Podobnie jak metal, tak i gotyk jest muzyką na tyle zróżnicowaną, że nie sposób zdefiniować subkulturę gotycką zaledwie w kilku słowach.
Różnorodność muzyki potrafi przyprawić o zawrót głowy, nie dziwi więc fakt, że koncertowa mapa Polski obfituje w coraz więcej koncertów i imprez tematycznych.

Lublin nie jest tutaj wyjątkiem, a wszystko za sprawą Bismu – gotyckiego DJa oraz producenta muzycznego, dzięki któremu mroczna strona sceny alternatywnej na Wschodzie Polski ma się bardzo dobrze.
Porozmawialiśmy nie tylko o niej, ale również o szeroko pojętych subkulturach, cechach dobrego DJa i… okładkach albumów, na których widnieją klocki Lego.

Cześć, Bismu! Zacznę od pytania o najnowsze wydarzenia – za sobą masz już rozkręcanie aftera po wrocławskim koncercie Closterkeller, jak również szesnastą już odsłonę Twojej imprezy Noc Mroku w Lublinie. Jak poszły oba eventy? Jakie były nastroje i czy frekwencja dopisała?

Closterkeller to było coś niesamowitego. Kiedy słyszysz ze sceny, że ludzie są zapraszani na Twoją imprezę, to wtedy wiesz, że robisz coś dobrze.

To w takich momentach zdajesz sobie sprawę, że robisz coś dla kogoś, coś ważnego. Wiesz, że jest to należycie docenione.

Impreza wyszła tam świetnie, ludzie naprawdę się bawili i wręcz chcieli jeszcze więcej, ale klub poinformował ich, że trzeba kończyć! Jestem za ten entuzjazm bardzo wdzięczny.

Jeśli chodzi o Noc Mroku, to wypadła naprawdę w porządku. Nie stawiło się aż tyle ludzi, co ostatnio, ze względu na okoliczności, jakimi były inne koncerty  w tym samym czasie. Stali bywalcy się pojawili, a to najważniejsze.

To bardzo ważne, zwłaszcza że paręnaście odsłon tej imprezy już za Tobą, a to naprawdę dobre osiągnięcie.

Na pewno świadczy to o tym, że ludziom się podoba i że warto to dalej ciągnąć.

Jak najbardziej. Ciekawi mnie, jak w Lublinie wygląda scena gotycka? Jak ogólnie określiłbyś lubelską scenę alternatywną?

Biorąc pod uwagę, że jest pewne rozdroże między Lublinem a zachodnią częścią Polski, to jest zauważalna różnica. Myślę, że Lublin dopiero kiełkuje pod tym względem i cały czas nowe osoby interesują się subkulturą – przychodzą na imprezy i ciekawią się, jak gotyk wygląda od podstaw, z całą historią. Nie tylko zresztą gotyk, bo to też o punk czy metal tu chodzi.
I to ma swój plus, bo można powiedzieć, że tworzy się jedna większa kolebka alternatywnej rodziny.

Też tak myślę. To świetna sprawa, że w polskiej subkulturze gotyckiej tak często widzi się studentów, osoby nastoletnie… bardzo młodych ludzi, którzy zaczynają swoją przygodę z subkulturą i którzy, z tego, co mówisz, w Lublinie również stanowią liczną grupę.

Tak, w Lublinie jak najbardziej takie osoby są i uważam to za duży atut lokalnej sceny. Dzięki temu mam możliwość przekazania wiedzy tym młodszym osobom, a wszystko odbywa się na zasadzie polecania muzyki – skoro pamiętam te czy inne zespoły, to mogę podzielić się z młodszymi od siebie rekomendacją w tym stylu.

Tak więc – jak najbardziej. To bardzo fajne, bo takie osoby zaczynają od tego punktu wyjściowego i mają pojęcie, jak to faktycznie wyglądało.

No właśnie, poza tym Lublin to chyba miasto typowo studenckie, jeśli o Wschód Polski chodzi?

Głównie jest to miasto studenckie, tak. Widać to na przykład na drogach, kiedy podczas roku akademickiego próbuje się gdzieś dojechać samochodem… to zdecydowanie widać! (śmiech)

Ale to ma swoje plusy, bo kiedy zaczyna się sezon studencki, to część tych osób siedzi w alternatywie i w podobnych klimatach, można więc się ich spodziewać na imprezach i na parkiecie, to na pewno.

Super! To rzeczywiście spora zaleta.

Zresztą tu na uczelni, na kilku wydziałach u siebie sam wieszam plakaty ze swoimi imprezami.

Chciałabym pociągnąć jeszcze temat Wrocławia. Był tam oczywiście Kacper Rice, z którym nagrałeś utwór Resonance. Kacper prowadzi podcast Dark Side of the Earth, Ty również nagrywasz swoją muzykę i organizujesz imprezy. Jak zatem Resonance doszło do skutku? Czyj to był pomysł, kto pierwszy zaproponował współpracę?

To jest bardzo ciekawa historia, bo z Kacprem poznaliśmy się na Castle Party w zeszłym roku. Patrzyłem na niego i zauważyłem, że nosi naszywkę z logo gotyckiego podcastu, na co on odpowiedział, że to właśnie on nagrywa wspomniany podcast.
Wtedy poszło już z górki: z koleżeńskim „cześć” i „siema”! (śmiech)

Dałem mu znać, jak bardzo doceniam jego podcast i świetną robotę, jaką wykonuje. Kacper nie tylko podziękował, zaproponował też zrobienie jakiegoś wywiadu, na co chętnie przystałem.

Przed wywiadem, właśnie na Castle Party, poznałem też grupę muzyczną Darkways, która oryginalnie nagrała utwór Resonance.

Zakochałem się w ich brzmieniach, to teraz jeden z moich ulubionych zespołów, które katuję, i zaproponowałem, że zrobię remix ich utworu.

Dystrybutor Darkways nie był zbyt chętny do wyrażenia zgody, ale postawiłem na swoim i zaproponowałem cover. Zespół się zgodził, a ja wcisnąłem w to Kacpra oraz koleżankę Agatę, a sam zespół później udostępnił ten cover na swoich mediach społecznościowych.

Jestem z tego powodu bardzo zadowolony, bo wyszedł nam fajny utwór.
Ma awangardowe, nowatorskie brzmienie, a jednocześnie wydaje mi się, że domyka strukturę gotyku.

Jak najbardziej! W nawiązaniu do naszej wcześniejszej rozmowy, czy to właśnie Darkways przyjadą do Polski? Wspominałeś o pewnym hiszpańskim zespole, który ma nas odwiedzić…

Nie, to inny zespół… Ale oczywiście nie narzekałbym, gdyby Darkways również przyjechali!

Poza tym, czy niedawno przypadkiem nie było ich w Poznaniu?

Byli, i to chyba właśnie na Shadow Dance Party [cyklicznym evencie gotyckim w poznańskim klubie Pod Minogą].

Tak, pamiętam, a to również jest ciekawe, jak te zespoły działają. To było chyba wtedy, kiedy grali również Twin Noir?

Tak, a oni z kolei… oni swoją energią po prostu wszystko trochę przyćmili. (śmiech)

Czasem tak jest! Wtedy jeden z uczestników imprezy bardzo dobrze ocenia event, a drugi z tego samego powodu odbierze koncert nieco gorzej, być może z nie do końca spełnionymi oczekiwaniami.

Tak, poza tym to zawsze kwestia mocno subiektywna jeśli chodzi o odbiór muzyki.
Wiem, że pewnie ciężko zdecydować, ale gdybyś miał wybrać, to wolisz grać imprezy, na których jesteś DJ-em, czy grać swoją muzykę?

To ciężkie pytanie! (śmiech) To bardzo ciężkie pytanie, bo to i to ma swoje plusy i minusy. Hm… Jednak chciałbym mimo wszystko spróbować grania na żywo, bo w robieniu imprez już siedzę długo, mam w tym doświadczenie, a jak akurat skończę jakiś materiał muzyczny, to chciałbym go zaprezentować. Chciałbym po prostu zobaczyć, jak od tej strony to wygląda i jak występuje się na żywo.

W takim razie czy są szanse na koncerty w następnym roku?

Wszystko jest w realizacji i skończone w siedemdziesięciu procentach, więc ma się raczej ku końcowi.

Super! Już na tym etapie powiedziałabym „gratulacje”, bo muszę przyznać, że mimo, że scena gotycka jest otwarta na różne współprace, na wsparcie i generalnie ma dużą otwartość w sobie, to jednak nie jest to oczywiste, że uda się coś zorganizować.
Nie ma gwarancji że, mówiąc potocznie, coś faktycznie „styknie”.
Moim zdaniem jest to też dosyć wyjątkowe, ponieważ, dla porównania, wiem trochę więcej o scenie metalowej, i odnoszę wrażenie, że tam ludzie mają większe tendencje do gatekeepingu czy upartego wręcz obstawania przy swoim… 

Zastanawiało mnie też, z jakimi artystami chciałbyś jeszcze współpracować – gdybyś mógł wymienić kogoś, kto jest realistyczną opcją i do kogo być może trafi ten wywiad, a kto jest bardziej odległym marzeniem?

Największym marzeniem, nie będę ukrywał, jest zespół, który zresztą widziałem na żywo, Molchat Doma.
Uwielbiam ich całym sercem i chciałbym z nimi współpracować.
Tak, jak już wcześniej wspominałem, wymieniłbym również zespół Darkways.
Z kolei realnym celem jest możliwość współpracy z Twin Tribes, gdyż na bieżąco jestem w kontakcie z wokalistą.

A Twin Tribes mają przecież na swoim koncie dużo remixów…

Mają, więc nie ukrywam, że kiedyś chciałbym się tym zająć. Jeśli chodzi o scenę polską, to kiedyś bardzo chciałbym coś wydać wspólnie z Hiroszymą.
Graliśmy kilka imprez, ma świetny styl muzyczny i wiele lat siedzi w tym biznesie.

Idealnie byście do siebie pasowali.

Tak, on mnie też pod tym względem inspiruje, swoim zaparciem w tym, pracą… mam w jego osobie mentora pod tym względem.

A gra też naprawdę dużo, ostatnio na wydarzeniu typu fashion week, w teatrze…

Tak! I to takie eventy, że… wow, nawet nie wiedziałem, że można to rozprzestrzeniać na tyle różnych dziedzin kulturowych.

Tak, i jest to naprawdę super, to bardzo interdyscyplinarne.
Czy sam miałbyś zajawkę również na fotografię, modę, sztukę wizualną? Czy jesteś jednak zakorzeniony głównie w muzyce?

Inspirując się Hiroszymą i tym, co robi, skontaktowałem się z pokazem mody alternatywnej w Toruniu z pytaniem, czy dałoby radę zagrać jako DJ, ewentualnie na jakiejś burlesce.

To fantastyczne, że kiedy patrzę na ludzi na scenie gotyckiej, to wielokrotnie myślę, jacy oni są kreatywni, mają tyle pomysłów, tyle różnych wpływów.
Nawet u Ciebie utwory A Warrior is Born czy najnowszy Sun Eater mają wręcz metalowy sound.

Byłem na takim etapie, że nie chciałem się skupiać na jednym gatunku, aczkolwiek teraz wiem, że trzeba się przekonwertować na coś bardziej konkretnego.
Mimo wszystko Sun Eater powstało prawie dwa lata temu, jeśli o sam podkład muzyczny chodzi, tak samo A Warrior is Born – na początku tego roku.
I to było celowe odejście od gotyku po to, żeby przerzucić się na coś mroczniejszego, spróbować czegoś nowego.

Masz swój styl, który ewidentnie jest mocno darkwave’owy, ale też jest przełamywany metalem. Zaryzykuję tutaj stwierdzenie, że wielu gotom również metal jest bliski.

Tak, i trochę też house, ale to już w zasadzie dla koneserów. A że sam jestem gotem, to też lubię słuchać metalu, najbardziej death metalu.

To zrozumiałe i wręcz oczywiste, że ma się tak różne wpływy. Na razie wydałeś EPkę oraz single, ale czy album również jest w planach?

Tak, jak najbardziej jest w planach. I nawet myślę, że nie tylko jeden. Zobaczymy, jak życie się potoczy.

Zresztą już sama EPka Oddments, która wyszła dwa lata temu, była sporym osiągnięciem. Zastanawiam się, jak wyglądał cały proces twórczy. Czy przebiegał tak, jak oczekiwałeś, czy może były jakieś niespodzianki po drodze?

Działo się to w dość ciekawy sposób. Na pewno określiłbym go jako dynamiczny, gdyż EPka powstawała głównie w domu, ale też w różnych innych miejscach, gdzie miałem wenę i gdzie tworzyłem.

Pamiętam na przykład, że w utworze Fog, który skomponowałem, wszystko się zaczęło od charakterystycznego brzmienia syntezatora, które miałem w głowie. Miałem wtedy poczucie, że to jest na tyle dobre, że chcę z tego zrobić coś więcej.

Koncepcja płyty naprawdę była ciekawa, a sama nazwa Oddments w kontekście tej płyty odnosi się do tego, że z angielskiego „oddments” oznacza graty, bibeloty. Tak właśnie traktuję tę płytę. Nie w sposób umniejszający, ale jako pewną formę pudełka, właśnie takiego zbioru rzeczy, które znajdujemy na strychu, do których można cały czas wracać i znajdować w tym jakąś nostalgię czy po prostu sentyment.

Nawet okładka zrobiona z Lego bardzo tutaj pasuje.

Została zrobiona amatorsko, ale chciałem tak ją wykonać i miałem po prostu taką koncepcję.

Ale to bardzo ciekawy i mega niesandardowy pomysł. Nie widziałam tego na żadnej innej gotyckiej okładce.

To właśnie jest ciekawe. Miałem podobną sytuację, gdy gotyckiemu zespołowi Last Grasp wysłałem swoją płytę i jeden z członków bandu skomentował to słowami „yo, ale świetna okładka”! (Śmiech)

Te różne muzyczne polecajki wydają się być niewyczerpanym tematem. Chociaż o Molchat Doma słyszał chyba każdy, to jest również bardzo wielu artystów, takich dużo mniej znanych, których brzmienie naprawdę potrafi urzec.

Tak, to prawda. Można, że tak powiem, znaleźć jakąś nową inspirację i zanurzyć się w danym nurcie.

No właśnie, do odkrywania nowości muzycznych służą też Twoje imprezy.

Tak! Właśnie po to są, żeby odkrywać na nich za każdym razem coś innego, nowatorskiego.

Zwłaszcza, że DJ powinien grać różnorodny repertuar. Taki z nowszymi, mniej znanymi utworami, ale też klasykami czy znanym, ejtisowym brzmieniem, wraz z tymi hitami, które rozpoznaje każdy – niezależnie od tego, czy jest gotem, czy nie…

Tak, to kawałki, do których pobawi się właśnie got, pobawi się metalowiec, może nawet czyjaś mama czy babcia. (śmiech)

Zdecydowanie! Jest to bardzo fajne wyczucie parkietu i tego, czego ludzie potrzebują. To także dopilnowanie, żeby ludzie się bawili do końca.

Tak, na przykład mój ulubiony moment à propos klasyków ejtisowych to puszczane, zwykle pod sam koniec, Forever Young od Alphaville. To po prostu czysta nostalgia!

Tak, ciężko się nie uśmiechnąć, kiedy gdzieś ktoś wywija na parkiecie, ktoś inny po prostu jeszcze gdzieś się trzyma, ludzie zaczynają śpiewać… jest w tym klimat.

Tak, mam wtedy takie poczucie spełnienia.

Czy poza przekazaniem wartości i zachęceniem nowych, młodszych ludzi do sceny i utrzymaniem subkultury wiecznie żywej, są jeszcze jakieś główne cele, które Ci przyświecają?

Jeśli chodzi o gotyk, to byłoby tym dla mnie stworzenie bezpiecznej przestrzeni – w Lublinie czy gdziekolwiek indziej. Przestrzeni, w której ludzie mogą przede wszystkim poczuć się sobą.

Nie oszukujmy się, gotyk to forma ekspresji – nihilizmu, bólu, po prostu, który często w ludziach tkwi. A jak się stworzy bezpieczną przestrzeń, ludzie mogą o tym bezgranicznie mówić, poczuć to. Mogą poczuć, że to nic złego dzielić się swoimi uczuciami ze światem.

Pięknie powiedziane. Bardzo doceniam te słowa i też podpisuję się pod nimi. Cieszę się, że tak trafnie to opisałeś, bo zbliżam się już do ostatniego pytania…
Czy podzielasz moje wrażenie, że scena gotycka w Polsce coraz bardziej się rozrasta? I to nie tylko w Lublinie czy u mnie w Katowicach.

Tak. To na pewno też dlatego, że jest do tego dzisiaj łatwiejszy dostęp. Kiedyś dostęp do muzyki zapewniały koncerty i płyty, a dzisiaj, kiedy już jest internet, znacznie łatwiej sobie przekazać różne muzyczne polecajki. Algorytmy czy najzwyczajniej w świecie takie aplikacje jak Tiktok, Instagram czy Facebook również robią robotę.

To na pewno pomaga subkulturze się rozwinąć.

To też jest bardzo istotne – że w dobie internetu można łatwiej dotrzeć do tych wszystkich ludzi ze swoją muzyką, prawda?

Powiem tak: jeśli ktoś będzie tak jak ja kupować płyty, to dalej będzie to robił dla sceny alternatywnej. To dzieje się niezależnie od tego, czy żyjemy w dobie internetu, czy nie – to jest po prostu zależne od ludzi. Jeśli o odkrywanie zespołów przez Spotify chodzi, to… jeśli ma to pomóc ludziom w odkrywaniu nowej muzyki, to jest słuszna opcja.

Miejmy nadzieję, że tak zostanie i że zarówno Spotify, jak i eventy, pozwolą ludziom odkrywać nową muzykę.

Myślę, że ludzie trochę kopiują swoją energię od innych. Chodzi mi o to, że słuchacze kopiują trochę energię od samego DJa właśnie, bo jeśli sam DJ się świetnie bawi, to ludzie też się doskonale bawią. To jest jedna z zasad, jeden z warunków, żeby impreza dobrze się udała.

Dobrnęliśmy do końca wywiadu i na chwilę obecną mogę po prostu podziękować Ci za dzisiejszą rozmowę.

Ja również dziękuję.

Artykuł Bismu: „Ludzie mogą poczuć, że to nic złego dzielić się swoimi uczuciami” pochodzi z serwisu KVLT.

Pierwsze pytanie miało być inne. Jednak w związku ze śmiercią Cronosa zapytam: czy Cronos był dla Was ważną inspiracją, czy raczej postacią należącą przede wszystkim do historii metalu? Słuchaliście Venom, czy może bliższy jest Wam nieco młodszy metal?

Nikita Kamprad: Śmierć Cronosa to bez wątpienia ogromna strata dla całej sceny metalowej. To postać, której znaczenia nie sposób podważyć.

