czołówki, czyli Aborted oraz Immolation. Elektryzujący gig crust punkowców z Wolfbrigade to jedno z najbardziej pozytywnych zaskoczeń tegorocznego festiwalu – świetnie się bawiłem przy takich kawałkach jak Outlaw Vagabond czy War on Rules. Nieco nudnawy i pozbawiony polotu występ Anathemy nie popsuł wspaniałego wieczoru, który zwieńczony został dźwiękami fantastycznej trójki, którą tego dnia tworzyli Electric Wizard, Emperor, a także Primordial. Pierwsi z nich na nowo rozpalili moją miłość do swojej muzyki. Ależ to był ciężar! Satanic Rites of Drugula, Witchcult Today i końcowy Funeralopolis dosłownie miażdżyły bębenki. Perfekcyjne nagłośnienie i brzmienie gitar – po prostu gig idealny. Emperor można widzieć na żywo naście razy i wciąż chce się więcej. To jeden z tych zespołów, który przyciąga jak magnes. I choć po raz kolejny dane mi było usłyszeć Anthems to the Welkin at Dusk w całości, kończący wersję studyjną płyty With Strength I Burn wzbudza masę emocji tak samo lub mocniej. Prawdziwa esencja black metalu. Koncert Irlandczyków z Primordial – choć naznaczony problemami sprzętowymi – był piękny w swojej dramaturgii, a końcowe The Coffin Ships i sztandarowy Empire Falls urzekły publiczność. Szkoda tylko, że A.A. Nemtheanga trochę po macoszemu podchodził do growlu, ale za to jego czysty wokal to wciąż okaz najwyższej jakości. Słowa uznania dla chińskiego ansamblu Zuriaake za zaprezentowanie atmosferycznego obrzędu na deskach sceny Octagon, jednak w tym w tym samym czasie odbywało się misterium grupy Heilung, które – mimo że stanowiło bardzo fajną odskocznię dla potrzebującego chwili wytchnienia fana ekstremalnego metalu – nie wywarło na mnie chyba tak mocnego wrażenia, jak na reszcie publiczności.

Sobota rozpoczęła się niespotykanym występem czeskiej goregrindowej grupy Gutalax, podczas którego toi-toi noszony był na fali crowdsurfingu. Ubrani w białe kombinezony muzycy stworzyli niezapomniane show, o którym długo jeszcze będzie się mówić. Kolejnym zespołem z dużej sceny, którego występ zrobił na mnie nie lada wrażenie byli Niemieccy psotnicy z Cytotoxin. Nie ukrywam, że jest to jedna z moich ulubionych death metalowych kapel młodego pokolenia. Fantastycznie odegrane zostały Radiophobia, Frontier of Perception czy też końcowe Chernopolis. Wokalista Sebastian „Grimo” Grihm świetnie bawił się z publicznością, raz po raz skacząc z i uderzając w rekwizyty wzorowane na katastrofie z Czarnobyla. Na sam koniec dodał, że nigdy nie wolno zapomnieć nam o tym dniu, by w przyszłości nie popełnić podobnego błędu. Kapitalny występ niedocenianego death metalowego kolosa Necros Christos zachęcił mnie do uważniejszego prześledzenia dyskografii niemieckiej kapeli. Świetny gig brazylijskiej thrash metalowej machiny o nazwie Violator przypomniał mi, jak świetny jest to zespół. Przemowy lidera grupy Pedro Arcanjo były ciekawe, a anarchistyczny i zarazem naturalny styl zespołu naprawdę mi się podobał. Po Violatorze nadszedł czas na weteranów z Demolition Hammer, których brutalny styl udzielił się moshującej publiczności. Umiejscowienie tych dwóch zespołów jeden po drugim to był strzał w dziesiątkę! Nieco rozczarował mnie koncert Ved Buens Ende, na który bardzo czekałem. Nie potrafiłem wczuć się w aurę tak starannie kreowaną przez muzyków norweskiego projektu. Chyba lepiej doświadcza mi się ich twórczości na słuchawkach w zaciszu domowym. Koncert Greków z Rotting Christ również nie dostaje ode mnie wysokiej noty; najnowsze dokonania tej ekipy nie robią na mnie najmniejszego wrażenia, a to właśnie na nich opierała się koncertowa setlista. Pozytywnym akcentem było odegranie klasycznego King of a Stellar War, lecz nie mogę uznać całego występu za specjalnie udany. Bardzo entuzjastycznie przywitani na scenie zostali muzycy Mgły. W ich secie, poza absolutnymi klasykami z With Hearts Toward None i Exercises in Futility, znalazło się miejsce dla dwóch nowych utworów z nadchodzącej płyty Age of Excuse. Na koniec festiwalu dwa bardzo mocne strzały w postaci Napalm Death i Anaal Nathrakh, czyli moje dwa ulubione grindcore’owe (jeżeli w ogóle wypada tak nazywać twórczość AN) zespoły, których absolutnie nie mogłem przegapić. Świetny gig Napalmu. Wreszcie dane mi było usłyszeć kawałki Narcoleptic, Greed Killing, a także kończący set Persona Non Grata przechodzący w Smear Campaign. Po raczej średnim koncercie na zeszłorocznej Metalmanii, Brytyjczycy kupili mnie ponownie. To kolejny z zespołów, na których koncerty będę chodzić chyba aż do końca moich dni. W nieustającym wirze koncertowych emocji kompletnie zapomniałem o bardzo gorliwie wyczekiwanym przeze mnie występie grupy Midnight, czego nie mogę sobie wybaczyć. Cóż, taki urok festiwali – jeden koncert umyka uwadze, a inny – często nie figurujący w planach – wypada wprost wspaniale. Po solidnym, przekrojowym gigu Carcass, który oglądałem spod sceny obok, nadszedł czas na Anaal Nathrakh. Ze względu na spóźniony przyjazd do twierdzy Josefov, ekipa Dave’a Hunta i Michaela Kenneya zaczęła grać dopiero kilkanaście minut po godzinie pierwszej nad ranem. Utrudnienia logistyczne nie przeszkodziły jednak Anglikom, którzy zagrali krótki acz bardzo treściwy i przepełniony energią koncert. Świetny Forward! z najnowszego A New Kind of Horror został poprzedzony przemową Hunta dotyczącą brexitu, w której porównał decyzje polityków do współczesnej formy faszyzmu. I tak jak rok temu ostatnim zespołem festiwalu był nieziemsko ciężki Esoteric (fun fact: zespół podobnie jak AN pochodzi z angielskiego miasta Birmingham), tak tym razem opuściłem 24. edycję festiwalu przy dźwiękach armagedonu uderzającego z prędkością błyskawicy. Forging Towards the Sunset i More of Fire Than Blood dopełniły formalności i dopiero po przygaśnięciu ostatniej gitarowej nuty tego drugiego udałem się na ostatni w tym roku spoczynek na czeskiej ziemi.