Jeżeli jednak chodzi o bezpośredni wpływ na moją twórczość, muszę przyznać, że nigdy nie miałem szczególnie silnej więzi z muzyką Venom. Znam oczywiście kilka utworów i doskonale rozumiem miejsce tego zespołu w historii metalu. To właśnie od albumu „Black Metal” swoją nazwę zaczerpnął cały gatunek i do dziś wiele osób uważa Venom za jednego z jego ojców.

W moim przypadku był to jednak raczej zespół o ogromnym znaczeniu historycznym niż bezpośrednie źródło inspiracji przy komponowaniu muzyki dla Der Weg Einer Freiheit.

Jakich więc zespołów współtworzących początki black metalu słuchacie i czerpiecie z nich inspiracje? Czy może raczej inspirują Was nowsze zespoły?

Nikita Kamprad: Muszę to rozdzielić na dwa okresy. Kiedy zaczynałem swoją przygodę z black metalem, ogromny wpływ wywarły na mnie zespoły takie jak Emperor, Dissection czy wczesne Dimmu Borgir. To one ukształtowały moje spojrzenie na muzykę i były ważne przy tworzeniu pierwszych materiałów Der Weg Einer Freiheit.

Pierwsza fala black metalu nigdy nie była mi aż tak bliska. Być może jestem po prostu za młody. Nie doświadczyłem bezpośrednio nawet drugiej fali, ponieważ miałem wtedy około dziesięciu lat. Na początku lat dwutysięcznych odkryłem jednak Emperor, a „Anthems to the Welkin at Dusk” do dziś pozostaje jednym z moich ulubionych albumów wszechczasów.

Obecnie nadal od czasu do czasu wracam do tych płyt, ale znacznie częściej szukam czegoś nowego. Jest dziś tak wiele muzyki do odkrycia, że inspiracja może przyjść z zupełnie nieoczekiwanej strony. Niedawno słuchałem eksperymentalnego albumu elektronicznego jednego z muzyków Daft Punk. Składał się głównie z elektronicznych szumów i kilku melodii, ale natychmiast pobudził mnie do pracy nad własnymi pomysłami. Słuchanie bardzo różnorodnej muzyki zawsze inspiruje mnie w taki czy inny sposób.

Jesteście po sezonie festiwalowym. Zagraliście chyba na dziesięciu festiwalach. Czy to był ciężki okres? Lubicie festiwale? Który z nich był dla Was najlepszy?

Nikita Kamprad: Sprawdziłem to dokładnie na naszej stronie. W tym roku zagraliśmy dziewięć festiwali. Dla nas to mniej więcej średnia liczba: ani szczególnie duża, ani mała.

Wystąpiliśmy na kilku naprawdę dużych imprezach, między innymi na Mystic Festival w Polsce, gdzie zagraliśmy po raz pierwszy. To ogromny festiwal i wspaniale było wreszcie się tam pojawić, zwłaszcza że wcześniej słyszeliśmy wiele opowieści o jego lokalizacji na terenie starej stoczni. Niesamowite wrażenie robią te potężne żurawie stoczniowe, górujące nad terenem festiwalu. Tworzą niepowtarzalną scenerię i nadają temu miejscu wyjątkowy charakter. Zagraliśmy również na Alcatraz Open Air i Brutal Assault.

Jednym z najważniejszych dla mnie momentów był jednak pierwszy występ w Stanach Zjednoczonych, na Maryland Deathfest. Publiczność w tym kraju czekała na nas bardzo długo, a my równie długo staraliśmy się doprowadzić ten wyjazd do skutku.

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, jak skomplikowane jest granie w Stanach Zjednoczonych. Osoby występujące w ramach profesjonalnej działalności koncertowej muszą uzyskać odpowiednie wizy dla artystów, a cały proces może trwać nawet rok. Wiele zespołów decyduje się więc na przyspieszone rozpatrzenie wniosku, co oznacza dodatkową opłatę w wysokości około 2000 dolarów, niezależnie od podstawowych kosztów. Sama wiza kosztuje około 1500 dolarów na osobę, więc w przypadku całego zespołu i ekipy robi się z tego ogromna suma.

Musieliśmy również dokładnie sprawdzić wymagania i przygotować obszerną dokumentację. Amerykańskie urzędy oczekują dowodów potwierdzających status artysty, dorobek i sukces komercyjny. Trzeba więc wykazać, że jest się uznanym wykonawcą i przedstawić uzasadnienie przyjazdu do Stanów Zjednoczonych. Po złożeniu dokumentów i opłaceniu procedury pozostaje jeszcze wysłanie paszportów do ambasady, oczekiwanie na wklejenie wiz i ich terminowy zwrot. To jeden z najtrudniejszych elementów całego przedsięwzięcia, ponieważ loty trzeba zarezerwować, a wyjazd zaplanować, nie mając całkowitej pewności czy dokumenty wrócą na czas.

Być może właśnie dlatego ten koncert był tak szczególny. Miałem wrażenie, że zarówno scena, jak i sala były wypełnione energią. Bardzo dobrze wspominam także pozostałe festiwale. W tym roku cały wysiłek organizacyjny zdecydowanie się opłacił.

W najbliższym czasie rozpoczynacie niemałe tournée, obejmujące aż szesnaście koncertów. Czym takie koncertowanie różni się od festiwali? Który rodzaj kontaktu z widownią wolicie? Czy na koncertach klubowych jest dużo mniej publiczności niż na festiwalach?

Nikita Kamprad: To dwa zupełnie różne światy. Jeżeli nie jesteś główną gwiazdą dużego festiwalu, większość publiczności nie przychodzi wyłącznie dla ciebie. Ludzie chcą przeżyć całe wydarzenie, zobaczyć główne gwiazdy i inne zespoły oraz po prostu dobrze się bawić.

Festiwale pozwalają jednak dotrzeć do nowych odbiorców. Na Mystic Festival pod sceną było około tysiąca osób, a na Summer Breeze nawet około dziesięciu tysięcy. Wielu z nich prawdopodobnie wcześniej nas nie znało. Dla zespołu to szansa na zrobienie dużego kroku naprzód.

Od strony organizacyjnej festiwale są bardziej wymagające. Zmiany na scenie są bardzo krótkie, trzeba szybko rozstawić sprzęt i polegać na ekipie technicznej. Ponieważ większość kwestii technicznych przygotowuję sam w swoim studiu, przed wejściem na dużą scenę zawsze zastanawiam się, czy wszystko zadziała. To bywa stresujące.

Podczas własnej trasy jest zupełnie inaczej. Przyjeżdżamy do klubu wcześnie, spokojnie rozstawiamy sprzęt, robimy próbę dźwięku, jemy kolację, rozmawiamy ze znajomymi, a czasem udaje się nawet zdrzemnąć przed koncertem. Potem wychodzimy na scenę przed ludźmi, którzy kupili bilet specjalnie po to, aby zobaczyć nas.

Właśnie to cenię bardziej. Jeżeli grasz dla dwustu osób, które przyszły posłuchać twoich utworów, czujesz z nimi silniejszą więź. Na dużym festiwalu publiczność może być oddzielona od sceny szeroką fosą dla fotografów, a w małym klubie pierwsza osoba stoi czasem dwadzieścia centymetrów od ciebie. Szczerze mówiąc, wolę tę bliskość.

Czy na któryś z koncertów tej trasy czekacie szczególnie? Jeśli tak, to na który i dlaczego?

Nikita Kamprad: Naprawdę bardzo czekam na koncerty w Polsce i nie mówię tego tylko dlatego, że rozmawiam z polskim dziennikarzem. W ostatnich tygodniach udzielaliśmy wielu wywiadów polskim mediom i spotkaliśmy się z bardzo dużym zainteresowaniem.

Polska nigdy nie była krajem, w którym przyciągaliśmy szczególnie liczną publiczność. Na naszym ostatnim klubowym koncercie w Warszawie było chyba około osiemdziesięciu osób. Mam jednak wrażenie, że teraz sytuacja się zmieniła. Być może pomógł nam występ na Mystic Festival, dzięki któremu dotarliśmy do nowych słuchaczy. Jestem bardzo podekscytowany perspektywą większych koncertów w Polsce.

Nasze pierwsze spotkanie miało miejsce właśnie przy okazji koncertu w Polsce, 28 marca 2016 roku w klubie Garage w Tarnowie. Graliście wtedy z Harakiri for the Sky i The Great Old Ones w ramach Into the Abyss #5. Pamiętasz ten wieczór?

Nikita Kamprad: Oczywiście. To było nasze pierwsze spotkanie i chyba żaden z nas nigdy go nie zapomni. Od tego czasu minęło już ponad dziesięć lat, dlatego tym bardziej wiele dla mnie znaczy, że nadal wspierasz zespół i że znów możemy porozmawiać przy okazji kolejnej polskiej trasy.

Czekamy również na występ w Kolonii. Dla naszego basisty Alana, który tam mieszka, będzie to niemal koncert w rodzinnym mieście, więc przyjdzie wielu jego znajomych.

Śledzę Wasz rozwój od dawna i wydaje mi się, że promocja „Innern” jest największą kampanią promocyjną Waszego albumu w dotychczasowej historii zespołu. Z czego to wynika?

Nikita Kamprad: Myślę, że masz rację. Mam wrażenie, że dzięki „Innern” zespół wszedł na nowy poziom. Wystarczy spojrzeć na koncerty, które zagraliśmy po premierze płyty. Na Mystic Festival, Alcatraz Open Air czy Brutal Assault zdarzało się, że ludzie nie mogli już wejść do namiotu lub sali, ponieważ miejsca były całkowicie wypełnione. Również nasza ubiegłoroczna trasa klubowa była największą, jaką kiedykolwiek zagraliśmy.

Nowy album i towarzyszące mu koncerty wyraźnie zwiększyły naszą rozpoznawalność. Oczywiście właśnie do tego dąży każdy zespół: nie chcesz zrobić kroku wstecz ani przy nowej płycie, ani podczas kolejnej trasy. Jednocześnie nigdy nie wiadomo, czy kolejny materiał trafi w oczekiwania słuchaczy. Nam tym razem się udało. Mam nadzieję, że przy następnym albumie zrobimy kolejny krok naprzód.

„Innern” jest już na rynku od ponad roku. Jaki jest odbiór tej płyty przez publiczność i media? Jak po roku oceniacie swoje dzieło? Czy jest już coś, co chcielibyście na tej płycie zmienić?

Nikita Kamprad: Szczerze mówiąc, nadal jestem z tej płyty bardzo zadowolony. Proces jej powstawania był długi, ale satysfakcjonujący od początku do końca: od komponowania, przez preprodukcję, właściwe nagrania, miks i mastering, aż po promocję i premierę. Tym razem wszystko ułożyło się bardzo dobrze. Nie widzę dziś żadnego elementu muzycznego ani produkcyjnego, który chciałbym zmienić.

Nie o każdym naszym albumie myślę w ten sposób. W przypadku niektórych płyt nie byłem po czasie w pełni zadowolony z miksu, wokali albo gitar. Tak jest na przykład ze „Stellar”, choć to bardzo osobiste odczucie, a wiele osób uwielbia ten album. Nadal jestem z niego dumny, lecz dziś być może zrobiłbym pewne rzeczy inaczej. W przypadku „Innern” jest odwrotnie: obecnie nie zmieniłbym niczego. Może za dziesięć lat spojrzę na niego inaczej.

Reakcje mediów także były bardzo dobre. Nie natknąłem się na wiele negatywnych recenzji, ale jeśli takie się pojawiły, to w porządku. Muzyka jest czymś osobistym, a nasz rodzaj black metalu nie jest dla każdego. Czasem przeszkodą bywa już sama długość utworów.

Fani docenili jednak nasz powrót do dłuższych form. Pierwszy utwór trwa ponad dziewięć minut, drugi ponad dziesięć, a cały album ma tylko sześć kompozycji. Trudno wybrać z niego pojedynczy utwór na singiel. Uważam, że należy słuchać go jako całości. Trzeba usiąść, założyć słuchawki i poświęcić mu około czterdziestu pięciu minut. Bardzo cenię, kiedy słuchacze chcą poświęcić mu ten czas i odkrywać nie tylko muzykę, lecz także teksty. To znaczy, że zrozumieli nasze intencje.

Który utwór lubicie najbardziej?

Nikita Kamprad: To zmienia się cały czas, ale obecnie wskazałbym „Eos”, ponieważ właśnie ten utwór najbardziej lubię grać na żywo.

Według mnie „Innern” to płyta wybitna, a w moim podsumowaniu ubiegłego roku zajęła pierwsze miejsce. Którą z nich polecilibyście komuś, kto nie zna twórczości Der Weg Einer Freiheit?

Nikita Kamprad: Wybrałbym nasz debiutancki album „Der Weg Einer Freiheit”. Kiedy patrzę na całą dyskografię, widzę bardzo liniowy rozwój naszej muzyki: od pierwszej płyty aż po „Innern”. Każde kolejne wydawnictwo wnosiło coś nowego.

Na „Stellar” zaczęły pojawiać się czyste wokale, a na „Finisterre” wprowadziliśmy pierwsze brzmienia i tekstury syntezatorowe. Debiut pokazuje najbardziej surową, podstawową wersję Der Weg Einer Freiheit, taką, jaka istniała w 2009 roku. „Innern” reprezentuje współczesne oblicze zespołu, które nadal zachowuje nasze korzenie: blasty, melodyjne riffy, krzyk oraz inne tradycyjne elementy black metalu.

Jeżeli ktoś pozna debiut i „Innern”, będzie mógł sobie wyobrazić, jak brzmią albumy znajdujące się pomiędzy nimi.

Skąd wziął się pomysł na instrumentalną wersję „Innern”? Planujecie wydać ją fizycznie? Przy okazji: czym różni się „Finisterre III” z albumu oryginalnego od wersji na wydaniu instrumentalnym?

Nikita Kamprad: Pomysł wyszedł od naszego basisty Alana. „Xibalba” była drugim utworem ukończonym instrumentalnie jako demo nowego albumu, ale ostatnim, do którego dodaliśmy wokale. Przez wiele miesięcy istniała więc wyłącznie w wersji instrumentalnej. Alan tak bardzo się do niej przyzwyczaił, że po dodaniu wokali usłyszał właściwie nową kompozycję. Nie lepszą ani gorszą, po prostu inną. Zasugerował więc, abyśmy wydali pierwotną wersję.

Początkowo myśleliśmy o jednym utworze, ale później zdecydowaliśmy się udostępnić cały album w wersji instrumentalnej i sprawdzić, jak zareagują słuchacze, a także jak sami odbierzemy tę muzykę bez wokalu.

Nie ograniczyłem się do wyciszenia ścieżek wokalnych. W nowym miksie mocniej wyeksponowałem poszczególne instrumenty oraz charakterystyczne elementy utworów, między innymi niektóre przejścia perkusyjne. Kiedy znika wokal, zwykle znajdujący się w centrum miksu, wyłania się zupełnie nowy świat instrumentów.

W przypadku „Finisterre III” nie musiałem właściwie niczego zmieniać, ponieważ już na oryginalnym albumie jest to krótki utwór instrumentalny. W obu wydaniach brzmi więc tak samo.

Reakcje były bardzo pozytywne. Ludzie lubią zanurzać się w muzyce bez wokalu. Słyszałem nawet, że niektórzy zasypiają przy tej wersji. To trochę zabawne, ale zrozumiałe: ciągły krzyk raczej nie pomaga zasnąć, a wydanie instrumentalne może działać uspokajająco.

Jeżeli chodzi o wydanie fizyczne, decyzja nie należy do nas. Prawa do „Innern” ma wytwórnia, a ona musi ocenić ryzyko i przewidywaną sprzedaż. Szczególnie w przypadku winyla uznano je za zbyt duże. Sami chętnie przygotowalibyśmy takie wydanie, ale obecnie nie mamy takiej możliwości. Zgodnie z naszą umową dopiero po dziesięciu latach będziemy mogli sami zdecydować o fizycznym wznowieniu.

Jakie są Wasze pozostałe plany wydawnicze na najbliższy czas? Macie już coś w szufladzie?

Nikita Kamprad: W 2017 roku wydaliśmy „Finisterre”, prawdopodobnie jeden z najważniejszych albumów w naszej historii. Dla wielu osób był to pierwszy kontakt z Der Weg Einer Freiheit. W 2027 roku minie dziesięć lat od jego premiery, dlatego album doczeka się wznowienia.

Z jubileuszem będzie jednak związane również wyjątkowe wydawnictwo. Nie mogę jeszcze zdradzić szczegółów, ale przedstawi ono fanom, a także osobom, które jeszcze nas nie znają, nowe wersje utworów z „Finisterre” oraz kompozycji z innych etapów działalności zespołu. Intensywnie pracujemy nad tym, aby projekt ukazał się w przyszłym roku.

Jesienią planujemy także kolejną trasę. Mogę więc zapewnić, że coś nowego na pewno się pojawi.

Dziękuję Ci za rozmowę.

Artykuł DER WEG EINER FREIHEIT: „Szczerze mówiąc wolę tę bliskość” pochodzi z serwisu KVLT.

Aleksandra: Cześć, Peter, God Kväll. Jak samopoczucie? 

Peter Tägtgren: Cześć, dobry wieczór. Całkiem w porządku, dzięki!

A: Niebawem wyruszacie w drogę. Pewnie macie już wszystko dopięte na ostatni guzik przed „Mass Hallucination Tour 2026”?

P.T.: Przerabiamy aktualnie z zespołem różne wersje setlisty, która pojawi się na koncertach. Sprawdzamy wszystko i ustalamy między sobą. W ciągu ostatniego miesiąca pracowałem nad produkcją sceniczną. Myślę, że wszystko pójdzie bardzo dobrze! Planujemy zwieźć wszystko do Niemiec, żeby zrobić próbę generalną. Nasza trasa startuje w Berlinie na początku kwietnia. Mamy nadzieję, że cały sprzęt zadziała poprawnie i wszystko wypali. Jeśli chociaż jedna rzecz się wysypie, to zrujnuje nam całą zabawę.

A: Jak to możliwe, że cztery zespoły są w stanie zagrać 27 koncertów w 16 krajach w ciągu jednego miesiąca? Gracie dzień po dniu, nie oszczędzacie się. Jak znajdujesz na to wszystko siły? Choć z drugiej strony, doskonale wiem, że masz doświadczenie w tym środowisku. Czy to nie czasami ten słynny skandynawski styl życia?

P.T.: W zasadzie nie mam pojęcia. Jedyne co wiem, to, że zajmuję się muzyką na pełen etat. To już jest dla mnie pewien styl życia. I w zasadzie tyle (śmiech).

A: Z mapy wynika, że będziecie się chyba poruszać z prędkością światła! Ja to mam dość podróży, jak pojadę do roboty.

P.T.: Teraz jest o wiele łatwiej. Mamy autobusy z łóżkami i inne udogodnienia. Wiesz, idziesz spać i budzisz się w kompletnie innym miejscu.

A: Rozumiem, że macie już zarys setlisty, która pojawi się na koncertach. Czy możemy spodziewać się niespodzianek?

P.T.: Przygotowaliśmy parę rzeczy. Przejrzeliśmy nasz materiał i zdecydowaliśmy, że znajdą się na liście zarówno nasze najbardziej znane kawałki, jak i parę takich, które nigdy nie były wykonywane na żywo. Spróbujemy je dla Was zagrać i zobaczymy, jak to nam wyjdzie. Niestety, nic z nowego materiału się nie pojawi, ponieważ nie mamy nic gotowego. Ale myślę, że te nigdy wcześniej nieodgrywane na żywo kawałki będą najbardziej interesujące.

A: Ostatni Wasz studyjny album „Worship” pojawił się pięć lat temu. Oczywiście ukazały się od tego czasu również re-masteringi. Jaka jest szansa na usłyszenie nowego materiału w niedalekiej przyszłości? Czy pracujecie nad czymś świeżym?   

P.T.: Mam napisanych trochę nowych riffów, które kolekcjonuję w jednym miejscu. Wiesz, jest jeszcze wiele do napisania. Trochę czasu minie, zanim do tego przysiądziemy. Uwierz mi, musimy napisać jeszcze wiele rzeczy, naprawdę wiele! No i trzeba też spróbować być w tym wszystkim wybrednym. Wiesz, to też jest swoisty proces, który odbywa się pomiędzy nami w zespole. To nie jest tak, że siedzimy po sześć czy siedem lat, myśląc, co powinniśmy napisać, czy wręcz pisząc te utwory na bieżąco. To po prostu jeden z tych momentów, które potrzebujesz do tworzenia. Raz budzisz się z inspiracją i pomysłem, a następnego dnia wręcz potrzebujesz sobie zrobić przerwę w tym wszystkim, żeby znów poczuć głód tworzenia.

A: Nie ma sprawy, jestem cierpliwa, poczekam na nowy materiał. Wspomniałeś, że trzeba być w tym wszystkim wybrednym. Jak to się odnosi do Twojej całej pracy? Jak wygląda Twój proces twórczy?

P.T.: Wszystko zaczyna się tu – w głowie. Ja po prostu piszę muzykę w mojej głowie. Potem dopiero sięgam po gitarę i wyciągam wszystko na wierzch. Często bawię się, rozbudowując pomysł przy użyciu innych instrumentów. Czasami zdarza się, że pomysł, który znajdował się w mojej głowie, poza nią nie brzmi zbyt dobrze (śmiech), więc go wyrzucam. Wiesz, 99% wszystkiego, co napiszę, pochodzi z mojej głowy. Wszystko zależy od tego, jak przełożę pomysł z mojego mózgu do komputera. Czyli zapisuję to tak, jak starałem się zapamiętać. Jeśli mam pustkę w głowie, nie mogę po prostu wziąć gitary i zacząć szukać odpowiednich riffów. Potrzebuję najpierw ułożyć je sobie w głowie, żeby móc dalej nad nimi pracować.

A.: Jesteś prawdziwym przykładem „Człowieka Renesansu”, pokusiłabym się nawet o stwierdzenie „Ojciec Chrzestny szwedzkiego metalu”. Jesteś multiinstrumentalistą, sam nagrałeś pierwsze płyty Pain. Znalazłam informację, że zacząłeś grać na perkusji, mając 9 lat (!).

P.T: Nie było wtedy tak dużo ludzi dookoła. Wcześniej sam więc zacząłem coś tworzyć na gitarze akustycznej. Kiedy siadałem za perkusją, było mi ciężko wytłumaczyć gitarzyście, co ma grać, więc trzymałem obok siebie tę gitarę, żeby móc to jemu na niej zagrać. Oczywiście potem wracałem do perkusji. Trwało to jakiś czas, aż w końcu stwierdziłem, pieprzyć to, nie będę grał na bębnach! Weźmy perkusistę, a ja będę grał na gitarze. Było mi wtedy łatwiej współpracować z ludźmi. Zacząłem pisać wtedy za dużo gówna, które musiałem próbować tłumaczyć kolegom z zespołu. Chwyciłem za gitarę, żeby ułatwić sprawę.

A: Co Cię właściwie pchnęło w stronę metalu?

P.T.: Byłem strasznym gnojkiem za dzieciaka. Potrzebowałem solidnej muzy. To było dla mnie niczym terapia. Ta muzyka pozwalała mi poczuć się dobrze.  

A: Wracając do Hypocrisy i tego, jak zespół zmieniał swój liryczny kierunek, zaczynając od blasfemii, masowej zagłady, przez teorie spiskowe i Illuminati, a kończąc na kosmitach. Zawsze chciałam Cię o to zapytać. Dlaczego kosmici? Nie jest zbyt częsta inspiracja zespołów metalowych.

P.T: W latach 90. niewiele osób podejmowało się tego tematu. Byłem fanem science-fiction na długo przed tym, zanim zacząłem zajmować się muzyką. Ciężko jest mi to wytłumaczyć. Na początku pisałem coś o różnych wymiarach. Potem dużo o tajnych rządowych eksperymentach (black psy-ops). Czytanie wielu rzeczy na ten temat było bardzo interesujące: coś mogło być takie lub zupełnie inne. Potem zacząłem dochodzić do własnych wniosków i pisać własne teksty inspirowane tymi historiami.

A: Dowodzisz w dwóch aktywnych zespołach: Hypocrisy i Pain. Który z nich jest Ci bliższy? W którym bandzie pokazujesz swoją prawdziwą twarz?

P.T:  Powiem tak, weź te dwa zespoły i złącz je razem, wtedy otrzymasz prawdziwego mnie (śmiech).  Wiesz, to jest mieszanka – trochę tego i trochę tamtego. Hypocrisy powstało z naszych prób  eksperymentowania ze sobą. W latach 90. spinaliśmy tyłki, żeby wypracować swoje własne brzmienie, utwory czy styl. Z Pain to zupełnie inna historia. To ciągłe poszukiwanie nowych wrażeń.

A: Osobiście uwielbiam, kiedy artysta powołuje na świat nowy projekt, zupełnie różniący się od tego, w którym aktualnie gra. Wtedy mam wrażenie, że taki człowiek odkrywa siebie na nowo, oddycha świeżym powietrzem.

P.T. Nie chciałem zmieniać Hypocrisy, więc musiałem wymyślić coś nowego i to właśnie był Pain. Chciałem spróbować czegoś świeżego. Dużo zespołów od lat 90. zmieniało swój styl, bo chciało stworzyć coś nowego. I wiesz co?  90% z tego materiału była do dupy. Dlatego nigdy nie chciałem zmieniać Hypocrisy. Nikt w naszym zespole nie chciał. Myślę, że już mamy wypracowane własne, charakterystyczne brzmienie i solidną, bardzo stabilną pozycję, a to są rzeczy, które powinno się w zespole celebrować. Teraz chcemy się skupić na tworzeniu bardziej ekscytujących kawałków.  

A: Jak Twoim zdaniem będzie wyglądać przyszłość metalu? Czy myślisz, że AI jest w stanie zawładnąć przemysłem muzycznym?

P.T.: Wiesz co, nie mam pojęcia, jak AI wpłynie na to wszystko. Dla mnie, jako twórcy, ważne jest żeby przede wszystkim pisać dla siebie. Wszystko, co tworzę, robię dla siebie i wtedy mam pogląd, czy faktycznie jest to dobre. Nie zajmuję się pisaniem muzyki, żeby robić karierę. Dla mnie jest to swoisty rodzaj terapii. Może ci wszyscy ludzie, którzy używają AI, są wkurzeni na własną karierę i próbują jakoś to wszystko przyspieszyć? Nie wiem, nie pytaj mnie, bo ja nie orientuję się w tych wszystkich rzeczach związanych z AI.

A: A co z trendami w muzyce metalowej?   

P.T.: Nie jestem dobry w śledzeniu nowej muzyki, która wychodzi każdego dnia. Jeśli mam być szczery utkwiłem w mojej własnej bańce. Jest na pewno parę świetnych zespołów. Nie muszę się martwić, że metal umrze śmiercią naturalną. Oczywiście mamy teraz trzecią generację death metalu, więc nie spodziewajmy się, że będzie brzmiał tak samo jak w 1989 roku. Dzieciaki mają teraz więcej inspiracji, niż my w latach 80., kiedy tworzyliśmy kawałki. Wszystko zależy od tego, co się słyszało. Albo ci to pomogło, albo cię zabiło. Teraz kiedy tworzysz ekstremalną muzykę, więcej rzeczy wpływa na twoją twórczość. Musisz też znaleźć swoich odbiorców i wypełnić muzyczną niszę, jeśli grasz w nowym zespole.

Kiedyś nie mieliśmy za bardzo w czym wybierać: Iron Maiden i Motörhead byli topowymi zespołami. Oczywiście potem Metallica i Slayer przełamały to brutalniejszym stylem. Tak to wszystko się zaczęło. Później dołączył do tego Venom i wniósł trochę punkowego hałasu. Wszystko się rozwija i zmienia z dnia na dzień. Teraz kiedy, dorastasz, masz te wszystkie katalogi 35-40 lat historii ciężkich brzmień, więc twoje inspiracje będą totalnie inne od tych, które my mieliśmy.  

A: Wśród zespołów, które będą z Wami w trasie, jest między innymi Abbath. Jest to Twój kumpel, współpracowaliście nie raz. Od jakiegoś czasu uczę się szwedzkiego i często gdzieś pojawiają mi się informacje w stylu „Norwegia nie lubi Szwecji, Szwecja nie lubi Danii” itp. Jak to bywa w życiu codziennym?  

P.T.: Neh, gówno prawda (śmiech). Wszyscy kochamy się nawzajem. Jest to pewien rodzaj rywalizacji, które państwo skandynawskie jest najbardziej cool. To i tak bez znaczenia. Kocham tych gości z Norwegii, oni kochają mnie. Wiesz, jak to jest, wszyscy muzycy z tych krajów i tak mają to głęboko w dupie. Myślę, że jest to po prostu głupie powiedzenie, mit często powielany.

A: W Polsce za to mówimy, że nienawidzimy wszystkiego i wszystkich (śmiech). Z tego, co pamiętam, wrócisz do nas jeszcze dwukrotnie w tym roku z zespołem Pain. Będziesz gościł na Mystic Festival w Gdańsku i jako support przed Eluveitie w Warszawie. Skoro już jestem przy festiwalu, nie wiem, czy słyszałeś, ale grupa fanatyków religijnych chce odwołać po raz kolejny Mystic Festival.

P.T.: Czy znowu chodzi o Behemotha?

A: Tak, Behemoth przyciąga takich ludzi. Dla Mystic Festival to już pewnego rodzaju tradycja. Co myślisz o tego typu akcjach?

P.T.: Niektórzy ludzie mają nasrane we łbach. Cóż mogę więcej dodać? Musicie walczyć o swoje.

A: Jasne! Weźmiemy to pod uwagę. Dziękuję Ci bardzo za cierpliwość i poświęcony czas! Była to absolutna przyjemność móc rozmawiać z Tobą! Do zobaczenia na trasie! Hejdå! Vi ses snart (do zobaczenia wkrótce).

P.T.:  Dzięki wielkie i do zobaczenia!

Artykuł PETER TÄGTGREN (Hypocrisy, Pain): „Musicie walczyć o swoje”. pochodzi z serwisu KVLT.

Cześć Peter! Powiedz mi proszę jak i kiedy pojawiła się pierwsza iskra – opowiedz o genezie Doomas: kto był pomysłodawcą i jaki moment uznaliście za „początek” zespołu?

Cześć, Piotrze, dziękuję za możliwość wypowiedzenia się dla kultowego webzinu KVLT – jesteście znani również u nas, na Słowacji.

Doomas w tym roku obchodzi 20-lecie, a ja jestem jego członkiem-założycielem. Muzyką metalową zacząłem interesować się w wieku około 13 lat, kiedy usłyszałem nagrania Slayera – Reign in Blood, i Metalliki – Master of Puppets. Od razu sam też chciałem mieć, jak każdy młody chłopak, swój zespół. Przeszedłem przez wiele kapel, aż w końcu w 2006 roku założyłem Doomas.

Musiałeś więc przejść długą drogę, bowiem stylistycznie Doomas nie leży zbyt blisko Slayera i Metalliki.

Miałem wtedy 13-14 lat i konkretnej wizji swojej kapeli absolutnie jeszcze nie miałem – to przyszło dopiero później.

Jakie były pierwsze trzy wydarzenia, które w twojej ocenie najbardziej ukształtowały zespół w jego początkach?

Ponieważ miałem 10 lat przerwy, w trakcie której zajmowałem się rodziną i biznesem, za te trzy wydarzenia, czy raczej okoliczności, uznałbym głód koncertowania, całą moją wcześniejszą twórczość, którą chciałem przełożyć na muzykę i pokazać fanom, oraz możliwość grania tego, co chcę.

Który z wczesnych koncertów wspominasz do dziś i dlaczego — był tam jakiś epizod, który zmienił wasze podejście do grania?

Byłby to chyba mój pierwszy festiwal Gothoom. Miałem za sobą sporo koncertów jeszcze z poprzednich zespołów i chciałem, żeby wszystko było idealnie, a oczywiście wszystko się popsuło. Stało się to dla mnie impulsem, aby wszystko robić inaczej i bardziej profesjonalnie.

Jeśli mowa o Twoim własnym festiwalu, i to jeszcze jego pierwszej edycji, to tylko można się domyślać, że miałeś sporo na głowie. Powiedziałbym więc, że jesteś trochę usprawiedliwiony. A teraz – chyba każda kolejna edycja festiwalu wiąże się z jakimiś nowymi sprawami do ogarnięcia, prawda? Chyba, że się mylę, i mając 15 edycji za sobą, śpisz już o wiele spokojniej niż 13 lat temu?

To zawsze ogromny stres i wciąż jestem tak samo zdenerwowany, jak za pierwszym razem. Teraz jest jeszcze gorzej, bo grają większe i droższe zespoły, które stawiają większe wymagania scenie, sprzętowi i zapleczu. Ale i tak zawsze dobrze się bawię.

Opowiedz proszę o pierwszych nagraniach i procesie tworzenia materiału – jakie były Wasze największe trudności techniczne i organizacyjne?

Wtedy to były głównie długotrwałe próby w zespole, a potem szybkie nagrania, żeby zaoszczędzić trochę pieniędzy. Tworzyło się na próbach, a później szło się do studia.

Dziś wszystko jest inaczej. Ponieważ naprawdę dużo koncertujemy, a technika poszła do przodu , to prób jest mniej i każdy tworzy muzykę w domu na komputerze . Dzięki temu tworzenie się uprościło i przyspieszyło, ale czasami brakuje mi tego procesu kreacji, tych kłótni, a potem prób, na których odkrywaliśmy, jak to, kurwa, dobrze brzmi.

No właśnie! Ten nowoczesny sposób tworzenia może chyba nawet nieźle utrudniać proces twórczy, kiedy każdy podsyła pomysły w formie pliku audio i potem trzeba z tych pomysłów coś sensownego skleić. Próby na żywo i synergia panująca między muzykami to bardzo istotna sprawa.

W ten sposób nagraliśmy pierwsze albumy, ale wszyscy są teraz bardzo zajęci, gramy też całkiem sporo koncertów i nie mamy już tyle czasu, co kiedyś, więc ta technologia nam pomaga. Jednak nigdy nie wydajemy czegoś, co jest dla nas złe albo co do czego nie mamy pewności.

Czy był ktoś, kogo mógłbyś nazwać mentorem albo kluczowym sprzymierzeńcem dla Doomas? Ktoś, kto w pozytywny sposób wpłynął na faktyczny rozwój zespołu?

Za Doomas stoi troje ludzi i to my stanowimy trzon całego zespołu już od 18 lat. Ja (Peter), jestem odpowiedzialny za marketing, tworzenie muzyki i promocję zespołu. Kalmi jest gitarzystą, programistą i głównym twórcą utworów. Erik, perkusista, jest maszyną i wizualnym magiem całego zespołu.

Ale w kwestii mentorów, zawsze z podziwem patrzyliśmy na wielkie nazwiska słowackiej sceny metalowej, czy to był Pegas (perkusista legendarnych Krabathor/Hypnos), czy też Roland Grapow z Masterplan, albo Bruno (Krabathor/Hypnos). Jest wiele takich osobistości i cieszę się, że możemy nazywać ich przyjaciółmi.

Czy w takim razie to Erik, jako ten wizualny mag, jest pomysłodawcą masek, których całkiem niedawno zaczęliście używać?

Ja to zasugerowałem, a impuls przyszedł za sprawą EP-ki „Portal„, na której postanowiliśmy pójść mistyczną ścieżką Lovecrafta. Cienie i maski wydawały się dobrym pomysłem, który pozwoliłby nam wyróżnić się na tle innych zespołów i dałby nam swobodę skupienia się wyłącznie na muzyce i atmosferze, którą ona wywołuje.

W którym momencie poczuliście i mogliście powiedzieć z ręką na sercu „brzmimy jak   my”? Bo jak wiadomo, każdy zaczyna robić muzykę pod wpływem inspiracji, zespołów które uwielbia, często popadając w zbyt mocne kopiowanie „swojego ukochanego” zespołu.

Moim wzorem był zawsze Bolt Thrower. To mój ulubiony zespół. Każdy z nas wzoruje się na kimś innym. Dziś trudno brzmieć oryginalnie, ale przynajmniej próbujemy, choć wpływy zawsze będą obecne.

Myślę, że ostatni album „R’lyeh” jest naszą najlepszą płytą. Cieszymy się, że brzmi oryginalnie i od razu słychać, że to my.

Okej, jest to Wasz najlepszy album, ale każdy muzyk idąc drogą muzycznego rozwoju chce przeskoczyć założoną wcześniej poprzeczkę. Jakie rzeczy chcielibyście rozwinąć, żeby zrobić coś jeszcze bardziej przełomowego w historii zespołu czy nawet gatunku?

Zrobilibyśmy album jeszcze mroczniejszy i bardziej nastrojowy, może dodalibyśmy kilka ambientowych utworów, inne podejście do wokalu, coś na wzór pierwszej części naszego utworu „Ia Kingu”, a może dodalibyśmy trochę tempa. Zobaczymy, dokąd nas to zaprowadzi. W tym tkwi piękno muzyki – zawsze jest przestrzeń, by się ruszyć i stworzyć nowy, fantastyczny świat. W każdym razie chcę iść dalej i znowu zrobić coś innego, lepszego.

Powiedz zatem kilka słów o każdym z Waszych wydawnictw. Z perspektywy czasu na pewno patrzysz na nie nieco inaczej niż kiedy wychodziły na światło dzienne.

Wiesz co, nie zmieniłbym nic. Nigdy nie zmieniłbym tego, co raz nagraliśmy i wydaliśmy, ponieważ zostało to stworzone w określonej epoce, w określonym czasie, w którym się znajdowaliśmy. Na pewno, gdybyśmy nagrywali to teraz, brzmiałoby inaczej. Ale jestem bardzo zadowolony z tego, co i jak było zrobione wtedy, i cieszę się, że udało nam się stworzyć tak wspaniałe albumy.