Tak moi drodzy, kolejna edycja Brutal Assault to już historia, a za rok czeka nas jubileuszowa, 25. rocznica festu, podczas której – miejmy nadzieję – włodarze zaskoczą fanów metalu czymś naprawdę imponującym. Na koniec pragnę dodać, że Brutal to wspaniały festiwal, ale obawiam się, że w przyszłości forteca Josefov może „nie wytrzymać” jeszcze większego napływu ludzi. Różnica w komforcie przemieszczania się spod sceny do punktów sprzedaży napojów była nieporównywalna; ciężko było swobodnie poruszać się po terenie festiwalu bez odbijania się od innych ludzi, nie wspominając już o wąziutkich tunelach wewnątrz fortecy, gdzie czasem od momentu zakończenia koncertu trzeba było czekać paręnaście minut, by przedostać się pod usytuowaną w ślepym punkcie scenę Octagon, gdzie w razie wybuchu paniki prawdopodobieństwo wystąpienia tragedii byłoby naprawdę wysokie. Niemniej jednak, kolejny raz jestem usatysfakcjonowany ze swojego pobytu w Czechach i mam nadzieję, że za rok znów dane mi będzie się tam pojawić. Ode mnie to już wszystko, dzięki za cierpliwość i do zobaczenia w przyszłym roku gdzieś wewnątrz twierdzy!

Autorem zdjęć jest Przemek Cholewiński

Artykuł Brutal Assault 2019 – Jaroměř (07-10.08.2019) pochodzi z serwisu KVLT.

I dzień

Wspomniany Knotfest zaczęli Amerykanie z Sick Of It All. Ludzi pod sceną było jeszcze niewiele.Tak to jest, kiedy bramy imprezy otwarto na zaledwie dwa kwadranse przed rozpoczęciem imprezy przy czterdziestu tysiącach sprzedanych biletów! Dość osobliwe planowanie. Zostawmy jednak sprawy organizacyjne. Ekipa Lou i Pete`a Kollerów nic sobie nie robiła ze skromnej frekwencji i bez chwili wytchnienia ciskała kolejne hardcore’owe ciosy. Nieważne czy leciały nowinki (cztery utwory z ostatniego długograja Wake The Sleeping Dragon), czy archiwalia z Blood, Sweat and No Tears na czele- energia buchająca ze sceny była niewyczerpana.

Muzyka Amaranthe jawi mi się jako połączenie dżemu z pasztetem- miks niepasujących do siebie elementów, stanowiących wątpliwej jakości produkt finalny. Piosenki owszem przebojowe, a linie melodyczne tak proste, że mogłyby być prezentowane za dnia w RMF FM czy innej rozgłośni prezentującej sformatowaną playlistę. To wszystko zmiksowane z „drapieżnymi” gitarami i growlującymi wokalami. Trochę taki kabaret, choć widać, że sami swoją twórczość traktują niezwykle serio. Było to widać np. w momencie, kiedy przerwali swój występ z powodu źle działających odsłuchów (słyszeli w nich nie siebie, a próbę ze sceny obok). Nawkurzali się wówczas i zachęcali publiczność, by dała upust swej złości krzycząc do akustyków, by zaprzestali swojej fuszerki. Cóż, ja nie cierpiałem z powodu kilkuminutowego przerwania występu.

Owe problemy techniczne mogły być przyczyną opóźnienia Ministry. I tu już oczywiście jest czego żałować. Styrany życiem Al Jourgensen może i wygląda nieciekawie, ale nadal wie jak zagrać koncert, przy którym szczęka opada. Charyzmą przykuwa wzrok, wokalem wierci dziury w głowie, a nieśmiertelne fragmenty Psalm 69 i The Land Of Rape And Honey porywają do szalonego tańca. Szkoda, wielka szkoda, że było tak krótko. 

Naszego Behemotha nie widziałem od wieków (no, może od trzech lat) i nic się u nich nie zmieniło. Show, oczywiście odświeżone, wygląda imponująco, a dźwięk, jak to w ich przypadku na festiwalach, ponownie chaotyczny, cichy i mało dynamiczny. Trudno było poczuć moc koncertowych killerów- Ora Pro Nobis Lucifer, Ov Fire And The Void czy Conquer All. Udało się jednak nacieszyć oko świetnymi wizualizacjami czy pomysłowymi maskami. Niedosyt na pewno jest, ale jesienna trasa po Polsce na szczęście coraz bliżej.