A jak pandemia (jeśli ją odczuliście) wpłynęła na życie zespołu – na pisanie muzyki, nagrywanie, relacje między członkami?

Pandemia przyspieszyła cały proces nagrywania, ponieważ mieliśmy tyle czasu, ile potrzebowaliśmy. Mamy własne studio nagraniowe, więc dopracowywaliśmy wszystko do „naszej” perfekcji. Nasze relacje są przyjacielskie; znamy się bardzo długo, więc wystarczy, że do siebie zadzwonimy i wiemy, o co chodzi (śmiech).

Ale ogólnie zdarzają się Wam jakieś okresy zwątpienia czy stagnacji? Jeśli tak, jak sobie z nimi radzicie?

U nas jest tak, że kiedy czujemy potrzebę spotkania się, to się spotykamy i tworzymy. Innym razem możemy do siebie nie dzwonić nawet przez miesiąc. Stagnacji jako takiej nie ma, może pojawiło się jakieś poczucie wypalenia, ale koncerty zawsze to naprawiają, a zwłaszcza spotkanie z fanami zawsze leczy wszelkie wątpliwości. Kochamy koncertowanie i jest to nasz główny cel.

Co do spotkań i rozmów – zapewne w całym okresie działalności przeprowadzono z Tobą sporo wywiadów. Czy pamiętasz, żeby ktoś zadał Ci wyjątkowo głupie lub niewłaściwe pytanie?

Tak, w jednym webzinie na Słowacji jeden z redaktorów nazwał nas kopistami Behemoth. Nie chodziło jednak o muzykę, ale o wizerunek – twierdził, że fotografujemy się w trójkę, choć występujemy w czwórkę (śmiech). Gdyby wiedział, że w zespole jest nas w sumie sześciu, pewnie by takiego pytania nie zadał.

Sześciu?

Nasz główny gitarzysta jest dość zajęty swoją pracą programisty, dlatego na koncerty zaprosiliśmy przyjaciół z innych zespołów, którzy tworzą sekcję muzyków koncertowych Doomas. Zawsze towarzyszy nam dwóch innych gitarzystów, którzy rotują i łączą się w zależności od dostępności. Czasem nawet nie wiem, którzy dwaj akurat wsiądą nam do samochodu! (śmiech) Ale zawsze muszą być perfekcyjnie przygotowani i bardzo profesjonalni. Dwóch gitarzystów – Wigo i Bestial – jest z zespołu The Crypt, a Wonder gra w Misanphormic.

Pogadajmy o kwestiach wydawniczych. Czy brak kontraktu z dużym wydawcą to świadomy wybór, efekt okoliczności, czy raczej stan rzeczy, który chcielibyście zmienić? Od początku płyty ukazują się pod szyldem własnym zespołu.

Na początku próbowaliśmy kogoś znaleźć, ale odezwały się wydawnictwa tej samej wielkości, co nasze własne. Zdecydowaliśmy się więc wydawać to sami, w naszej własnej wytwórni pod szyldem Gothoom productions, s.r.o..

Nie mamy wygórowanych wymagań, zespołów takich jak nasz są miliony. Okej, gdyby odezwała się duża wytwórnia, wiemy dokładnie, co możemy zaoferować w kwestii muzyki, ponieważ ciągle ciężko pracujemy. Ale myślę, że dziś to już nie ma wielkiego znaczenia, ponieważ muzyka jest dostępna, legalnie lub nie, na Spotify czy YouTube, a płyta CD jest już raczej tylko dodatkiem do koszulki i nie ma dla ludzi takiej wartości jak kiedyś. Prawdopodobnie zastanawialibyśmy się, czy w ogóle w coś takiego wchodzić.

Czy możesz śmiało stwierdzić, że z perspektywy czasu sprzedaż fizycznych płyt została mocno zredukowana?

Oczywiście, że tak, i nie jesteśmy jedynymi, którzy to mówią. W każdym razie ludzie mają wiele możliwości słuchania muzyki za darmo, choć z drugiej strony dla części słuchaczy płyty CD i winyle zawsze będą miały wartość.

Czy social media i streaming zmieniły Wasze podejście do promocji?

Dziś zespół prawdopodobnie nie może obyć się bez mediów społecznościowych. Robimy różne konkursy, promocje naszego merchu. Dziś mamy 10 000 obserwujących na FB i około 3 500 na Instagramie. Dla kogoś może to nie być dużo, ale my jesteśmy zadowoleni, ponieważ naszym celem jest przede wszystkim granie i niesienie mrocznego Cthulhu wszędzie tam, gdzie jest nami zainteresowanie.

Brakuje Wam dużej trasy po Europie albo USA. Co jest główną barierą?

Tak naprawdę jesteśmy chyba jednym z najczęściej koncertujących poza Słowacją wśród słowackich zespołów. Gramy w całej Europie. W tym roku graliśmy na Islandii, w Turcji, Francji, Austrii, Polsce, Włoszech. Mamy około 30–40 koncertów rocznie, co jest dość dużą liczbą jak na zespół, który się z tego nie utrzymuje i robi to tylko jako hobby.

Marzymy o dużej trasie koncertowej, ale nie wiem, czy bylibyśmy w stanie ją zagrać (śmiech). Praca, rodzina, rachunki prawdopodobnie powstrzymują nas przed spróbowaniem sił za oceanem. Ponieważ jednak muzyka sprawia nam już tylko przyjemność, a nasze marzenia o byciu wielkim zespołem się rozwiały, pozostała nam tylko czysta radość z muzyki.

Macie na koncie trzy albumy i EPkę wydane na CD, i żadnego wydania na winylu? Czy to kwestia kosztów, popytu, czy może plan na przyszłość?

Bardzo chętnie byśmy to wydali, ale jest to kosztowna sprawa. Nasz ostatni album ze względu na długość musiałby ukazać się jako podwójny winyl, a to jest droga sprawa – kosztuje to mniej więcej 4 500 €.

Jak już wspomniałem, skoro się z tego nie utrzymujemy, zrobimy to, gdy nadejdzie odpowiedni moment. Być może z okazji 20-lecia, to mogłaby być idealna okazja.

A gdyby zrobić kampanię crowdfundingową albo zwyczajny pre-order na Bandcampie i w przypadku osiągnięcia celu, zabrać się za winyl?

Moim zdaniem takie akcje to dosłownie zabieranie pieniędzy fanom. Jestem temu przeciwny, ale są grupy i ludzie, którzy na tym zarabiają, i zawsze znajdą się tacy, którzy się dorzucą. Czasy są inne, zbiera się pieniądze na chore dzieci, można też zbierać na produkcję płyt. To wina systemu, ale nic z tym nie zrobię. Niech każdy robi to, co mu każe sumienie.

Czy na 20-lecie działalności planujecie coś jeszcze?

Chętnie wydalibyśmy małą EP-kę z trzema nowymi utworami, być może również na winylu – to jedna z opcji. Jeśli chodzi o albumy, na pewno zrobimy kolekcjonerski box z wszystkimi wydaniami.

Jak oceniasz Waszą relację z polską publicznością?

Polskę kochamy, ponieważ mamy tu bardzo wielu przyjaciół, zarówno w innych zespołach, jak i wśród fanów. Wasza mentalność jest bardzo podobna do naszej, tak samo jak język. Koncerty są zawsze niesamowite, a ludzie zawsze wykupują nam cały merch.

Ale jest to także zasługa zainteresowania ze strony promotorów, czy to Bangarang, Metal Mine, Uwolnić Muzykę, czy też w przypadku solowych koncertów z polskimi zespołami. Zawsze jest to świetna zabawa i zawsze jest to u Was bardzo profesjonalnie przygotowane.

Czy macie jakieś wyjątkowe wspomnienia z naszego kraju?

Polacy to wspaniali fani, kochają kulturę metalową i każdy koncert tutaj jest dla nas wielkim przeżyciem. Zawsze staramy się zwiedzić miejsce, w którym gramy, jeśli mamy czas, a wy jesteście bardzo nowoczesnym, szybko rozwijającym się krajem; my chyba we wszystkim pozostajemy za wami w tyle.

Peter, jesteś liderem i wokalistą. Skąd czerpiesz inspiracje do warstwy tekstowej Waszych płyt? Czy zmieniało się to w trakcie Waszej działalności?

Ja jestem głównie marketingowcem i osobą odpowiedzialną za wizerunek całego Doomas i może jestem najbardziej widoczny, ale bez moich ludzi – Kalmiego i Erika – nie byłoby Doomas w ogóle. Kalmi jest twórcą większości muzyki na ostatnim albumie i wszystkich tekstów, więc to byłoby raczej pytanie do niego.

Ale jak mówiłem niedawno w innym wywiadzie, nigdy nie mieszamy na przykład polityki w teksty i muzykę, a główną inspiracją jest dla nas twórczość H. P. Lovecrafta.

Jak wygląda scena metalowa na Słowacji?

Scena metalowa na Słowacji jest mniej więcej taka jak wszędzie. U nas bardziej preferowany jest death metal i bardziej rozrywkowy typ metalu, w którym śpiewa się po słowacku i przeważnie się tam przeklina (śmiech). Ale są tu też zespoły, które nie zginęłyby nigdzie na świecie i grają fantastyczną muzykę.

Jest tu trudniej pozyskać fana, ponieważ są bardzo wybredni, ale kiedy ich już masz, są ci wierni aż po grób.

Gdzie widzisz albo chciałbyś widzieć Doomas za 5-6 lat?

Mam już 50 lat, nie wiem, gdzie widzę choćby siebie za 5–6 lat. Wszystko zależy od zdrowia mojego, mojej rodziny i, oczywiście, moich kolegów z zespołu. Ale mam nadzieję, że będziemy przynajmniej tam, gdzie dziś – że będziemy robić to, co kochamy najbardziej, czyli koncertować i tworzyć nową muzykę. Mam nadzieję, że w Europie zapanuje pokój, żebyśmy nie musieli iść walczyć.

Nasze marzenia są skromne, nie mamy już wielkich ambicji podboju świata. Wystarczy nam Europa.

Co byś powiedział młodszemu sobie z czasów zakładania zespołu – coś, czego wtedy nie wiedziałeś, a co dziś wydaje się kluczowe?

Powiedziałbym mu, żeby cieszył się każdą chwilą życia, każdego koncertu i wymieniał energię z fanami. Jedyną ważną rzeczą nie są pieniądze, ale doświadczenia – wspomnienia – bo to jest jedyna rzecz, której nikt ci nie zabierze i zawsze możesz do tego wrócić, nawet w najtrudniejszych chwilach, i przeżywać to na nowo.

Czy przez te 20 lat prowadzenia Doomas, teraz na koniec dnia czujesz wewnętrzne zadowolenie i myślisz „warto było”, czy bardziej niedosyt i „co zrobiłem nie tak”?

Ja zawsze robię wszystko na sto procent. Wiele rzeczy mogłem zrobić inaczej, ale człowiek uczy się na błędach i niczego nie żałuję.

Cieszę się na to, co czeka mnie jutro. Chcę mieć dalej pozytywne spojrzenie i wierzę, że uda się nagrać kolejny album, który będzie lepszy od poprzedniego. Jednak w ramach własnych możliwości osiągnąłem być może swoje maksimum. W przeniesieniu nas na wyższy poziom musiałaby nas już wesprzeć odpowiednio duża wytwórnia.

Na koniec: jakie pytanie chciałbyś usłyszeć od dziennikarza, ale nikt Ci go jeszcze nie zadał? I oczywiscie jaka byłaby Twoja szczera odpowiedź?

Hmm, chyba: „Co bym robił, gdybym nie miał zespołu i nie grał koncertów?”

Szczerze powiedziawszy to zadałem sobie dość trudnie pytanie (śmiech). Ale pewnie byłbym menadżerem i pomagał innym zespołom w rozwoju. A może cukiernikiem lub piekarzem (śmiech).

Dziękuję ci, Piotr, że znalazłeś czas na ten wywiad z DOOMAS. Doceniam za bezpośrednie i idące prosto z serca pytania. Lubię i szanuję.

Nie ma sprawy Peter, do zobaczenia gdzieś w Polsce!

Artykuł PETER BET’KO (Doomas): „zrobimy to, gdy nadejdzie odpowiedni moment” pochodzi z serwisu KVLT.

Cześć, Łukasz. Śmiem twierdzić, że udało Ci się narobić nieco szumu przy okazji wydania płyty “Coming Out”. Taka była strategia od samego początku, czy może to zasługa grupki internetowych metalowych prawdziwków, którzy nakręcili spiralę dyskusji o black metalu na debiutanckim albumie?

Cześć, Piotrek. Miło, że się odezwałeś, i że znów możemy pogadać. Sporo się wydarzyło od naszej ostatniej rozmowy. Trudno mi było zakładać jakąkolwiek strategię przy wydaniu debiutu. Jedynym planem, jaki wówczas miałem, było nagrać solowy album i nie wyłożyć się na żadnym z etapów. Nie myślałem o koncertach, ani tym bardziej o kolejnej płycie. Walczyłem z własnymi ograniczeniami i po prostu starałem się nagrać „Coming Out” sam, wkładając w ten album całe serce. Wymyśliłem sobie takie wyzwanie, czułem, że muzycznie i artystycznie właśnie tego w tamtej chwili potrzebowałem i poszedłem za tym. To, co wydarzyło się w undergroundowych kręgach zaraz po premierze płyty, faktycznie nieco mnie zaskoczyło i ciągle nie przestaje mnie zadziwiać, jakie duperele potrafią wywołać lawinę komentarzy i dyskusyjną burzę. Słucham muzyki od ponad trzech dekad, wiele widziałem i słyszałem, i zdążyłem się totalnie znieczulić na stopień trafności szufladek, w jakie wrzuca się wykonawców. Nie pamiętam dokładnie, kto pierwszy oficjalnie określił moją muzykę black metalem, ale mógł to być Zibi z Seven Gates – wydawca mojego debiutu. Ja sam też uważam, że muzycznie było tam sporo black metalu, oczywiście z silnymi wpływami innych gatunków. Podkreślam – MUZYCZNIE, ale dodam też, że mam spory problem z szufladkowaniem swojej muzyki. Myślę, że warto przy tej okazji uświadomić sobie, jak wielowymiarowy jest to gatunek. Weźmy sobie, dajmy na to, TSJUDER, EMPEROR, DODHEIMSGARD i ROTTING CHRIST – cztery zupełnie różne muzyczne światy, a jednak wszystkie z black w mianowniku. Granice są bardzo umowne i zupełnie nie czuję do nich przywiązania. Na „Coming Out” najwięcej bałaganu wywołały wokale, które faktycznie z black metalem nie miały nic wspólnego. Ten pierwszy album za mikrofonem był dla mnie kompletną abstrakcją. Robiłem to pierwszy raz w życiu, bez jakiejkolwiek techniki i doświadczenia. Kierowałem się tylko intuicją. Teraz nagrywałem już na innym poziomie świadomości, ale wciąż nie są to wokale mieszczące się w blackmetalowych ramach.

Przy okazji mała dygresja, ten wywiad z Tobą sprzed trzech lat jest w TOP3 wywiadów na KVLT w naszej 10-letniej karierze (Mauser (1), UKĆ (2), Wojciech “Bocian” Muchowicz (3)). Jak to wytłumaczysz (śmiech)?

Jest to ciekawostka, której chyba nie zdołam rozwikłać. Może chodziło o to, że był to pierwszy tak wnikliwy wywiad dotyczący UKĆ? A może uderzyłem w czyjś czuły punkt i zadziałał efekt kuli śnieżnej? Nie wiem… Mnie zaskoczyło najbardziej to, że ktoś to w ogóle tak wnikliwie czytał. To był długi wywiad, a wydawać by się mogło, że czasy skupienia nasze społeczeństwo ma już dawno za sobą. Co by nie mówić, jednak czytane było, bo nawiązania do pewnych wątków z naszej rozmowy pojawiały się w innych wywiadach, recenzjach i zwykłych pogawędkach z ludźmi na koncertach.

Ale tak szczerze powiedziawszy, ja sam miałem dylemat, słuchając “Coming Out”. Czy nie sądzisz, że określenie tej płyty black metalem nie jest zbyt na wyrost?

Dylemat? Poważnie, jest to aż tak istotne? Nie wiem, Piotrek, co mam więcej w tym temacie dodać, ale widząc to silne przywiązanie ludzi do stylistycznych etykietek obawiam się, że historia znów zatoczy koło. Tym razem poniosło mnie w jeszcze szersze muzyczne horyzonty i jak dyskutowałem o nowej płycie z kilkoma osobami, które ten album już słyszały i w pewnym sensie pracują przy jego wydaniu, to niektórzy w uparte twierdzą, że black metal to najtrafniejsze określenie. I choć starałem się wybijać im to z głów, w kontrze padało ironiczne pytanie – „to jak nie black metal, to co? Rock?”. TAK! To jest najlepsze określenie, bo jest szerokie i niewiele sugeruje. Powiem Ci szczerze, że już mi się nawet nie chce o to szarpać. Mamy tu taki muzyczny rozstrzał, że wrzucanie tego pod hasło „black metal” to zdecydowanie za duże uproszczenie i ja się z tym nie zgadzam. No ale wiadomo, przy „Coming Out” był to punkt zapalny do wszelkiego rodzaju dyskusji, więc może jest to jakiś patent na próbę wzniecenia kolejnej burzy. Tak czy siak, ja się pod tym nie podpisuję.

Wpadłem zatem na taki pomysł muzycznego gatunku dla UKĆ: blackened progressive metal. Co Ty na to?

Jeśli dzięki temu będziesz spał spokojniej, to niech będzie. Jest mi to zupełnie obojętne. Kto chce i potrzebuje, niech zajmuje się wymyślaniem nowych gatunkowych odłamów i przydzielaniem wykonawcom słusznych etykietek. Ja się zajmę muzyką.

Sporo u Ciebie muzyki progresywnej, melodyjnego i melancholijnego metalu jak i doomu. A ten dyskusyjny black metal pojawia się fragmentarycznie.

Nie wiem, może klip do utworu „Niepewność” oraz całościowa sesja zdjęciowa do pierwszej płyty nadały odbiorcom ten stylistyczny trop i późniejsze zestawienie wizerunku z muzyką sprawiło, że coś im się nie do końca kleiło? Męczy mnie to już. Jest tyle ciekawszych tematów do rozmów. Szczytem absurdu było dla mnie otrzymanie wiadomości od admina pewnego bardzo popularnego serwisu dedykowanego muzyce metalowej, że na temat trafnego określenia stylistyki muzycznej UKĆ toczone były redakcyjne dyskusje, i że finalnie stwierdzono, że jest to progressive black metal. Przecierałem oczy ze zdumienia. Zresztą, to nie była jedyna tak absurdalna akcja związana z szufladkowaniem „Coming Out”. Hitem był mail od człowieka prowadzącego popularny kanał na YouTube, który stwierdził, że nie poświęci dla mnie miejsca, bo odcina się od zespołów blackmetalowych związanych ze sceną NS. I wiesz, ktoś strzeli taką upartą głupotą i co możesz z tym zrobić? Ręce mi opadły i na tym skończyła się rozmowa. Serio, nie mam ochoty walczyć z wiatrakami.

Czy to był główny zarzut w komentarzach co do tej płyty?

Nie. Jeszcze inny problem dotyczył tekstów – wielu osobom nie podobała się ich tematyka oraz to, że są po polsku. Nowa płyta to ten sam liryczny kierunek, więc podejrzewam, że osoby niezadowolone nadal pozostaną niezadowolone.

Że teksty są zbyt osobiste? To źle, że słuchacz ma klarowną możliwość odbioru tekstów podczas słuchania muzyki? Serio?

Wydaje mi się, że jest to kwestia wrażliwości i indywidualnych preferencji. Poza tym metal na przestrzeni lat przyzwyczaił odbiorców do określonych tematów obficie eksploatowanych w tekstach, i takie odejście od utartych schematów mogło sprawić, że nie każdy czuł się komfortowo. Poza tym fakt, że śpiewam po polsku, może sprawiać, że słuchacz się podświadomie bardziej angażuje, chociaż może wcale nie chce. Nie zapominajmy jednak o tym, co najprostsze i najważniejsze – taka forma liryczna nie musi się przecież podobać każdemu.

Rok po wydaniu albumu ukazała się jego wersja angielska pod tytułem “Coming Out – Love & Hate Diaries”. Przyznam się, że totalnie nie śledziłem promocyjnych kroków w związku z tym. Jak się przyjęła? Czy z perspektywy czasu oceniasz to jako dobry ruch?

W zasadzie nigdy się nad tym nie zastanawiałem. Miałem nagrane wokale po angielsku, Chrys z Theogonia zainteresował się tematem i potem już poszło. Promocyjnie było całkiem OK, ale bez choćby jednej gównoburzy, więc miałem wrażenie, że płyta przechodzi jakby bez echa (śmiech). Sporo dużych anglojęzycznych portali pisało o „Coming Out”, udzieliłem też kilka wywiadów, w tym m.in. dla greckiego Metal Hammera. To było dość zabawne, bo polski Metal Hammer nie opublikował nawet krótkiej wzmianki czy recenzji. Takie tam absurdy, sam widzisz. Recenzje były ok, ale miałem wrażenie, że odbiorcy spoza Polski zupełnie nie czuli emocjonalnego ładunku, jaki ta płyta w sobie kryje.

Debiutancki album wydał Zbyszek z Seven Gates of Hell, angielską wersję wypuściła Theogonia Records – warszawska wytwórnia prowadzona przez Greka. Natomiast nowy album ukaże się pod szyldem muzycznej oficyny Twojego dobrego kolegi, z którym znasz się wiele lat. Czy poprzedni wydawcy nie zanotowali jakiegoś spektakularnego sukcesu sprzedażowego i z tego względu musiałeś szukać nowego wydawcy, czy może Fabian skusił Cię dobrymi warunkami?

W kontekście muzyki, jaką się zajmuję, i niszy, w której się obracam, hasło „sukces sprzedażowy” jest czymś tak abstrakcyjnym, że nawet nie wiem, jak je interpretować. Nie wiem, czym jest sukces komercyjny i jaka ilość sprzedanych płyt w dzisiejszych czasach o nim świadczy. Nie wiązały mnie żadne długoterminowe kontrakty, ani z Seven Gates, ani z Theogonia, więc mogłem z „Anomalie” zrobić co chcę. Rozważałem także wydanie płyty samodzielnie. Od jakiegoś czasu biję się z myślami i poddaję pod wątpliwość instytucję wytwórni płytowych dla tak undergroundowych muzycznych zjawisk jak UKĆ. Z Fabianem znamy się od ponad dwóch dekad i widzę, jak bardzo rozwinął działalność Via Nocturna na przestrzeni ostatnich lat. Wysłałem mu gotowy album, wnikliwie pogadaliśmy o mojej nowej muzyce. To była prawdziwa rozmowa na temat, a nie jakieś bzdury. Poczułem, że jeśli mam komuś powierzyć wydanie tej płyty, to właśnie komuś takiemu jak on – komuś, kto poczuje, zrozumie, wgłębi się i poświęci swoją uwagę tej muzyce.

Debiut ukazał się na winylu, a Anomalie?

Nie wiem. Czas pokaże.

“Coming out” produkowałeś w Dobra 12 Studio, zaś nowa płyta “Anomalie” powstawała w sławetnym Hertz Studio. Co wpłynęło na zmianę i wybór studia? Lokalizacja? Bo w Polsce mamy sporo naprawdę ciekawych “miejscówek”: JNS Studio (Hostia, Riverside), Impressive-Art (Outre, Odraza), Prusiewicz Studio (Decapitated, Terrordome), Monochrom Studio (Behemoth, Obscure Sphinx), Heinrich House Studio (Deus Mortem, Insidius), No Solace (Mgła, Graveland).

Dobra 12 Studio to miejsce, do którego zawsze chętnie wracam. Od 2010 nagrywałem tam praktycznie wszystkie płyty, na jakich się udzielałem, więc znam to studio bardzo dobrze i wiem, jakie ma możliwości. Do Hertz Studio trafiłem z kilku powodów. Pierwszy i najważniejszy jest taki, że pracował tam Karol Andres – mój bardzo dobry kolega i dźwiękowiec UKĆ, i to on mnie namówił, żeby nowy album zrobić właśnie tam. Kwestia lokalizacji w moim przypadku też jest kluczowa. Tempo nagrań dyktowała nam proza codzienności. Gdy mieliśmy dobry flow, to siedzieliśmy całymi dniami. Czasami zaś praca szła na tyle opornie, że po godzinie stwierdzaliśmy, że to nie jest ten dzień. Mogłem wtedy na spokojnie wrócić do swoich domowych czy zawodowych obowiązków, bez poczucia straconego dnia. Wszystkie miejscówki, które wspomniałeś, znajdują się poza Białymstokiem. Wyjazd na sesję nagraniową poza moje rodzinne miasto w mojej sytuacji życiowej zwyczajnie nie wchodzi w grę. Przypominam, że nagrywam wszystko sam. To ogromny, czasochłonny proces, który wiązałby się z całkowitą dezorganizacją mojego prywatnego życia. Nie mogę sobie na to pozwolić.

Czyli nie było tak, że miałeś ustawione studio od-do i w tych dniach musiałeś się zamknąć z nagrywkami instrumentów i wokali?

No co Ty? Podczas takiej sesji nagraniowej biorę na swoje barki dość pokaźny ładunek obowiązków i wyzwań. W dodatku ciągle walczę z własnymi ambicjami i czasami chcę zrobić więcej niż jestem w stanie. To są procesy, które dzieją się w zaciszu studia nagraniowego, i o których mało który słuchacz kiedykolwiek się dowie. Praca z Karolem jako realizatorem dźwięku była świetnym doświadczeniem. On dobrze zna ideę projektu UKĆ, wie, że nie poproszę nikogo o zrobienie czegoś za mnie, i że będę walczył, aż wywalczę to, co mi się snuje w myślach. Karol wykazał się ogromną cierpliwością i zaangażowaniem. Motywował mnie, gdy miałem gorsze chwile i zawsze znajdował sposoby, aby wycisnąć ze mnie maksimum możliwości. Nagrywaliśmy wtedy, gdy studio było wolne – wczesnymi rankami, nocami, w święta, weekendy. Często spontanicznie, aby tylko uchwycić kilka dźwięków. Karol bardzo się zaangażował i finalne brzmienie albumu jest w ogromnym stopniu jego zasługą.

Czy wyznajesz zasadę, że o pieniądzach się nie rozmawia?

Nie mam z tym problemu. Od kilkunastu lat prowadzę firmę. Gdybym nie umiał rozmawiać o pieniądzach, to bym już dawno utonął.

Bo chciałem zapytać ile potu i złotówek kosztowały “Anomalie”. Nie tak dawno przeprowadzałem z Cymerem z Symbolical wywiad, w którym przyznał, że ich ostatnia płyta to koszt między 40 a 66,6 tysięcy złotych. Poza tym podczas słuchania czuć, że taka produkcja nie mogła wyjść z “domowego studia”. Brzmi jak niejedna płyta promowana przez Metal Injection czy Blabbermouth.

Dużo. To nie są tanie rzeczy, ale każda usługa premium ma swoją wartość i cenę. Wszystko można zrobić taniej i zaoszczędzić na wielu etapach pracy. Wiem, że ta inwestycja nigdy mi się nie zwróci, więc wolę o tym nie myśleć w kontekście wydanych pieniędzy, tylko w kategoriach uzyskanego efektu. Pieniądze to jedno, a poświęcony czas to drugie, a on też ma swoją wartość. Pierwsze zalążki kompozycji powstały mniej więcej w połowie 2023 roku. W maju 2024 nagrałem bębny i wtedy rozpoczął się proces rejestracji albumu. Całość zakończyłem w październiku 2025. Praca nad płytą w pojedynkę to duże wyzwanie, trzeba myśleć wielowarstwowo, a to mocno angażuje głowę. Doba ma tylko 24 godziny, a ja robię w życiu jeszcze wiele innych rzeczy, które też mocno obciążają mój czas. Poza tym trzymam się zasady, że muzyka i sztuka nie lubią pośpiechu. Oczywiście, mogłem pewne etapy i procesy wykonać znacznie szybciej i taniej, i pewnie wielu „melomanów” nie zauważyłoby nawet różnicy, ale dążyłem do tego, aby mieć poczucie, że na dany moment lepiej się nie dało. Dbałem o każdy najdrobniejszy szczegół. Jakiś czas temu usłyszałem takie zdanie, które padło z ust pewnego cenionego producenta i realizatora dźwięku: „Dobrze brzmiąca płyta to 200 drobnych szczegółów”. Mocno siedziało mi to w głowie podczas prac nad „Anomaliami”.

A pamiętasz może ile ścieżek/szczegółów czy też ozdobników ma najbardziej zaawansowany utwór?

Najbardziej zaawansowane utwory to “Odmęty” i “W Ciszy” – zamykają się w ponad 170 trackach i przyznaję, nawet mi jest w to trudno uwierzyć. To są sytuacje, nad którymi nie panuję podczas pracy nad muzyką. Wpada mi do głowy jakiś pomysł i go realizuję. Potem, w procesie ostatecznego miksu część ścieżek ląduje w koszu. Czasami nagrywam tę samą partię na gitarze elektrycznej, klasycznej i akustycznej i dopiero przy finalnym miksie wybierana jest ta dominująca. Fakty są jednak faktami – sprawdziłem liczbę tracków i potwierdziłem z Karolem, który był ze mną przy nagrywaniu każdego z tych śladów.

Nie da się ukryć, że “Coming out” jest płytą niezwykle intymną i osobistą, zwłaszcza że można łatwo śledzić tekstową narrację podczas jej odsłuchu. Jak jest z “Anomaliami”? Tytułowy singiel, do którego nakręciliście klip, opowiada o bliskim Ci dziecku w zaawansowanym spektrum autyzmu. Ile na płycie jest “Ciebie”, a ile życia wokół?

„Coming Out” to był mój tekściarski debiut. W moim życiu prywatnym działo się wtedy dużo złego i przelałem to na papier, wylewając całą swoją frustrację, która niszczyła mnie od środka. To było moje oczyszczenie i dawało mi ulgę. Nie zastanawiałem się wówczas, czy piszę dobre teksty, czy nie, chciałem jedynie mówić głośno o tym, co myślę i czuję. Polubiłem to. Ten emocjonalny wentyl stał się częścią mojego codziennego funkcjonowania. Gdy nachodzą mnie jakieś przemyślenia, biorę telefon i piszę – impulsywnie, bez przesadnego wnikania. Z takich notatek powstały teksty na nowy album. Zero wymyślonych historyjek. Samo życie.

A czy Twoje słowa miałyby moc przekazu bez muzyki? W sensie, gdybyś się pokusił o wydanie swoich słów bez muzyki, na papierze.

Nigdy o tym nie myślałem, ale wydaje mi się, że moją jedyną przestrzenią artystyczną jest muzyka. Pisanie wierszy, poematów czy powieści wolę zostawić tym, którzy poświęcili temu życie i robią to z potrzeby serca. Ja kocham muzykę i to ona sprowokowała mnie do pisania tekstów, inaczej pewnie nigdy bym swoich myśli nie przekuł w słowa. Jest natomiast coś, co odnalazłem jakiś czas temu i traktuję jako moją kolejną pasję. Lubię pisać o muzyce, o związanych z nią zjawiskach, płytach, koncertach. Porządkuje mi to wrażenia i pozwala lepiej zrozumieć pewne sytuacje. Ochoczo dzielę się takimi przemyśleniami na moich profilach na portalach społecznościowych.

“Nieobecność” traktuje o rodzicielstwie, czy bardziej o związku dwojga ludzi i sytuacji, kiedy jedna osoba umiera?

Bardziej to drugie, choć też nie do końca. To utwór o stracie przyjaciela. Napisałem go z myślą o Sławku, z którym grałem kiedyś w NAUMACHIA. Łączyła nas wyjątkowa więź i bardzo przeżyłem jego śmierć. Minęło już 13 lat, a mi do teraz trudno się z tym pogodzić.

W “Ślepych uszach” ponownie przewija się wątek śmierci: “Żegnani hucznie przez tłumy (…) Więc płaczcie i składajcie wieńce”. Dodatkowo jest to niemalże akustyczny utwór.

Co jakiś czas na świat spada informacja, że jakaś młoda osoba popełnia samobójstwo w reakcji na odtrącenie i szkalowanie przez rówieśników. Mocno we mnie uderzają takie fakty i uczciwie przyznaję, że przeraża mnie poziom okrucieństwa i znieczulenia dzisiejszej młodzieży. Nie ukrywam – podszyte jest to troską i obawą o moje własne dzieciaki. To tematy, które często dzieją się kompletnie poza świadomością rodziców czy rodzeństwa. Młodzież próbuje sobie z tym radzić, zamykając się w sobie, często wstydząc się sięgnąć po jakąkolwiek pomoc. Wiadomo, nie zmienię tym utworem świata, ale może chociaż komuś otworzę oczy. Mam wrażenie, że za często sobie przypominamy o tego typu sprawach o przysłowiowy jeden dzień za późno. Zwykliśmy wmawiać sobie, że takie problemy nas nie dotyczą, bo to sprawy trudne i niewygodne, a gdy dochodzi do tragedii, to najprościej szukać winnych wszędzie dookoła, kompletnie pomijając siebie. To utwór akustyczny, mocno nawiązujący do „Głuchych oczu” z debiutu, który mówił o przemocy domowej.

Wypisz – wymaluj “Sala samobójców”. Masz jakiś pomysł na ten proceder? Co mogłoby nieco uzdrowić tę niezwykle chorą sytuacją? Inne podejście systemu szkolnego? Czy może zmiana niedawno wprowadzonego przedmiotu “edukacja zdrowotna” (w niektórych kręgach wyjątkowo kontrowersyjnego) na obowiązkowy?

Jestem niepoprawnym romantykiem i uważam, że nie ma ludzi bezwartościowych. To system ich krzywdzi, czasy, w jakich dorastają, wychowawcze wzorce… Myślę, że problemem jest pogłębiająca się znieczulica, brak empatii i budowanie własnej pozycji kosztem innych. Pracuję z młodzieżą i widzę, co się dzieje. Myślę, że młodym ludziom brakuje wsparcia, takiej bezpiecznej przystani, gdzie można się wygadać i zgłosić po pomoc. System szkolny? Edukacja zdrowotna? Piotrek, o czym my mówimy? Byłem na zebraniu rodziców z okazji rozpoczęcia roku w szkole mojej córki we wrześniu 2025. Temat edukacji zdrowotnej był na świeczniku i poziom emocji, jaki wzbudzał ten przedmiot wprawiał mnie w skrajne zażenowanie. Panowie w wyprasowanych koszulach, panie w ładnych garsonkach, wszyscy krzyczeli, upominając się o natychmiastowe wypisanie ich dziecka z tego “przedmiotu o seksie”. Tam nie było nawet rozmowy – same uprzedzenia, bulwersy i podśmiechujki, że jak to, dzieciom 11-letnim ktoś będzie tłumaczył, co to antykoncepcja? No pewnie – niech edukację seksualną czerpią z pornhuba. Świadomość tego, czym się ten przedmiot faktycznie zajmuje, była tam równa zeru. I najlepsze jest to, że wśród tych rodziców nie było krzty wstydu – kto głośniej krzyczał, ten zbierał większy poklask od reszty. Nie mogłem uwierzyć w to, co widzę. Jak więc ten przedmiot ma wyciągnąć pomocną dłoń do młodzieży, skoro ich rodzice mają takie podejście? Jakie wzorce są wpajane tym dzieciakom w domach? Niedaleko pada jabłko od jabłoni. Potrzebujemy wielu lat zanim cokolwiek się zmieni, a tymczasem jedyne co możemy zrobić, to otworzyć szerzej oczy, bo żeby  komuś pomóc, wcale nie trzeba czekać, aż do nas przyjdzie i o tę pomoc sam poprosi.

Czy “Mętne słońce” jest o tym jak człowiek zabiera tajemnice do grobu?

To ciekawa interpretacja, ale jednak nie do końca pokrywa się z pierwotną intencją. Staram się dużo podróżować, obserwować inne kultury, religie, nawyki, zwyczaje. Stało się to pasją, której poświęcam tyle czasu, ile mogę. „Mętne Słońce” to tekst, który powstał podczas jednej z moich wizyt w Egipcie. Pod wieloma względami takie miejsca są dla nas Europejczyków zupełnie odmienne od tego, do czego przywykliśmy i odwiedzając je powinniśmy mieć to na uwadze. Tymczasem, co chwilę uderzała we mnie wszechobecna ignorancja, tupet i pogarda turystów wobec pracowników hotelowych oraz zwykłych ludzi na ulicach. Zachowanie względem zasad w historycznych świątyniach czy grobowcach to kolejny bolesny przejaw braku szacunku. I to obrzydliwe wywyższanie się po kilku drinkach. Nie wiem, jak prymitywne instynkty muszą drzemać w tych pozornie normalnych ludziach z cywilizowanej Europy, ale to co się niektórym odpalało na moich oczach, to był najniższy poziom bydła i prostactwa. „Mętne Słońce” napisałem właśnie pod wpływem takich obserwacji, z poczucia zażenowania, wstydu i bezradności.

“Czyściec” to instrumentalny przerywnik, a zarazem wstęp do następnego kawałka. Chodzi o to, żeby słuchacz mógł złapać oddech?