Niespodzianką pierwszego dnia był dla mnie koncert Papa Roach. Jak dotąd znałem ich jeden utwór (oczywiście Last Resort) i trzymałem się od nich z daleka, myśląc, że to zbyt młodzieżowa muzyka. Tymczasem Jacoby Shaddix oraz jego wesoła kompania pokazali, jak się gra wyrywające z butów wysokooktanowe występy. Takiego energicznego, sympatycznego i naturalnego frontmana może pozazdrościć niejedna kapela. Zaskoczyło mnie to, jak zabawową, szybko wchodzącą do głowy grają muzykę i przy tym wszystkim jak smutne mają teksty. Jacoby nie raz, nie dwa opowiadał o zmaganiu się z codziennością. Wspomniał także, że niektórzy te zmagania przegrywają, czym zgrabnie zapowiedział fantastycznie zaprezentowany cover The Prodigy– Firestarter.

Na chwilę opuściłem teren koncertowy, aby z ciekawości wpaść na konferencję prasową Sabaton. Szwedzi promując nadchodzący album The Great War, pojawili się w towarzystwie kilkunastu statystów udających żołnierzy. Opowiedzieli co nieco o nowej płycie („będzie bardziej mroczna, ale spokojnie, nie pomylicie nas ze Slipknot„), podzielili się refleksją, że tak naprawdę wszystkie muzyczne festiwale są takie same („różnią się jedynie jedzeniem, jakie dostajemy„), wspomnieli także, że nie zamierzają świętować 20-lecia istnienia zespołu, bo wolą patrzeć wprzód, a nie w przeszłość. W sumie nieźle się bawiłem na spotkaniu z zespołem, ale straciłem przez nie sporą część koncertu Roba Zombie. Muszę przyznać, że bardzo żałuję, bo owa końcówka występu Roba była piorunująca. Jeśli cały gig był taki, jak trzy ostatnie utwory, to był to chyba najlepszy występ Knotfest.

Fanem piewców Odyna z Amon Amarth nigdy zapewne się nie stanę, ale przyznaję, że obejrzałem ich z niekłamaną przyjemnością. Przede wszystkim czapki z głów przed Johanem Heggiem, wie chłop jak zawładnąć sceną. Nie sposób gościa nie lubić, słuchając jego opowieści między utworami. Brawa należą się także za stylową scenografię (jako podest perkusyjny wykorzystany jest wielki hełm z rogami) oraz show sam w sobie. Muzycznie? Cóż, słuchając m.in. Deceiver Of The Gods zastanawiałem się, czy ten słynny algorytm, który sam komponuje muzykę nie świadczy także usług dla Szwedów, ale nawet jeśli, to wychodzą mu dźwięki wybitnie koncertowe.

Punktem kulminacyjnym Knotfestu był, co oczywiste, Slipknot. Wrócili na sceniczne deski po blisko trzech latach absencji, ale prezentują się tak, jakby przez ten czas w ogóle nie odpoczywali, tylko szlifowali formę. Widziałem Amerykanów w tym samym miejscu cztery lata wcześniej i podobnie jak wtedy nie wzięli jeńców. Wszystko się w czasie ich występu zgadzało. Slipknot potrafią znaleźć idealną równowagę między spektaklem a wściekłym graniem prosto z trzewi, między naturalnością a zaplanowanym show. Do tego relatywnie skromna, ale pomysłowa produkcja, świetne światła, cudowne nagłośnienie. I wisienka na torcie, czyli Corey Taylor– frontman idealny. Muzycznie było niezwykle smakowicie: agresywnie oraz intensywnie, ale także spokojnie i melodyjnie. Parę nowszych rzeczy zrównoważonych dużą ilością hitów sprzed lat, ze szczególnym uwzględnieniem pierwszego albumu.

II dzień

Czwartek to był fajny dzień rozruchowy. Parę koncertów już się widziało i to w komfortowych warunkach, bo po pierwsze tylko na dwóch głównych scenach, więc nie trzeba biegać między występami, a po drugie koncerty się ze sobą nie pokrywały. Piątek, jak i kolejne dni, przyniosły to, z czego Hellfest jest znany- zacne gigi już od samego rana, a i ból głowy na co się zdecydować, przy trzech scenach grających jednocześnie. Ja dzień zacząłem od Stinky.

Ekipa Francuzów (nota bene pochodzą z Clisson) była już mi znana, jako że pisałem recenzję ich drugiego albumu. Wiedziałem też, czego się mogę spodziewać- szybkich i mocnych strzałów w pysk osadzonych w stylistyce hardcore/punk. Nie sądziłem jednak, że Stinky potrafią w koncerty aż tak bardzo ! Zjednują sobie publikę błyskawicznie, dyrygują niezliczonymi ścianami śmierci, skaczą po scenie jak po najlepszych dopalaczach. Zresztą scena okazała się zbyt mała dla dzierżącej mikrofon Claire, która część koncertu prześpiewała surfując na rękach fanów albo będąc w środku sporego moshpitu. Wisienką na torcie był dla mnie fakt, że wspomnianą wokalistkę spotkałem później w strefie prasowej, gdzie ucięliśmy sobie sympatyczną pogawędkę i strzeliliśmy selfiaka. Słowem- idealny początek piątku.

Pochodzący z Ohio Valley Of The Sun wydali w tym roku niezwykle smakowity album Old Gods. Ostrzyłem sobie zatem zęby na ich występ. Ten niestety nie dorównał moim oczekiwaniom. Wydaje mi się, że twórczość Amerykanów świetnie wypada na płycie, w warunkach domowych, na koncercie zaś ta sowicie polana grungem pustynna atmosfera gdzieś zanika. Szkoda.

Mimo dających się we znaki, coraz bardziej piekących promieni słonecznych, zjawiłem się pod główną sceną wraz z pierwszymi dźwiękami sympatycznych Szkotów z Gloryhammer. To nie była jednak dobra decyzja. Ja wiem, że power metal to gatunek, do którego trzeba podchodzić z dużym przymrużeniem oka, ale nawet takim wygłupom mówię nie. Żeby móc bez żenady słuchać tych piosenek o Inwazji Jednorożców i wznosić w górę dmuchany młot nie można być trzeźwym, trzeba być po piwerku. A najlepiej ośmiu.

Zupełnie inne doznania zaserwował Radio Moscow. Po ich występie zetknąłem się z opinią, że to „grupa rekonstrukcyjna”, ale przyznaję, że ja akurat nie mam im tego za złe. Panowie grają tak, jakby płyty Jimmiego Hendrixa czy Led Zeppelin nadal były nowościami. Słowem lata 70. w pełnej krasie. Było pysznie.

Zupełnie nie mam pojęcia jak opisać występ Daughters. Co tam się wyczyniało, potrafiliby opisać jedynie dziennikarze muzyczni, a tych w Polsce mamy przecież tylko dwóch. Niby ze sceny płynęły dźwięki, ale trudno rozpatrywać to trzydziestominutowe spotkanie z Córkami w kategoriach koncertu. Głównie ze względu na zachowanie wokalisty, Alexisa Marschalla. Nie wiem dlaczego, ale gość po prostu robił sobie krzywdę. Pal licho to biczowanie się paskiem od spodni na gołe ciało, ale to uderzanie się z całej siły mikrofonem w czoło, ta krew i coraz większe siniaki… Miałem poczucie niepokoju, bo Alexis sprawia wrażenie człowieka, który byłby w stanie walnąć sobie kulę w łeb, jeśli któregoś dnia przyjdzie mu ochota by popełnić na scenie samobójstwo. Jako że dewastował nie tylko swoje ciało, ale i sprzęt (zepsuł chyba z dwa mikrofony) menadżer sceny ściął czas jakim dysponowali Amerykanie i wygonił ich wcześniej. Ja tymczasem zostałem z poczuciem skonfundowania. Zazdroszczę tym, którzy będą mieli okazję zobaczyć Daughters na zbliżającym się Off Festivalu.

Godsmack był, że użyję wyświechtanego zwrotu, powrotem do strefy komfortu. Amerykański, wyluzowany, przebojowy rock, z uśmiechniętym od ucha do ucha głównodowodzącym Sullym Erną. Ten okazał się nie tylko sprawnym śpiewakiem, ale i całkiem niezłym perkusistą. Jego wspólny popis z Shannonen Larkinem był niezwykle ciekawy. Czasem podczas solówek perkusyjnych czy gitarowych zdarza mi się przymknąć oko z nudów, ale w tym przypadku nie było o tym mowy. Pozostała część występu, oparta na ostatnim albumie przeplatanym sprawdzonymi hitami (m.in. Awake) także mogła się podobać. To był znacznie lepszy występ niż ten, także Hellfestowy, sprzed 4 lat.

Słońce dalej dawało popalić, dlatego zamiast delektować się powracającym do życia Demons & Wizards na Mainstage 2, udałem się pod mieszczącą się pod namiotem scenę Altar, gdzie zainstalowali się klasycy z Diamond Head. Pierwsze co rzucało się w uszy, to głośne, ale selektywne i żrące nagłośnienie. W takich warunkach piosenki Brytyjczyków brzmiały po prostu wybornie. Set zgrabnie skonstruowany, cztery nowości oraz cztery szlagiery z zamierzchłej przeszłości. Oczywiście największy entuzjazm wywołały It`s Electric, Am I Evil? oraz Helpless (przemianowany przez wokalistę Rasmusa Andersena na Hellfest). Jedyny pozostały na placu boju członek pierwszego składu, Brian Tatler ma nosa do wyszukiwania ciekawych muzyków i udaje mu się utrzymać zespół przy życiu. Życzę kolejnych 40 lat kariery.

Na temat występu Dream Theater lepiej abym pomilczał. Lubię ten zespół, z przyjemnością słucham przynajmniej połowy ich dyskografii, ale na żywo po raz kolejny wymęczyli mnie niemiłosiernie. Przyjęcie mieli chłodne, więc chyba nie tylko ja nie wykazałem entuzjazmu.

O odwołaniu Manowar było w Internecie głośno. Przypomnę- zespół żądał możliwości zagrania próby w czwartek, sęk w tym, że w ten dzień odbywał się przecież Knotfest. Tajemnicą poliszynela jest fakt, że zespół oświadczył, że zrezygnuje z tego zapisu w kontrakcie, jeśli zobaczy większą sumę za swój występ. Na to organizatorzy się nie zgodzili, więc Joey DeMaio oraz jego koledzy zwinęli manatki i pojechali w siną dal. Fani o wszystkim dowiedzieli się na kilkanaście godzin przed planowanym występem, a wierzcie mi, byli maniacy, którzy zjawili się w Clisson właśnie z powodu samozwańczych królów metalu. Szkoda. Tym bardziej, że obie strony wiedziały o problemie już parę miesięcy temu, miały więc czas na wypracowanie kompromisu.