Oddechu na tym albumie jest dużo i nie sądzę, aby słuchając całości ktokolwiek mógł czuć się przytłoczony. Lubię płyty, które zabierają w dynamiczne podróże po dolinach i strzelistych szczytach i chyba podświadomie tak też aranżowałem drugą płytę. „Czyściec” i „Odmęty” to był pierwotnie jeden utwór i w taki całościowy sposób należy je traktować. Sugestia o ich rozdzieleniu na dwa osobne tracki wyszła od Wojtka Wiesławskiego, który miksował „Anomalie”. Uznałem, że to niegłupi pomysł i jakaś deska ratunku dla niecierpliwych, którzy nie przepadają za takimi miniaturami muzycznymi.

W takim razie o czym są “Odmęty”?

Nie będę czarował i zakrzywiał rzeczywistości – to tekst o moim wychodzeniu z problemu alkoholowego. Alkoholizm jest okropną chorobą i kojarzy się ludziom dość jednoznacznie z upodleniem i menelami snującymi się po ulicach. Mój problem nie był tak spektakularny. Nie zawalałem obowiązków, nie powodowałem wypadków, nikogo nie skrzywdziłem. Czułem jednak, że przesuwam granice, i że zdarza mi się zwyczajnie tracić nad sobą kontrolę. W pewnym momencie okazało się, że trudno mi sobie wyobrazić pewne czynności życiowe bez drinka czy butelki piwa. Rzutowało to na mój związek, relacje z dziećmi i miałem wrażenie, że powoli między palcami wymyka mi się z rąk to, na czym mi w życiu najbardziej zależy. Któregoś razu ocknąłem się po imprezie, oczywiście z poszarpanym filmem, zerknąłem w telefon, a tam niewysłany SMS do mojej żony o treści „Zasypcie mnie ziemią i napiszcie – tu leży wrak człowieka, który kochał wszystkich poza sobą”. Wystraszyłem się, bo nie byłem w stanie sobie przypomnieć, co czułem i co chciałem zrobić po wysłaniu tego SMSa. To było ponad dwa lata temu i był to ostatni raz, kiedy się napiłem. Zapisałem sobie te słowa i wykorzystałem w tekście.

O cholera! Aż mam ciarki. A teraz, kochasz siebie niepijącego? 

To za grubo powiedziane, ale na pewno stałem się lepszą wersją siebie, którą lubię, do której nie mam zbyt często pretensji, i za którą nie muszę się wstydzić.

To jest niesamowite, jak alkohol jest wpisany w naszą kulturę. Legalna trucizna, którą można kupić na każdym rogu ulicy. Do tego popatrz: urodziny, imieniny, wesela – ludzie spotykają się, żeby uczcić wyjątkowy dzień, szkodząc swojemu zdrowiu. Słuchałem kilku wywiadów na Youtube z Robertem Rutkowskim – mówił, że każda najmniejsza dawka alkoholu powoduje mikroudar mózgu.

Prawdopodobnie coś w tym jest, ale nie popadajmy w przesadny radykalizm. Wszystko zależy od tego, jak pijemy. Alkohol jest dla ludzi. Nie mam problemu, gdy ktoś pije w moim otoczeniu – na koncertach czy imprezach. Moja żona lubi wypić lampkę wina do kolacji i luz. Ja niestety nie umiałem wypić jednej lampki i zawsze kończyło się na całej butelce… Jeśli ktoś to lubi, panuje nad sobą i nad kieliszkiem, to dlaczego miałby sobie odmawiać? Ja przestałem panować i zapalił mi się już wyraźny sygnał ostrzegawczy. Wkradały się stany depresyjne i inne tego typu gówno. Do tego doszła świadomość przemijania i zrozumiałem, że jak sam nie zadbam o siebie, to nikt tego za mnie nie zrobi. Jestem trzeźwy już ponad dwa lata. Różnica jakości życia jest gigantyczna.

A zamykający płytę kawałek “W ciszy”?

Kolejna głęboka prywata. W kwietniu 2024 wykryto u mojej mamy ciężką odmianę nowotworu złośliwego. Ta diagnoza brzmiała jak wyrok, miałem wrażenie, że jej dni są policzone i czas się żegnać. Okropnie to przeżyłem i starałem się chwytać wszystkie wspólne chwile, póki jeszcze mogłem. Pod wpływem emocji napisałem ten utwór i tekst. Nie wiedziałem, czy zdążę jej to kiedykolwiek pokazać. Niebawem mijają dwa lata od pierwszej diagnozy, mama wciąż z nami jest i ma się dobrze, a ja cieszę się, że wreszcie będzie mogła ten utwór usłyszeć.

Cieszę się, że walka idzie po Waszej myśli. Trzymam kciuki!

To bardzo dobra, czuła kobieta, która wpoiła mi największe wartości w system postrzegania świata i ludzi. Życie potrafi być jednak bezwzględne i wielokrotnie poddawało ją różnym próbom. Tym razem musiała zmierzyć się z najgorszym przeciwnikiem i jak na razie piłka jest po jej stronie. Niesamowite, jakie siły drzemią w tej delikatnej, wrażliwej istocie.

Szczerze, muszę powiedzieć, że zarówno na debiucie, jak i nowej płycie teksty uderzają. Potęgują odbiór muzyki. Zdecydowanie teksty są u Ciebie kolejnym instrumentem. Czy będąc fanem muzyki od lat wielu, czytałeś i doceniałeś warstwę liryczną płyt, których słuchałeś?

Niekoniecznie. Powiedziałbym wręcz, że przez długie lata traktowałem ją z przymrużeniem oka. Dopiero jakieś 10-15 lat temu zacząłem się sprawie bardziej przyglądać. To pewnie kwestia wieku, ale w napływie nowej muzyki i pod naporem rozwijających się streamingów postanowiłem stanąć w kontrze do pędzących trendów i zacząłem poświęcać muzyce jeszcze więcej uwagi. W miarę możliwości staram się słuchać płyt z książeczką z tekstami w dłoniach, oglądam grafiki, doszukuję się powiązań, itp. Płyty rockowe czy metalowe to często prawdziwe dzieła sztuki i zamykanie się tylko w samej muzyce to odbieranie sobie pełniejszego wejścia w dany album. Mogę śmiało powiedzieć, że celebruję słuchanie muzyki. Zawsze staram się, aby to nie była jedynie rozrywka tła, dlatego poświęcam jej czas. Jeśli ja nie będę szanował muzyki innych, to jak mogę oczekiwać, żeby inni szanowali moją?

Masz coś wyjątkowego w swojej kolekcji na nośniku fizycznym?

Jest tego tyle, że ciężko podać kilka konkretnych tytułów. Mam trochę białych kruków, pierwszych wydań, sporo płyt z podpisami muzyków, które dużo dla mnie znaczą. Jestem fanem winylowych boxów, bo są realnie limitowane i ich wartość często rośnie z roku na rok. Ostatnio kilka takich wydawnictw też wpadło mi w ręce – DARKTHRONE, MAYHEM, OZZY, ARCTURUS. Nie potrafię sobie racjonalnie wytłumaczyć, że nic się nie stanie, jeśli niektórych płyt po prostu nie kupię. To silniejsze ode mnie.

Gdzie zrobiono zdjęcie, które widnieje na okładce nowej płyty?

Sesja zdjęciowa powstała podczas kręcenia teledysku do “Anomalii”. Cała akcja miała miejsce w Przysusze na Jeziorze Drzewickim. Fotkę okładkową wykonał Rafał Kubisiak, który zajął się też produkcją klipu.

Na okładce singla nie ma logo UKĆ. Wytłumaczysz mi to? 

No jak nie ma? Jest, ale w innej, rozszerzonej wersji.

Czyli Upadek Konającego Ćwierćwiecza jest rozwinięciem UKĆ? Ale w wywiadzie trzy lata temu mówiłeś, że to Twoja ksywka. To w końcu jak to jest?
Owszem, tak mówiłem, ale nigdy też przecież nie powiedziałem, że nie może być czymś jeszcze. Szukałem dobrego, adekwatnego tytułu do instrumentalnego utworu otwierającego płytę, a temat końca pierwszego ćwierćwiecza XXI wieku siedział mi w głowie od dłuższego czasu. Wtedy wpadłem na myśl przewodnią. Po chwili zacząłem bawić się w różnego rodzaju modyfikacje i stwierdziłem, że użyję liter U, K oraz Ć jako początkowych. Uznałem, że to silne hasło, które doskonale oddaje obecną kondycję świata i człowieka. Spodobało mi się na tyle, że zechciałem nadać mu jeszcze więcej mocy i znaczenia wykorzystując je jako drugie dno nazwy UKĆ.

Czy tworząc muzykę pod swoim szyldem, upatrujesz w tym realizacji swoich wieloletnich pomysłów, czy bardziej misji dołożenia cegiełki do rozwoju polskiej metalowej sceny i zapisania się w jej historii?

Jakiś czas temu graliśmy na pewnej dość popularnej imprezie metalowej. Po koncercie podszedł do mnie organizator i powiedział, że jeśli chcę znaczyć coś więcej na polskiej scenie, to muszę bardziej rozpychać się łokciami i wpychać się wszędzie, gdzie się da – jak nie drzwiami, to oknami; jak nie oknami, to kominem; jak nie kominem, to podkopem. Długo o tym myślałem i doszedłem do wniosku, że jeśli tak ma wyglądać budowanie pozycji w tym kraju, to ja się wypisuję. Nie lubię tych, co za głośno krzyczą. Nie mam w zwyczaju pchać się tam, gdzie mnie nie chcą i być może z takim podejściem nie zapiszę się na kartach historii polskiego metalu, ale nie to jest najważniejsze. Realizacja solowego projektu UKĆ to przede wszystkim moja pasja. Daje mi dużo radości fakt, że mogę takie rzeczy robić sam. Dzięki temu rozwijam się na różnych artystycznych szczeblach i to mnie po prostu bardzo cieszy. Nikt mnie nie musi za to nosić na rękach, bo praca nad muzyką mnie wystarczająco uskrzydla. Lubię rozmowy z ludźmi na naszych koncertach, uwielbiam spędzać czas z kumplami, z którymi gram w koncertowym składzie UKĆ. Cieszą mnie takie drobiazgi. Nie mam żadnych oczekiwań, nie wywieram na sobie presji, po prostu robię swoje, bo to lubię. UKĆ daje mi artystyczną przestrzeń i swobodę działania, gdzie nikt mi nie przeszkadza i nie patrzy na ręce. Bardzo to doceniam.

A chłopaki ze składu koncertowego nie chcieli dorzucić czegoś od siebie na płytę?

UKĆ studyjnie jest jednoosobowym projektem i to założenie pozostaje niezmienne. Gdy okazało się, że są ludzie, którzy chcą usłyszeć moją muzykę na żywo, przy pierwszych rozmowach z Łukaszem (gitara), Pawłem (perkusja) i Mateuszem (bas) od razu wyraźnie nakreśliłem, jak to będzie wyglądać. Stworzyłem sobie ten projekt, aby móc realizować swoje ambicje i przekraczać własne granice, które odgórnie mi narzucała dotychczasowa funkcja perkusisty. Nie chcę się tłumaczyć z pomysłów, które realizuję i z potrzeby ich wdrażania w życie. Chłopaki w pełni to rozumieją, zasady są jasne i być może to sprawia, że tak dobrze nam się współpracuje.

A gdybyś pewnego dnia wpadł na pomysł, aby uatrakcyjnić warstwę muzyczną o instrument typu skrzypce, harfa, lira korbowa czy tulnica (rumuńska trąba pasterska), to prędzej nauczysz się na nim grać, czy zaprosisz kogoś do studia?

Myślę, że najpierw spróbuję nauczyć się na nim grać. Swobodnie korzystam z tylu instrumentów, że to z pewnością pomogłoby mi w szybszym opanowaniu zasad działania któregokolwiek z tych wymienionych przez Ciebie. Wystarczy trochę się orientować w teorii muzyki i nagle każdy instrument wydaje się jakby mniej tajemniczy.

Czy pokusiłbyś się o porównanie “Coming Out” i “Anomalii”? W którym miejscu te płyty mają wspólny mianownik, a gdzie pierwiastek czegoś indywidualnego?

Jeżeli pytasz o muzykę, to myślę, że to ja Ciebie powinienem o to zapytać, bo trudno u mnie o obiektywizm. Patrząc jednak bardziej ogólnie, są to dwa albumy napisane i wykonane przez tę samą osobę, wypchane po brzegi emocjami i bardzo osobistym przekazem. To chyba wystarczająco mocny wspólny mianownik. Indywidualizm natomiast z pewnością zawiera się w brzmieniu – to dość odmienne krążki pod tym względem. Myślę też, że jako kompozytor nabrałem trochę ogłady i „Anomalie” to album jednak bardziej strawny i lepiej zaaranżowany. Na pewno jest też lepiej wykonany. Praca nad „Coming Out” była dla mnie jedną wielką niewiadomą. Do samego końca produkcji płyty nie byłem ostatecznie pewien, czy wszystko się uda. „Anomalie” powstawały na zupełnie innym poziomie świadomości twórczej i wykonawczej. Znałem swoje limity, swoje mocne i słabe strony. Wiedziałem i rozumiałem znacznie więcej.

Osobiście uważam, że debiut jest bardziej metalowy. Nowa płyta natomiast spokojniejsza, bardziej stonowana i melancholijna, w kierunku Katatonii. Dla mnie w tym właśnie tkwią największe różnice. A wspólnym mianownikiem są teksty.

KATATONIA to jeden z moich ulubionych zespołów i prawdopodobnie podświadomie prześlizgnęło się sporo inspiracji. Jestem fanem muzyki, która się nie spieszy, która nic nikomu nie próbuje na siłę udowadniać. Myślę, że to mogło mieć przełożenie na ten spokój, który drzemie pod dźwiękami.

W dniu premiery wyruszycie w trasę koncertową z Czarnym Bzem, czyli jednym z topowych zespołów z katalogu Via Nocturna. Myślisz, że muzyczny eklektyzm w line-upie to teraz najlepsza metoda przyciągnięcia szerszej publiki?

Tego nie wiem, ale wiem na pewno, że chciałem, aby ta trasa była muzycznie zróżnicowana. Lubię koncerty, na których jest jakiś stylistyczny rozstrzał między zespołami, natomiast totalnie męczę się, gdy lineup jest uszyty z bandów obracających się wokół jednego gatunku. Nie wiem, czy to patent, który zapewni nam jakąś lepszą frekwencję i nauczyłem się już niczego nie oczekiwać. Liczę jedynie na to, że spędzimy fajnie czas, pośmiejemy się, zagramy dobre koncerty, pogadam z różnymi ludźmi o mojej nowej muzyce, wypiję dobrą kawę i zjem coś dobrego z kumplami z zespołu. A jak jeszcze ktoś na te koncerty przyjdzie, to już w ogóle będzie świetnie. Całość organizuje Roadhog Booking, za którym stoi Borreck – świetny człowiek, który totalnie zaraża swoją pozytywną energią. Cieszę się, że los mnie z nim złączył.

Jako UKĆ zagrałeś niemało koncertów. Wystąpiłeś też na Frozen Sun Fest (wraz z Batushka i Jelonek). Ale zgaduję, że marzy Ci się występ na dużym evencie. Jak to wygląda z Twojej perspektywy – dobijanie się do organizatorów pomimo faktu, że jesteś znanym muzykiem na polskiej scenie?

Piotrek, znany to ja może i trochę byłem, ale jakieś 20 lat temu. Wtedy było mi łatwiej. Byłem młody i chyba przesadnie pewien siebie. Znałem ludzi, którzy decydowali o losach polskiej sceny, poklepywaliśmy się po plecach, piliśmy razem wódkę i wydawało mi się, że tworzymy jeden wielki silny polski metalowy organizm. Wszystko dziś jest kompletnie inne. Minęły lata, znajomości się rozmyły, na scenę wjechało kolejne pokolenie niezmiernie zdolnych muzyków. Świat zaczął się kurczyć, zmieniły się wartości, a ja zrozumiałem, że moje osiągnięcia z przeszłości zostały w przeszłości. Zaczęliśmy bardziej żyć tym, co tu i teraz, kompletnie nie zawracając sobie głowy tym, co działo się ileś lat wstecz. W międzyczasie kilka osób z branży wbiło mi nóż w plecy, przez co straciłem pewność siebie i zaufanie do ludzi. Wycofałem się i przestałem się narzucać. Skupiłem się wtedy jedynie na tym, co miałem do zrobienia – grałem na bębnach i spędzałem czas na koncertach tylko z tymi, którym ufałem. Robiłem krok w tył, gdy ktoś za głośno krzyczał w moim towarzystwie. Nie stawałem w pierwszej linii, więc nie zapoznawałem się z organizatorami koncertów, wydawcami, właścicielami klubów, redaktorami gazet, prezenterami radiowymi, itp. Trzymałem się na uboczu, w mojej bezpiecznej przestrzeni, wśród ludzi, przed którymi nie musiałem nikogo udawać. To wypchnęło mnie z obiegu i mogę powiedzieć z pełną świadomością, że obecnie osobiście znam bardzo niewiele osób z branży. Wielu oczywiście kojarzę z widzenia, bo jestem w tym bardzo głęboko i interesuję się tym, co się dzieje i kto tu rozdaje karty, ale to działa tylko w jedną stronę. Można więc śmiało powiedzieć, że nie mam żadnej taryfy ulgowej. Parokrotnie próbowałem rozmawiać z organizatorami polskich festiwali, ale niemal zawsze kończyło się to albo brakiem odpowiedzi, albo odesłaniem formularza do konkursu kapel. Nie narzucam się więc i nie drążę.

Rozumiem Twoją postawę, ale też z drugiej strony w pełni świadomie spychasz się na bok sceny. Sam na pewno wiesz, że dobra muzyka nie zawsze się obroni i wywinduje zespół na szczyt. Marketing jest niestety bardzo ważnym elementem działalności zespołu. Słyszałem, że jakieś 11 lat temu pewien podlaski zespół, wydając debiut, w owym czasie dość nowatorski, potrzebował wsparcia Adama z Pomorza, żeby troszkę popchnąć “muzyczny pociąg”.

Ja się świadomie nie spycham, tylko wyciągam wnioski z tego co widzę. Nie stanę się nagle kimś innym tylko dlatego, że tak trzeba. Wcale nie muszę osiągać niczego więcej i jeśli świat nie ma wobec mnie już żadnych planów, to nic nie szkodzi. Ten wywiad jest dla mnie wystarczającą nagrodą.

A co jest złego w konkursach, w których kapele walczą o slot na festiwalu?