Nie ma jednak tego złego, co by na dobre nie wyszło.Skoro nie zagrał Manowar, mogłem z przyjemnością delektować się Hellhammer. A właściwie Triumph Of Death, bo tak nazywa się projekt Thomasa Gabriela Fishera, który odkurza ponadczasowe kompozycje wspomnianego Hellhammer. Warrior towarzystwo wybrał sobie może i niezbyt znane, ale jak sam podkreśla, chciał te utwory zagrać z przyjaciółmi. Może to jest powód jego szerokiego uśmiechu w czasie tego występu. Tak szczęśliwego Tomka jeszcze nie widziałem, a miałem przyjemność oglądać go wcześniej i z Celtic Frost, i z Triptykon. Na niezwykle ciepłe przyjęcie zareagował ze śmiechem, mówiąc: „Już dobrze, my też was kochamy, a teraz się uspokójcie”. Celebracja zamierzchłych czasów wypadła niezwykle interesująco.Przyznam jednak, że Tom z wyborem basistki oraz perkusisty mógł trafić lepiej.

Świetny, pełen werwy i porywający do zabawy pod sceną koncert zagrali Fu Manchu, ale myślami byłem już pod sceną Altar, gdzie o pierwszej w nocy swój spektakl miał zaprezentować King Diamond. Z całego Hellfestu, to na Kinga czekałem najmocniej i nie zawiodłem się. Król po rzuceniu fajek i zadbaniu o swoje zdrowie faktycznie brzmi, jakby znów miał 30 lat. Andy La Roque razem z Mikem Weadem zabijali riffami i solówkami. Scenografia w stosunku do poprzedniej trasy została zmieniona, ale oparta na tym samym pomyśle dwupiętrowego budynku. Wyjątkowość tego przedstawienia objawiała się w repertuarze. To był pierwszy koncert Kinga na trasie, więc hellfestowa publiczność miała okazję jako pierwsza usłyszeć Masquerade of Madness, utwór zapowiadający nowy, pierwszy od 12 lat album, nigdy wcześniej nie grany Behind These Walls (album The Eye z 1990r.), odświeżony po 33(!) latach The Lake (B-side singla Halloween wypuszczonego w 1986r.) czy Tea (w ostatnich 29 latach zagrany dopiero drugi raz, a po Hellfeście wyrzucony z setlisty). Poza rarytasami obowiązkowa porcja hitów: Welcome Home, Arrival, Halloween, Invisible Guests, Sleepless Nights, Voodoo czy wieńczący występ Black Horseman. Cóż to był za koncert! Nawet jeśli nagłośnienie mogłoby być lepsze, nawet jeśli scenografia była zbyt duża jak na możliwości namiotowej sceny (Andy grając solówki musiał uważać na schodzącego po schodach, wygrywającego teatralne role Kinga), jestem na kolanach. Panuj nam Królu długo i szczęśliwie.

III dzień

Część soboty poświęciłem na zwiedzanie Clisson, dlatego na teren festiwalu wpadłem dopiero na godzinę 17, kiedy to na głównej scenie zaczynali grać Deadland Ritual, czyli nowy projekt Geezera Butlera (Black Sabbath), Matta Soruma (były perkusista m.in. Guns N`Roses, The Cult czy Velvet Revolver), Steve`a Stevensa (Billy Idol) oraz udzielającego się w Apocalyptica Franky`ego Pereza. Wydaje się, że to kolejna supergrupa, która rynku nie zawojuje, choć trzeba przyznać, że ich autorskie piosenki potrafią bujać. Nie to jednak było magnesem przyciągającym ludzi pod scenę, a covery zespołów, które wymienieni muzycy niegdyś współtworzyli. Posłuchać na żywo War Pigs, Neon Knights, Symptom Of The Universe, Rebel Yell czy Slither to zawsze wielka przyjemność.

Sobotnie popołudnie zaczęło się zatem sympatycznie, ale to co najlepsze, miało dopiero nadejść. Następni w kolejce byli Eagles Of Death Metal i ci to dopiero potrafią grać rock `n`rolla! Piosenki osadzone w rollingstonesowej tradycji, pełen energii Jesse Hughes (nie omieszkał wskoczyć w publiczność nie przerywając gry) czy zjawiskowa Jennie Vee. Eagles… byli pełni pasji, a sam Jesse nieustannie powtarzał, jak się cieszy, że może tu być i grać. Nie wspominał wprost o naznaczonym śmiercią dziesiątek ludzi koncercie w paryskim Bataclan, ale wiedzieliśmy doskonale, że ma go na myśli mówiąc, abyśmy celebrowali życie, póki możemy. Tak zjawiskowe występy jak ten są na to świetnym sposobem.

Wysoki poziom podtrzymali Whitesnake. Lata mijają, a 68-letni David Coverdale nadal na scenie zachowuje się tak, jakby młodzieńczą werwą chciał opanować muzyczny świat. Ale dla publiczności nic już nie musi, wystarczy że wyjdzie na scenę i wraz z Tommym Aldrigem i resztą zespołu wychłoszcze publiczność sztosami z multiplatynowego, eponimicznego albumu czy z jeszcze starszego, pochodzącego z 1984 roku Slide It In. Dodam, że reprezentanci z najnowszego krążka, Flesh& Blood, również wypadli wybornie, udowodniając, że to najlepszy longplay od lat.

Całkiem zgrabnie wypadli Within Temptation. Lubię ich ostatni album Resist, nawet jeśli jest to produkt muzykopodobny, a nie coś pełnowartościowego. Cóż, każdy ma jakieś guilty pleasure. Świetnie wypadł Mad World, potwierdzając swój koncertowy potencjał. Fani nieźle się bawili także przy Supernova i The Reckoning. Poza tym usłyszeliśmy największe przeboje z dwóch poprzednich krążków (Paradise oraz Faster), grupa cofnęła się także dwie dekady wstecz (Mother Earth zaprezentowany na koniec). Z debiutu niestety nie zagrano niczego. Mnóstwo energii i frajdy ze wspólnego przebywania na scenie, świetna gra sekcji i olśniewająca Sharon den Adel– to był przepis na naprawdę fajny gig.