Absolutnie nic. To wspaniała inicjatywa dająca młodym zespołom możliwość zajrzenia przez wrota muzycznej ekstraklasy. Fajnie by było jednak, gdyby regulaminy tego typu eventów określały status i wiek dopuszczonych wykonawców, a tymczasem często biorą w nich udział zespoły z wieloletnim stażem i z kilkoma oficjalnymi płytami na koncie. Żenujące są dla mnie też sytuacje, gdy kilku dinozaurów sceny wyrywa się do takiej rywalizacji, bo przecież mają nowy band – to nic, że każdy z nich od 20 lat klepie metal w innych projektach. No litości, ale to jest co najmniej niesmaczne. I teraz wyobraźmy sobie sytuację, że jakiś młody zespół przechodzi przez sito szanownego jury, zbiera lajki na portalach społecznościowych, dzięki czemu dostaje się do finału, gdzie okazuje się, że rywalizuje z wyjadaczami, którzy grają ze swoimi „świeżymi projektami”. Potem dostają przysłowiowe bęcki od metalowych weteranów i wracają do domu z połamanymi skrzydłami. Marzenia, motywacja, cel, pasja – coś, co ich odciąga od robienia głupot, coś co daje im poczucie wyjątkowości i nadaje ich życiu nieocenioną wartość, zostaje podeptane przez inicjatywę, która w pierwotnym założeniu miała wyciągnąć do nich pomocną dłoń. Nie czujesz, że coś tu nie gra? Mam 42 lata, zdecydowaną większość swojego życia gram muzykę, grałem na wielkich festiwalach i w obsranych klubach, a w konkursach muzycznych brałem udział 25 lat temu. Wtedy był mój czas na tego typu rywalizację. Dlatego teraz, gdy ktoś mi podsyła formularz konkursowy, gdzie mogę nas zgłosić, to mam wrażenie, że zachodzi jakieś rażące nieporozumienie.

Nie myślałeś o stworzeniu swojego eventu, gdzie mógłbyś przedstawić kapele muzyków z Twojej szkoły Rockalizacja, a także zapraszając zagranicznych artystów? Tak właśnie, lata temu powstawał Materiafest.

Zdecydowanie nie. Nie dlatego, że to zły pomysł, tylko dlatego, że jest to coś, na czym się kompletnie nie znam. W dodatku trzeba mieć na to czas i kapitał. Wspomniałeś o Rockalizacji – prywatnej szkole muzycznej, którą prowadzę od 13 lat. Ta praca bardzo mnie pochłania, a przecież nie jest moją jedyną pasją. Robię raz do roku duży koncert moim uczniom. Ten jeden raz mi w zupełności wystarcza. Poza tym jest tak dużo koncertów i festiwali, że świat wcale nie ucierpi, jeśli ja się tym jednak nie zajmę.

Chciałem jeszcze nawiązać do Twojej aktywności w Asgaard. Bębniłeś tam przez dobrych kilka lat. Ostatnio dało się zauważyć niemałe poruszenie w tym składzie. Album po 10 latach oraz akustyczna EPka. Czy gdzieś w międzyczasie był poruszany temat pojawienia się z nimi na żywo?

Wyjaśnijmy sobie coś. Nigdy nie byłem częścią składu ASGAARD, a jedynie muzykiem sesyjnym. Moja przygoda zakończyła się ostatecznie w 2016 roku i od tamtej pory nie mam pojęcia, co dzieje się na zapleczu tej kapeli. Śledzę nagrania i bardzo je lubię, ale nie wiem, co planuje zespół i w jakim składzie.

Wygrywasz kilka baniek w Lotto. Jedziesz w trasę z UKĆ po Stanach Zjednoczonych czy odkładasz na emeryturę?

Hmm, trasa koncertowa po Stanach za kilka baniek? Wydaje mi się, że znalazłbym lepszy sposób na zainwestowanie takich pieniędzy. Sam zapewne wiesz, że wyjazd na taką trasę może być czymś przełomowym, ale w 99% przypadków wcale nie musi. To znów jest to bezczelne rozpychanie się łokciami, o którym wspominałem wcześniej. Koszty takich tras z perspektywy agencji bookingowej są dla mnie oczywiście zrozumiałe, ale żaden booker nie może nikomu zagwarantować, że po takim wyjeździe jakkolwiek zmienią się losy danego wykonawcy. To ryzykowna loteria okupiona dużymi pieniędzmi. Stosunkowo niedawno odbył się duży koncert, w zasadzie festiwal metalowy, w łódzkiej Atlas Arenie. Można było sobie kupić slot na otwarcie imprezy za 40 tysięcy złotych, i oczywiście znalazł się polski zespół, który się na to skusił. Celowo nie podaję żadnych nazw, ale bystry jesteś, więc się domyślisz, kto to był. Czy zauważyłeś, żeby ta inwestycja cokolwiek przyniosła temu wykonawcy? Bo ja nie. Dlatego też raczej z rozwagą bym inwestował takie pieniądze w coś znacznie pewniejszego.

Czy będąc ojcem i tworząc projekt pod swoim własnym szyldem, bierzesz pod uwagę, jak odbiorą płytę Twoje dzieci? Bo co innego Tato śpiewający o życiu i problemach, a Tato śpiewający o siusiaku i kebabie.

Moje dzieciaki są jeszcze za małe, aby w pełni zrozumieć ciężar przekazu, który serwuję w tekstach, ale mimo to czasem pytają o niektóre fragmenty. Tekst do “Anomalii” musiałem mocno wyjaśnić Cyprianowi, bo mocno dociekał. Może chciał go lepiej zrozumieć, aby bardziej wczuć się w rolę na planie klipu… Kiedyś pewien znany muzyk mi powiedział, że popełniam duży błąd, poruszając tak poważne, osobiste tematy w tekstach, i że kiedyś będę tego żałował. No tak, nie są to tematy do śpiewania na imprezach, nośne viralowe hasła, ani manifesty zbuntowanej młodzieży. Nie umiem też tworzyć mrocznych historyjek, opowieści o zaświatach i biadolić o tych samych wyeksploatowanych tematach. Nie potrafię pójść w tej kwestii na łatwiznę. Nigdy też nie wiem, co gorsze – żałować czegoś, co się zrobiło, czy żałować czegoś, czego się nie zrobiło. Czasem nie jestem do końca pewien, czy pomysł, który realizuję, nie jest przypadkiem za bardzo odstający od norm, ale zawsze kiedy zaczyna mi ćmić w głowie jakaś wątpliwość, to sobie myślę, że BLACK SABBATH też się wahał, czy umieszczać “Planet Caravan” na swojej drugiej płycie (śmiech).

Artykuł UKĆ: „nie lubię, kiedy za głośno krzyczą” pochodzi z serwisu KVLT.

Początek zespołu datuje się na rok 2015. Jednak debiutancka EPka ukazała się dopiero w 2019 roku. Jak powstawał Mysthicon i dlaczego to wszystko tyle trwało?

Sam pomysł Mysthicona pojawił się w 2015 roku, kiedy miałem już ułożone dwa numery i szukałem na początek drugiego gitarzysty w celu kompletowania składu. Przypadkowo dowiedziałem się, że w Dukli działa młody zespół, w którym gra Szymon Hadała. Umówiłem się z nim na spotkanie i od razu, mimo sporej różnicy wieku, dobrze się dogadywaliśmy. Prawie w każdy piątek wyjeżdżaliśmy do Wietrzna – na salkę prób Zbyszka Szubrychta, który zasiadał za perkusją w ramach takiego „jam session”.

Z Szymkiem usiedliśmy do nagrania demo zawierającego poprawione utwory, z którym udałem się później do studia Tomka Gilewskiego. Z Tomkiem znamy się już od dzieciństwa, razem chodziliśmy do jednej klasy szkoły średniej. Sam działał i robił dużo muzyki, zakładając choćby już w latach 80. zespół Terror – później przekształcony w Haemorrhage. Wyjeżdżał od Izabelin Studio, gdzie współpracował z Andrzejem Karpiem (Agressive69, Sweet Noise, Hunter, Nosowska). Po wysłuchaniu demo Tomek zaproponował zarejestrowanie materiału bardziej profesjonalnie, jednak pierwszym i najważniejszym wyzwaniem było skompletowanie całego składu. W międzyczasie Szymon przeprowadził się do Krakowa, i przyjeżdżał tylko raz lub dwa na miesiąc. Współpraca z Tomkiem układała się dobrze, więc zaczęliśmy razem pisać inne kawałki. Finalnie udało nam się nagrać kolejne cztery utwory do wersji demo. Mając nagrane dwie gitary, ułożoną perkusję w postaci MIDI oraz partie klawiszowe dograne przez Jerzego Głoda do dwóch utworów i Tomka do reszty kawałków, podzieliłem się pierwszymi efektami z grupą znajomych, którzy twierdzili podobnie – brakuje życia w postaci żywych instrumentów.

Wysłałem utwory w formie MP3 do Bartka Krysiuka, który po przesłuchaniu materiału zgodził się nagrać wokale. Dodatkowo zaproponował Tomka Halickiego na bas oraz Pavulona na perkusję. Każdy z nas w tym czasie normalnie pracował, więc pozostały nam wolny czas w całości poświęcaliśmy na nagrywanie. Andrzej Karp ze szczególnym zaangażowaniem swojego mistrzowskiego ucha oraz pomocy Tomka Gilewskiego i Mashtala nagrał bębny, na których zasiadł Pavulon później wyselekcjonował najlepsze dźwięki. Na przełomie 2016/2017 mieliśmy już nagraną perkusję, bas, więc ostatnim elementem było zarejestrowanie wokali. Batushka była, można powiedzieć, na topie i grała sporo koncertów, więc nagrania wokali musieliśmy przełożyć na późniejszy termin. Ostatecznie udało się je zarejestrować, jednak niestety pojawił się drugi problem – proces miksowania, którym zajmował się Malta. Podobnie jak Bartek z Batushką, w tym czasie dużo jeździł z Behemothem i mógł zajmować się obróbką materiału tylko w wolnym czasie. Biorąc te wszystkie komplikacje i przesunięcia w końcu, po czterech latach udało się zakończyć pracę i wydać album.

Tak więc, finalnie nad produkcją debiutanckiego albumu pracowało trio: Andrzej Karp, Tomasz Gilewski oraz Arkadiusz „Malta” Malczewski.

Ogłosiliście się jako supergrupa muzyków ze znanych na polskiej scenie kapel. Marketingowo zapewne miało to przyciągnąć ludzi, ale przyciągnęło również malkontentów, twierdzących, że to kolejny twór z ukrytym składem na wzór Batushki. Jak się do tego odniesiesz?

Teraz myślę, że pomysł był bardzo dobry, tylko pojawiły się przeszkody takie jaki rozłam Batushki i bardzo dużo negatywnych opinii skierowanych w Bartka. Później dodatkowo doszedł nieszczęsny Covid-19 i zablokowane koncerty, co znacząco ograniczyło nasze możliwości przełamywania tych porównań do Batushki, jednak przede wszystkim i co najważniejsze – zahamowało rozwój zespołu i spowodowało zawieszenie działalności na 3-4 lata. Jeśli udałoby się nam to zrobić rok lub dwa lata wcześniej, to na pewno losy Mysthicon potoczyłyby się inaczej, zwłaszcza biorąc pod uwagę zamieszanie w okresie, kiedy zbiegło się wydanie albumu i ogromny szum z Batushką.

Słuchacze dość szybko wychwycili, kto stanął za mikrofonem…

Trochę szkoda, że niesmak powodowany rozłamem w Batushce przeszedł na postrzeganie całego zespołu przez pryzmat wyłącznie jednej osoby. Nawet niektóre teledyski i odsłuch płyty zostały przez to zdjęte z Youtube’a i innych platform streamingowych, na co niestety nie mieliśmy kompletnie żadnego wpływu. Po wygaszeniu konfliktu przystąpiliśmy do ponownego wrzucania materiałów na media społecznościowe i platformy streamingowe, jednak niestety nie udało się już powrócić na pierwotne tory.

Teraz już chyba możemy ujawnić informację, że jesteś jednym z założycieli kultowej grupy Lux Occulta. Przedstaw proszę w skrócie jej historię. Jak wspominasz swoje początki z muzyką metalową i czy Mysthicon miał być albo jest kontynuacją muzycznej drogi, jaką podążałbyś, gdybyś pozostał w Lux Occulta?

Przygodę z metalem zacząłem w 6 lub 7 klasie podstawówki. Wtedy właśnie w Krośnie kupowało się większość kaset po tzw. „fajnej okładce „. Każdy brał po kilka sztuk, potem tymi kasetami się wymienialiśmy. Większość zespołów można było usłyszeć z Muzyki Młodych, która była nadawana od ‘85 do ‘90 roku w poniedziałki o 14. Jak pamiętam, czekało się z przygotowanym Kasprzakiem i kasetą do nagrywania. Najważniejsze w audycji było Top 20. Były jeszcze Metalowe Tortury czy Kuźnia. Kiedy coś wpadło w ucho, wtedy się kupowało na pewniaka. Inną inspiracją były ziny oraz Thrash’em All, w których jak jakaś płyta dostała 10, to musiała później pojawić się na półce. Tak wtedy kształtował się gust muzyczny.

Od zerówki chodziłem z Piotrkiem Szczurkiem do jednej klasy i to razem z nim założyliśmy zespół. Po zakupie pierwszej gitary od Gilka (produkcji czechosłowackiej) próby graliśmy u mnie w garażu. Wspominam ją jako „cudowną” gitarę, strojącą gdzieś do 10. Progu. Nie brzmiała jakoś wyjątkowo, ale ważne, że można było na niej grać. Piotrkowi kazałem kupić bas od znajomego. Pozostali koledzy to perkusista Piotrek Baran oraz wokalista o ksywie Metal, który nie potrzebował nawet mikrofonu do śpiewania. Darł się tak, że rezonująca blacha odbijała jego krzyki z powrotem do pomieszczenia. Tak powstał Blaspherion z Dukli, który u boku Haemorrhage dał kilka koncertów. Po jakimś czasie perkusista i wokalista wyjechali z Dukli, a Haemorrhage zawiesił działalność. W tej sytuacji z Piotrkiem Szczurkiem postanowiliśmy założyć nowy zespół o nazwie Lux Occulta.

Pierwsze próby odbywały się u mojego dziadka, który mieszkał nad sklepem spożywczym przy rynku. Dziadek o umówionej godzinie wychodził z domu. Panie, które pracowały pod mieszkaniem, wkładały watę do uszu i modliły się o szybkie zakończenie próby. W sklepie było tak głośno, że ludzie nawet nie chcieli wejść do środka. Po dołączeniu do zespołu Jurka Głoda przeprowadziliśmy się do lokalnego kina. Następnie dostaliśmy salę prób w tutejszym ratuszu oraz klucz do bocznych drzwi, więc robiliśmy próby kiedy nam się podobało. Po skomponowaniu pięciu numerów postanowiliśmy się udać do Sanoka i nagrać pierwsze demo w studiu u Manka. Po nagraniu i znalezieniu wydawcy w postaci Pagan Records przyszedł czas na wykonanie okładki. Pojechaliśmy do Trzciany nad tamtejszą rzekę, ja musiałem zanurkować, Jurek z Piotrkiem rzucali kwiatki na wodę, a Jarek robił zdjęcia z brzegu. Tak właśnie powstała najbardziej charakterystyczna black metalowa okładka, która dzięki temu, że była kolorowa, wyróżniała się na sklepowych półkach, wśród pozostałych czarno-białych okładek.

Muzykę do Lux Occulta układaliśmy we trójkę: Jurek, Piotr i ja. Każdy z nas słuchał innej muzyki, choć z Piotrem miałem bardzo podobny gust. Zawsze wolałem zespoły z dobrym klimatem, w których nie brakowało szybkich zmian tempa.

Nie powiedziałbym, że Mysthicon jest kontynuacją Lux Occulta, choć nie da się zaprzeczyć, że czasami słychać starzą erę tego zespołu. Na niektóre utwory do czasu „Dionysos” w Lux miałem znaczny wpływ i to zostaje w krwi, choć przez te 30 lat zmienił się nieco mój gust muzyczny i sposób komponowania utworów – niech każdy oceni to sam po wysłuchaniu najnowszego krążka, który ma się wkrótce pojawić.

Czy możesz wymienić 10 albumów, które miały największy wpływ na Twój gust muzyczny i wskazać, które z nich zrobiły na Tobie największe wrażenie?

Pewnie.
Running Wild – Gates to Purgatory.
Mniej więcej w 6 lub 7 klasie podstawówki z Muzyki Młodych udało mi się nagrać na kasetę cały album. Kawałki takie jak „Diabolic Force” czy „Adrian S.O.S.” były słuchane tysiące razy. Muzyka ostra, dzika, bezkompromisowa, bez zbędnych ozdobników, za to grana z pasją i młodzieńczym buntem. Jest to jedyna płyta Running Wild, której po latach słucham z wielką przyjemnością i nadal mi się nie znudziła.
Helloween – Keeper of the Seven Keys Part 2.
To pierwszy winyl, jaki kupiłem w krośnieńskiej Księgarni. Starszy kolega metalowiec mieszkający w bloku na parterze przy otwartym oknie cały czas słuchał Helloween, do dziś jest chyba największym ich fanem, jakiego znam. Z dwóch części Keeper of the Seven Keys zawsze wolałem drugą, bo jest bardziej melodyjna, a wokale Michaela Kiske zostają w głowie na długo.
KAT – Oddech wymarłych światów
W czasach szkoły średniej ten album był puszczany w kółko i dość często śpiewany przez wszystkich na imprezach, a kto się pomylił choć raz, stawiał małe co nieco. Jest kawałem historii Polskiej Muzyki.
Cradle of Filth – The Principle of Evil Made Flesh
Po wydanej demówce z niecierpliwością czekałem na pierwszą płytę. Wreszcie ukazała się w 1994. Połączenie surowości z kultowością, Cradle wyznaczyli nowy kierunek dla black metalu lat 90. Grali tak, jak nikt do tej pory nie grał, bardzo duża liczba zmian tempa, a wysokie, skrzeczące wokale Daniego Filtha, chociaż nietypowe, pasowały do ich stylu.
My Dying Bride – The Angel and the Dark River
To muzyka oparta na wolnych, ciężkich riffach, a Aaron po raz pierwszy w pełnej okazałości eksponuje swój żałobny, lamentujący wokal. Muzyka ciężka, ale przeplatana partiami skrzypiec i klawiszy. Album jest głęboki emocjonalnie, a atmosferą wyróżniał się między innymi doom metalowymi zespołami z tamtego okresu.
Moonspell – Wolfheart
Ten album wybrzmiewa mieszanką gotyku, brutalności i delikatnego folku, z wokalem balansującym między growlem a głębokim śpiewem. W 1995 Moonspell wywołał niemałą burzę na rynku metalowym po wydaniu tego albumu.
Samael – Ceremony of Opposites
Po dwóch płytach, na tej konkretnej Samael dokonał ważnego zwrotu stylistycznego, który odmienił jego dalsze losy. To pomost między mrokiem black metalu a chłodną melancholią. To przy tej płycie klawisz został po raz pierwszy wyeksponowany na front, jednak w porównaniu do wcześniejszych albumów nie stracili przy tym na mroku ani na ciężarze.
Phlebotomized – Immense Intense Suspense Phlebotomize
Płyta, którą polubiłem po którymś przesłuchaniu, ale słuchając jej nawet dzisiaj, robi na mnie wrażenie. Łączy brutalność death metalu z melodyjnością doomu. Ponad brutalność wybiera emocjonalną złożoność.
Sadness – Ames de Marbre
To jedno z najbardziej niedostrzeżonych dzieł doom metalu: muzyka ponura, melancholijna, surowa, powolna, intymna, a przede wszystkim transowa i przemyślana do perfekcji. Wydana w 1993 roku, jest jedną z lepiej zmiksowanych i nagranych, jakie znam.
White Ward – False Light
Niesamowity mix dark jazzu i black metalu, ze spokojnymi, klarownymi syntezatorami oraz mocnymi zmianami tempa w każdym utworze. Potężna mieszanka wokali, które balansują między brutalnością a subtelnością. Blasty i wrzaskliwe wokale stoją obok partii saksofonu i ambientowych fragmentów.