Wspominałem już o Whitesnake, a sobota miała jeszcze przynieść kolejne występy dinozaurów, zespołów które powstały odpowiednio w 1977, 1969 oraz w 1972 roku. Można się podśmiechiwać z dziadków, można dogryzać fanom tak wiekowych bandów, ale można także delektować się ich koncertami, tym bardziej, że Panowie mimo upływu lat nadal są w wybornej formie. Ten maraton klasyków zaczęli Def Leppard. Pierwsze zaskoczenie- brzmieli naprawdę potężnie. Numery z Hysterii, w oryginale pachnące nieco glamowo, na koncercie urywały głowę. A`propos wspomnianego albumu- Brytyjczycy na obecnej trasie potrafią zagrać ten krążek w całości, tego też się spodziewałem na Hellfeście, ale grupa ograniczyła się do odegrania jedynie sześciu zeń utworów. Podobną ilość usłyszeliśmy z poprzedzających Pyromanii i High`n`Dry. Mam jednak wrażenie, że czego by Def Leppard nie zagrali i tak byłoby wybornie. Joe, Phil i dwójka Ricków gra ze sobą dłużej, niż ja żyję, stanowią więc zgraną koncertową maszynę.

Następni w kolejce byli sympatyczni brodacze z ZZ Top, świętujący półwiecze istnienia. Trochę narzekałem na ich gig sprzed czterech lat, zagrany w tym samym miejscu, ale może to wina tego, że występowali wtedy za dnia, w pełnym słońcu? Tym razem zaczęli o godzinie 22, można było więc cieszyć oko niezłymi światłami. Billy, Frank i Dusty nie robią spektakularnego show, ale w takiej smakowitej oprawie ogląda się ich w przyjemnością. Z jeszcze większą słuchałem ponadczasowych przebojów i tych bardziej dynamicznych z: Got Me Under Pressure, Gimme All Your Lovin czy Sharp Dressed Man na czele, i tych spokojniejszych, nasiąkniętych bluesem, chociażby: I`m Bad, I`m Nationwide czy Jesus Just Left Chicago.

W końcu nadszedł czas na mój osobisty highlight wieczoru, the hottest band in the world– Kiss! Panowie zapowiedzieli na pożegnalnej trasie najbardziej spektakularny show w karierze, ale trochę kłamali.Było tylko nieco więcej ognia, wybuchów i fajerwerków niż zwykle. Co nie znaczy, że było źle. Kiss jak zwykle wypadli świetnie. Wiem, że to tylko perfekcyjnie zaaranżowany show, a Gene`a Simmonsa interesują jedynie miliony monet, jakie wpadają do jego portfela za każdy występ, ale zupełnie mi to nie przeszkadza. Przynajmniej dopóki otrzymuję świetnie zagrany koncert, pełen utworów, które znam i kocham. I ten właśnie taki był. Jedyne do czego mogę się przyczepić, to do skromnej reprezentacji okresu bezmaskowego, bo po zapowiedziach Paula, który mówił, że odkurzą parę dawno niegranych staroci, naprawdę spodziewałem się takich rodzynków jak: Unholy, Reason To Live, King of the Mountain, czy Forever. Tak bogato nie było, ale przyznać należy, że i tak przez 2 godziny i 15 minut hit gonił hit. Od trzęsienia ziemi na początek (Detroit Rock City, Shout It Out Loud, Deuce), poprzez solowe wtręty wplecione w 100.000 Years, Cold Gin i God Of Thunder, aż po piorunującą końcówkę (Love Gun, I Was Made For Loving You, Black Diamond, Rock And Roll All Nite). Po prostu wspaniały występ. Na pewno jeszcze ponownie złapię Kiss podczas tej pożegnalnej trasy.

Jako, że Kiss przedłużyli swój show, spóźniłem się na The Sisters Of Mercy. Nie lubię wpadać na koncerty w połowie, trudno mi wtedy wejść w klimat występu. Cieszy mnie jednak, a pierwszy raz widziałem Siostry na żywo, że te złe opinie o ich formie są przesadzone. Może faktycznie najlepiej trzyma się Dr Avalanche (hehe), ale Andrew Eldritch nie brzmi tak źle i nie powiedziałbym, że zarzyna swoje klasyki. Fajnie było pobansować chwilę pod sceną, nawet jeśli dochodziła druga w nocy i nogi odmawiały już posłuszeństwa.

IV dzień

Niedziela zapowiadała się niezwykle aktywnie. Wiedziałem, że plan zobaczenia 15 wykonawców jest zbyt ambitny i prawdopodobnie w pewnym momencie zabraknie mi sił, więc będę musiał zaplanować odpoczynek. Szkoda, że czasem trzeba coś jeść i sikać, przeszkadza to w koncertowych szaleństwach.

Dzień zacząłem od urzekającej Mileny Evy i jej zespołu GOLD. Zaczęło być o nich głośno za sprawą dwóch ostatnich albumów, Why Aren`t You Laughing? oraz Optimist. To dobre płyty, podobają mi się, ale nie czułem dotychczas mocy tych, nieco zalatujących popem, piosenek. Dopiero na koncercie udało mi się poukładać je w głowie. To, że na żywo GOLD, pewnie za sprawą trzech gitar, zabrzmieli ciężej, choć nadal przebojowo to jedno. Druga sprawa to rola Mileny w tym przedstawieniu i fakt jak mimiką oraz gestem uwypuklała najbardziej depresyjne fragmenty swoich i tak już przygnębiających tekstów. To był krótki, zaledwie półgodzinny, ale zapadający w pamięć występ.

Równie oczarowany stałem pod sceną słuchając tego, co proponują Belgowie z Brutus. Niby mieszanka punka, metalu z post-rockiem to nic odkrywczego, ale kompozycje brzmiały świeżo i intrygująco. Ciekawym także było podpatrywanie jak porywająco radzi sobie Stefanie Mannaerts z jednoczesną grą na perkusji i śpiewem. Mnie kupili, dlatego cieszę się na nadchodzącą, grudniową wizytę Brutus w naszym kraju.

Nie mogłem się doczekać występu Messa. W relacji z Into The Abyss wspominałem, jakie na mnie zrobili wrażenie, o czym zresztą nie omieszkałem powiedzieć spotkanym przeze mnie Alberto Piccolo i Marco Zaninowi. Niestety na Hellfeście zaprezentowali się słabiej niż w maju we Wrocławiu. Gdzieś uleciała wyczuwalna ostatnio intymność, wokale Sary były słabo słyszalne. Nie zmienia to faktu, że będę się karierze Włochów bacznie przyglądał.

Wynudziłem się na Employed To Serve. Myślę, że wystarczy rzucić kamieniem w dowolnym kierunku, by trafić na koncert hardcore`owy, który mocniej angażuje słuchacza.

Poczucie niedosytu pozostawił po sobie Yob, ale w tym przypadku jedynie dlatego, że mieli do dyspozycji jedynie 40 minut, więc przy ich długich kompozycjach trudno było skleić sensowną setlistę. Zagrali jedynie pięć utworów, czasem je skracając, by wyrobić się z czasem. Nie można z kolei mieć pretensji do formy Mike`a Scheidta i jego kolegów, bo dawali z siebie wszystko, podobnie jak publiczność pod sceną.

Na przyjęcie nie mogli także narzekać Trivium, w czym niemała zasługa Matta Heafy`ego, który umiejętnie prowokował fanów, do jeszcze większego wysiłku -„Jak dotąd najlepsze przyjęcie mieliśmy na Download w Anglii. Powtarzam, w Anglii!” – czym zmotywował Francuzów do pokaźnych rozmiarów moshpitów i ścian śmierci. Skąd ci ludzie mieli tyle sił na takie szaleństwa w 35 stopniowym upale? Nie mam pojęcia. Ja stałem z boku jak emeryt, umierając z gorąca, ale z chęcią słuchałem kolejnych wałków z udanego The Sin And The Sentence.

Z rezerwą podchodziłem do Stone Temple Pilots, no bo jak to tak, po śmierci Scotta Weilanda i Chestera Benningtona wracać z jakimś randomowym kolesiem z X-Factora? Tymczasem Jeff Gutt na scenie wygląda, jakby zjadł zęby na rock`n`rollu, a brzmi po prostu nieziemsko. Zamykając oczy naprawdę można mieć wrażenie, że Scott nadal jest z nami. Kiedy dodamy do tego set oparty na kultowych Core (blisko 9 milionów sprzedanych egzemplarzy) oraz Purple (7 milionów), na dodatek uzupełnionych udaną nowością (singlowy Roll Me Under), nie może być mowy o rozczarowaniu.

O Anthrax rozpisywałem się ostatnio w samych superlatywach przy okazji relacji z Wrocławia, nie chcę się zatem powtarzać, napiszę tylko: znów było fantastycznie. Grali oczywiście krócej, takie prawa festiwalu, ale chyba nawet z jeszcze większą mocą. Anthrax na żywo nigdy nie zawodzi.

Jedną z zalet tak dużych festiwali jest to, że zawsze trafię na fajny koncert jakiejś kultowej kapeli, którą znam trochę słabiej. Tak było teraz z Lynyrd Skynyrd. Obowiązkowa Sweet Home Alabama zabrzmiała bliżej końca, Tuesday`s Gone niestety nie było, ale jak się okazało ci przedstawiciele southern rocka niejedną świetną kompozycję mają w zanadrzu. Pomimo sporych zmian w składzie, wymuszonych często przez dramatyczne wydarzenia (katastrofa lotnicza, wypadek samochodowy) grupa na scenie wygląda jak jedna wielka rodzina, która gra, bo kocha to robić. Będę wspominał ten gig z uśmiechem na ustach.

Jako maniak Guns N`Roses nie mogłem przegapić koncertu Slasha, nawet jeśli widziałem go już pięć razy, a ostatnia wizyta sympatycznego kudłacza w Polsce (w Łodzi, w lutym) była taka sobie. Tym razem Saul wraz z Mylesem Kennedym i Konspiratorami nie zawiedli. Co prawda w secie nadal główny nacisk kładziony jest na ostatni, średnio udany album Living The Dream, ale jakoś dobrze mi się tego dnia ich słuchało. Sam nie wiem dlaczego, grunt, że bardzo mi się podobało i, że znów jestem głodny Slasha, a po łódzkim koncercie czułem już pewien przesyt.

Końcem niedzielnych szaleństw był dla mnie Slayer. Kocham ich płyty od lat, ale przyznaję, że jak dotąd nigdy mnie na koncercie nie zabili, zawsze miałem jakieś „ale”. I tak jest tym razem. Co prawda scena wygląda obłędnie, ilość ognia (to płonące logo!) zachwyca, brzmieli wspaniale (nawet jeśli ciężej niż zawsze), setlista to spełnienie marzeń, ale co zrobię, że znów nie dałem się porwać. Truizm, ale Gary Holt to nie Jeff Hanneman, a Paul Bostaph to nie Dave Lombardo. Fanem Kerry`ego Kinga, ani jako kompozytora, ani jako osobowości też nigdy nie byłem. Symptomatycznym było zachowanie Toma Araya, który owszem, wokalnie spisał się bez zarzutu (to nie Warszawa 2010), ale w chwilach kiedy akurat nie śpiewał, zamykał oczy i wyglądał, jakby ucinał sobie krótką drzemkę. I ja go rozumiem, mnie ten występ także trochę nudził.

I na tym skończyły się moje przygody na Hellfest 2019. Przez parę tygodni miałem niezły dylemat, czy fest zwieńczyć oglądaniem Toola czy Tormentora, tymczasem mój organizm, po czterech dniach wypełnionych koncertami, wybrał trzecią opcję- prysznic i sen, zmyłem się więc z festiwalu prędzej niż pierwotnie planowałem. Nie mogę mieć jednak poczucia niedosytu. Znów udało mi się zobaczyć około 40 koncertów. Po raz kolejny zostałem sponiewierany przez zespoły, które dopiero starają się dotrzeć do masowej świadomości (Daughters, GOLD, Stinky), znów też starzy wyjadacze potrafili potwierdzić swoją pozycję na scenie (ze szczególnym wskazaniem na Kinga Diamonda, Kiss i Def Leppard). Następna, jubileuszowa, edycja zapowiedziana jest na 19-21 czerwca 2020. Kto wystąpi? Tego dowiemy się zapewne w październiku/listopadzie, ale już teraz idę o zakład, że jak zwykle będzie na bogato.

Do zobaczenia zatem za rok.

Autorką zdjęć jest Justyna „Justisza” Szadkowska. Więcej galerii znajdziecie tutaj.

Artykuł Knotfest & Hellfest – Clisson (20-23.06.2019) pochodzi z serwisu KVLT.

07-10.08.2019 – Czechy, Jaromer (wydarzenie)

Organizatorzy Brutal Assault 2019 ogłosili kolejne formacje, które zagrają na imprezie. Do składu dołączają:

Azusa, Caspian, Combichrist, Déluge, Frog Leap, Hexis, Nordjevel, Parkway Drive, Violent Magic Orchestra

Wcześniej potwierdzono udział:

Soilwork, Voivod, Violator, Dr Living Dead, Slapshot, Ensiferum, Decapitated, Gorod, Animals As Leaders, Car Bomb, Letters From The Colony, Zuriaake, Aborted, Alien Weaponry, Carcass, Electric Wizard, Metal Church, Toska, Taake, Anathema, Tankard, Ocean Of Slumber, Hypocrisy, Woe Unto Me, Immolation, Vargrav, Destruction, Ektomorf, Shape Of Despair, Counting Hours, Krisiun, Jungle Rot, Cyototoxin, Agnostic Fronts, Rotting Christ, Heilung, Saor, Perfecitizen, Raised Fist, Wolfbrigade, Unfathomable Ruination, Meshuggah, A Pale Horse Named Death, Anaal Nathrakh, Gutalax, Napalm Death, Testament, Deicide, Lionheart, Mgła, Diablo Swing Orchestra, Midnight, Of Mice & Men, Myrkur, Necros Christos, Windhand, Emperor, Batushka, Godflesh, Anthrax, Sacred Reich, Iron Reagan, Prong, Carpenter Brut, Antaeus, Venom Prison, Annotations of an Autopsy, Thy Art Is Murder, Crystal Lake, Get The Shot, Daughters, Cult of Luna, The Ocean, After The Burial, Manes, Slaegt, Taphos, Vuur, The Obsessed, Sodom, Sick Of It All, Nola, Eyehategod, Therion, Wormed, Vulvodynia, Gost

Artykuł Kolejne formacje dołączają do Brutal Assault 2019 pochodzi z serwisu KVLT.

02-04.08.2019 – Katowice, OFF Festival (wydarzenie)

Do 25.02.2019 bilety można kupić w niższej cenie na stronie OFF Festival.

Artykuł Electric Wizard na OFF Festival pochodzi z serwisu KVLT.

Wokalista Alexis Marshall o teledysku: „Ponad dekadę po tym, jak Jeremy Wabiszczewicz opuścił Daughters, zaproponował intrygującą koncepcję filmu do „Less Sex”, mrocznego i wyprowadzającego z równowagi, dopasowanego do nastroju, jaki ta piosenka nosi w sobie. Powiedzenie, że jesteśmy zadowoleni z wyniku końcowego, byłoby ogromnym niedopowiedzeniem. Nasz drogi przyjaciel poszedł na całość i zapewnił wizualny akompaniament, który po prostu powala za każdym razem.”

„Z przyjemnością współpracowałem z Jeremy’m po raz pierwszy od czasu jego odejścia ponad dekadę temu, jego profesjonalizm poprowadził mnie przez niezręczność pierwszego filmu – formalności związane z sceną dźwiękową. Jego pozytywna energia i ukierunkowanie pomagały mi z 40-sto stopniowym pustynnym upałem, który wysysał życie z moich pocących się porów. Dziękuję Jeremy’emu za jego niewiarygodną etykę pracy i zdumiewającą wizję. Jesteśmy bardzo zadowoleni z tego wspaniałego teledysku do „Less Sex”.”

Tracklista „You Won’t Get What You Want”:

Artykuł Pierwszy teledysk od Daughters pochodzi z serwisu KVLT.