Piotr: Od czasu odejścia z LO, do powstania Mysthicon minęło prawie 20 lat. Nie tęskniłeś za tworzeniem muzyki i dzieleniem się nią z ludźmi? Co wtedy porabiałeś w życiu?

Po „Dionysos” miałem trudną sytuację osobistą, o której nie chcę zbyt dużo mówić. Wszystko, co związane z graniem, musiałem odstawić na jakiś czas. Oczywiście, gdy wszystko wróciło do tzw. normalności, postanowiłem spróbować jeszcze raz i podzielić się tym z innymi. Jasne, że tęskniłem za tworzeniem muzyki, myślę że te 20 lat przerwy dały mi nowe spojrzenie na muzykę, większe doświadczenie. Po 30 latach od pierwszej płyty nagrałem dwa covery Lux Occulta z całkiem nowym podejściem, dzięki czemu można zupełnie inaczej zrozumieć dany utwór.

Prywatnie pracowałem ponad 10 lat w molochu od zmierzchu do świtu. Człowiek był tak wyjebany po pracy, że nie miał chęci na nic. Zostawała sobota na mały reset. Dopiero po 35. roku życia wszystko zaczęło się małymi krokami normować.

W lutym bieżącego roku ukazało się krótkie video na waszym zespołowym fanpage’u. Czy mnie wzrok myli, czy Mysthicon AD 2025 to nowe wcielenie i nowi muzycy?

Ze składu pierwszej płyty zostałem Ja i Szymon. Jak wspomniałem, plan był taki, żeby na drugą płytę znaleźć lokalnych muzyków, mieszkających jak najbliżej Dukli. Myślę, że jest to zrozumiałe, ponieważ mając muzyków w okolicy, łatwiej jest zorganizować próby, porozumiewać się twarzą w twarz, czy spędzać czas wolny poza aspektami zespołowymi. Pierwszą, można powiedzieć, „zdobyczą” był Andrzej Czujko – perkusista z Sanoka, dalej, jeżeli dobrze pamiętam, następny zgłosił się Marek Gawroński – klawiszowiec ze Smolnika. Potem dzięki Andrzejowi dołączył Adrian Mięsowicz z Krosna, a na końcu dzięki Adrianowi i Andrzejowi – Mateusz Zawada – basista z Rzeszowa. Skompletowany skład zarejestrował już nowy materiał na nowy album i mam nadzieję, że to pozwoli nam w końcu zagrać koncerty odrzucone/odwołane z powodu pandemii i zawieszenia zespołu.

Zdradziłeś mi kiedyś, że szukałeś wokalisty o możliwościach wokalnych pasujących do muzyki Mysthicon. Ilu wokalistów było przed Adrianem?

Mając już ułożone kilka numerów, zacząłem szukać wokalisty – z początku szukałem wszędzie, ale na tamtą chwilę nie udało mi się nikogo znaleźć. Oczywiście pojawiło się parę osób chętnych, ostatecznie dwóch wokalistów spróbowało swoich sił. Jeden z nich nadawał na zupełnie innych falach i ciężko było nam się dogadać, drugi bardziej pasował do stylu Mysthicon, jednak miał już swój zespół i jemu chciał poświęcić cały dostępny czas. Adriana zaproponował nowy perkusista Mysthicon – Andrzej. Po 20 minutach i wysłuchaniu trzech numerów zaproponował, że zarejestruje swoje pomysły w domu i podeśle swoją wizję. Demo z wokalami wysłał już na drugi dzień i po wysłuchaniu stwierdziłem, że Adrian pasuje idealnie ze swoją paletą barw i technik wokalnych, od niskiego growlingu, po wysoki scream, z zachowaniem płynnego przechodzenia w czysty wokal barytonowy. Nazywając rzeczy po imieniu, po prostu strzał w 10.

Czy ponowne skompletowanie składu praktycznie od zera łączyło się z jakimiś problemami?

Pierwszym najważniejszym problemem była ograniczona liczba muzyków, którzy mogli się aktywnie zaangażować w działalność zespołu. Nie chodziło wyłącznie o zarejestrowanie nowego materiału, ale także o zrealizowanie planów koncertowych, próby, a więc przed wszystkim ich dyspozycyjność. Było to zadanie potwornie trudne, zwłaszcza biorąc pod uwagę tempo, w jakim dzisiaj żyjemy i czasowe ograniczenia – życie prywatne oraz zawodowe. W międzyczasie przewinęło się sporo muzyków, jednak ostatecznie kończyło się na zaledwie paru próbach, lub samej rozmowie. Udało się nawiązać współpracę z Markiem, współpraca z nim zażarła od razu. Jednak ogromne znaczenie podczas zbierania nowego składu miał tutaj Andrzej, dlatego też nazwałem go „zdobyczą”, bo ściągnął do Mysthicon swoich zaufanych muzyków i znajomych, aktywnie działających z nim do tej pory w innym projekcie: Adriana i Mateusza – to typ ludzi, którzy z marszu wiedzą, co mają robić.

A gdzie nagrywaliście materiał na nowe wydawnictwo?

Materiał był rejestrowany osobno przez każdego z muzyków w warunkach domowych, każdy organizował sobie małe studia, lub wykorzystywał już istniejące. Pozwala to bezstresowo i w spokoju wsłuchać się w poszczególne partie, zaaranżować oraz nagrać je w taki sposób, aby każdy był usatysfakcjonowany. Nie było presji czasu, każdy przesyłał nagrane motywy, kiedy były skończone. Ostatecznie wszystko trafiało do Adriana, do jego Tribe Five Studio, gdzie następował miks, a w finalnym etapie master. Takie elastyczne podejście poskutkowało tym, że niedługo po reaktywacji Mysthicona album był już praktycznie gotowy.

Piotr: Z jakiego sprzętu korzystaliście przy nagrywaniu gitar? Z jakiego ciekawego sprzętu Twoim zdaniem korzystała reszta zespołu?

Gitary, z których korzystaliśmy, to Dean Tyrant Bloodstorm – w moim odczuciu to gitara, która świetnie leży, świetnie brzmi, świetnie wygląda. Dodatkowo Legator Ninja Performance 7 z elektroniką od Merlina oraz 30-letni Presto Lang HSS SuperStrat jeszcze z czasów Lux Occulta, zmodyfikowana o przystawki Merlin. Ze wzmacniaczy można wymienić: Engl E646 Victor Smolski Ltd z kolumną Engl 412 na Celestion V30 oraz Peavey 5150 z kolumną Engla 412 na Celestion V60

Andrzej wykorzystał robioną na zamówienie Tamę Starclassic z tomami 8, 10, 12 cali, floor tomami 14, 16 cali, werbel Tama LST148 Sound Lab Snare oraz dwie sztuki Pearl Rocket, które wyraźnie słychać ze względu na dość charakterystyczne brzmienie. Talerze w większości marki Paiste serii Rude, Istanbul bell oraz Pearl Tri-Bells, jednak w przypadku tych ostatnich nie pamiętam, czy były one wykorzystane. I jako podwójna stopa Czarcie Kopyto serii Supreme. Wszystko osadzone na ramie Gibraltar – pomimo rozbudowanego zestawu wszystko składa i rozkłada się znacznie szybciej niż w przypadku standardowych statywów, a jest co.

Mateusz swoje partie basowe nagrywał na zmodyfikowanym przez siebie Ibanezie BTB805MS – multiscale, ze zmienionymi pickupami na Dingwall FDV oraz preampem Darkglass Tone Capsule V2.

Marek swoje partie klawiszowe, synthy nagrał, wykorzystując między innymi Korga M50, Akai MPC5000 oraz wirtualny syntezator Xpand! produkcji AIR Music Technology.

Tytuł nowej płyty to Bieśń. Co oznacza to słowo? Czy ma to związek z lokalnym dukielskim folklorem?

Tytuł albumu przede wszystkim nie odnosi się do żadnego słowa istniejącego w jakimkolwiek słowniku, w którym występowałaby jego definicja – przynajmniej taki mieliśmy zamysł. Jest to pewnego rodzaju gra słowna, w której ze względu na samo brzmienie może kojarzyć się z pieśnią, utworem, piosenką i poniekąd zapomnianym w mitologii słowiańskim biesem – kiedyś synonimem dla diabła, demona. Biorąc to pod uwagę, czy „Bieśń” ma jakieś konkretne znaczenie…? Niekoniecznie. Podobnie, jak naszej muzyce bezpośrednio ciężko podać jasną definicję, tak i dla tego słowa nie jest to łatwe. To też ciekawy zabieg, w którym tak naprawdę nie tylko my, a tak naprawdę każdy słuchacz może definiować jego znaczenie na wiele sposobów. Wszelkie próby zdefiniowania tego słowa w oparciu o muzykę i znaczenie tekstów będą poprawne, ale także zarazem błędne.

Opisz proszę nową płytę w kilku słowach. Kto jest odpowiedzialny za warstwę graficzną? Bo pierwszą oprawę graficzną na EPkę i album stworzył Tomek Halicki z Vader.

Nowa płyta łączy w sobie wiele elementów z różnych podgatunków metalu i nie tylko – to fuzja klasycznego brzmienia z nowoczesnym podejściem do black metalu. Elementy progresywne mieszające się z klasycznym blackiem, elementy cięższe, bardziej blackened/deathowe, znów przeplatające się z melodyjnymi partiami. W sferze klimatu nawiązuje do korzeni i pochodzenia muzyków, mając na uwadze wyjątkowe otoczenie obszarów leśnych Dukli, Beskidu Niskiego, czy Bieszczad. Płyta bez namysłów gatunkowych, stąd też sporo oryginalnych wtrąceń nie mających swojej szufladki. Wystąpiło na niej dwóch gości, grających na nietypowych dla black metalu instrumentach: lirze korbowej i wiolonczeli, które podkreślają zjawiskowy klimat całego wydawnictwa. Płyta została zmiksowana przez wokalistę Adriana Mięsowicza. Gościnnie w numerze „The Storyteller” wystąpił Jacek Głód – brat Jurka Głoda, który nagrał gitary akustyczne.

Lirycznie to podróż mieszająca kilka podejść werbalnej, poetyckiej ekspresji. Metafory mitologiczne, a nawet pogańskie, spotykają się z opisem ludzkich codziennych przeżyć i emocji z tym związanych. Zagubienie, beznadzieja, nostalgia i poszukiwanie sensu to motywy przewodnie wędrówki, która została tu odśpiewana. Najlepszym podsumowaniem tekstów płyty jest użyty na niej wiersz Tuwima „Erotyk”, który również oddaje myślowy i ideologiczny eskapizm. Teksty to emocjonalna opowieść, wędrująca w głąb ludzkiej psychiki i przeżyć – zanurzona w słowiańskim i podkarpackim klimacie. Historie o smutku, sile, samotności, ale i rytuałach, mitycznych wędrówkach i walce.

Druga płyta zupełnie różni się od pierwszej. Od osób, które ją już przesłuchały, mamy opinie, że jest duży progres, ale może niech słuchacze sami to ocenią.

Za oprawę graficzną odpowiedzialne są dwie osoby. Za projekt i naszkicowanie okładki, odpowiada moja córka Gabriela Kapłon, która wykonała je na podstawie opisów całego zespołu. Całą resztę złożył do kupy Michał „Xaay” Loranc – jeden z najpopularniejszych grafików w Polsce.

Po przesłuchaniu Bieśni też uważam, że kompletnie różni się ona od pierwszego Waszego albumu. Chyba ewidentnie chcieliście spróbować czegoś konkretnie nowego, bez względu na panujące trendy. Dlaczego?

Nigdy nie chciałem komponować muzyki pod dane trendy czy grać według tego, co jest na topie. W głowie siedzi jakaś melodia i staram się tak długo ją grać, aż będę z niej zadowolony. Niektóre riffy czy pomysły są nagrywane, następnie jest klika tygodni przerwy w ich słuchaniu i graniu. Jeśli po tym czasie nadal siedzi i zostaje w głowie, to jest OK. W takim momencie przyjeżdżał Szymon, dorabiał drugą gitarę i tak pomału powstawał szkic kawałka. Oczywiście zostawiamy miejsce na inne instrumenty, żeby chłopaki mieli co podogrywać. Układając materiał na drugi krążek Mysthicon, nie mieliśmy żadnych założeń i ograniczeń, po prostu graliśmy to, co nam siedzi w duszy. Na pewno druga płyta bardzo różni się od pierwszej. Przede wszystkim mieliśmy dużo czasu na nagranie drugiego krążka i żadnych nacisków. Dzięki temu mamy bardziej przemyślane utwory z wykorzystaniem wszystkich zalet nowych członków zespołu, stąd też materiał jest tak różnorodny i pełen kompromisów.

Jak się przedstawiają Wasze najbliższe plany?

Drugi teledysk ukazał się 20 sierpnia i cieszy dużą popularnością. Nagrany był własnymi siłami z małą pomocą znajomych. Płyta jest już wytłoczona, premiera ustalona jest na 23.09.2025 – taki prezent sobie wymyśliłem na moje 50-te urodziny, tym bardziej że chłopaki nie mieli nic przeciwko. Pomału zaczynamy robić piloty na trzeci album. Jeśli nie wystąpią żadne komplikacje, chcemy zacząć koncertować od 2026 roku i promować nowy album „Bieśń”. Jeden z pierwszych koncertów planujemy na 20-lecie Rock Klubu Iron u Bogdana w Krośnie, ma się odbyć w marcu. Jeśli wywiad ten czyta organizator koncertów, który chciałby nas zaprosić to zapraszamy do kontaktu przez e-mail mysthicon@gmail.com.

Muzyczni nośnikowo puryści zapytają: “będzie winyl”?

Tak, jednak pojawi się nieco po premierze albumu, bo dopiero w połowie października, ale oczywiście będziemy o tym wszystkim informować. Jest to spowodowane kosztem produkcji samych winyli, jak i naszym budżetem – wszystkie wydatki związane z nowym wydaniem pokrywa w całości zespół, a mówimy tutaj o nagraniach, płytach, koszulkach, teledyskach, grafikach, kosztach związanych z promocją i nie tylko. Staramy się jak możemy, żeby wszystko spiąć, jednak niestety kosztem terminowego wydania winyli.

Czym jest dla Ciebie muzyka metalowa i co daje Ci tworzenie jej i dzielenie się nią z odbiorcami?

To głęboka forma ekspresji, tożsamości i emocjonalnego oderwania się od rzeczywistości. Przeżywanie i wyrażanie emocji, frustracji i smutku. Metal jest dla mnie w pewnym sensie azylem, w którym emocje uwięzione w sobie zamieniam w muzykę. To energia, która płynie z riffów, wokalu, perkusji i działa motywująco, daje siłę i odnosi się do głębokiej symboliki .Tworzy silne więzi społeczne. Jest to pewien rodzaj terapii, który jest domem, pełno zmieniających się nastrojów i podróżą w nieznane zakamarki własnej duszy.

Dla odbiorców chcę stworzyć przestrzeń, w której mogą poczuć się wolni – wolni od schematów, od narzuconych masek, od tego, co tłumi ich własny głos. To daje siłę, by zmierzyć się z ciemniejszą stroną siebie i świata, a jednocześnie uczy, że nawet w chaosie można znaleźć harmonię. Tworzenie muzyki w tym gatunku daje mi możliwość konfrontacji z własnym cieniem, z pytaniami, na które nie ma prostych odpowiedzi. W chaosie ciężkich riffów i brutalnej ekspresji kryje się paradoksalnie cisza i klarowność – coś, co pozwala mi lepiej zrozumieć nie tylko siebie ale cały świat wokół. Chciałbym, żeby słuchacze odbierali moją muzykę nie tylko jako agresję czy energię, ale jako zaproszenie do refleksji. Która uczy, że piękno istnieje także w tym, co mroczne i nieoswojone. Że nasze słabości i cierpienie mogą stać się źródłem siły, jeśli nauczymy się je akceptować.

Artykuł G’AMES (Mysthicon, ex-Lux Occulta): „metal jest dla mnie azylem” pochodzi z serwisu KVLT.

Od autora: moja rozmowa z Gene’m potrwała ponad pół godziny i została przeprowadzona na kilka dni przed śmiercią Ozzy’ego, co ma znaczenie ze względu na końcówkę wywiadu.

Zadałem ledwie kilka pytań (miałem ich przygotowanych znacznie więcej), ale słynny perkusista okazał się gadułą, na dodatek sypiącą ciekawostkami jak z rękawa. Tak czy inaczej, pogawędka z Hoglanem była dla mnie samą przyjemnością. To rozmówca zabawny, który nie przestaje się uśmiechać i ma spory dystans zarówno do szeroko pojmowanego showbiznesu, jak i własnej osoby.

Hubert Pomykała: Rozmawiamy w Twojej salce prób?

Gene Hoglan: Zgadza się! A oto najlepszy zestaw perkusyjny, jaki kiedykolwiek powstał. (Gene zachwyca się, wyciągając dłonie w kierunku statywów — przyp. red.) Dziękuję firmie Pearl za serię Reference One. Te bębny to uosobienie przemocy.

H: Czy ten konkretny zestaw przyjedzie do Polski?

G: Niestety nie. Mam inne bębny, które stacjonują w Europie. Tutaj widzisz natomiast mój najnowszy zestaw, czyli chromowany Pearl Reference. Już niebawem wybierze się on ze mną w podróż po USA i mam nadzieję, że Pearl zrobi mi identyczny set na przyszłoroczne daty w Europie. Jeszcze zobaczymy, czy do tego dojdzie, ale mam nadzieję, że się uda.

H: Spotkaliśmy się, żeby porozmawiać o Dark Angel. W jednym z wywiadów słyszałem, że podejście do nagrania nowego longplayu było mniej więcej takie: “Zróbmy album, nie rozmyślając zbyt długo o tym, że kiedykolwiek się rozpadliśmy”. Opowiedz mi proszę o tym założeniu.

G: (chwila ciszy) Tak… muszę przyznać, że ta wypowiedź jest totalnie w punkt. Kto tak powiedział?

Generalnie początki prac nad płytą sięgają około dekady wstecz, kiedy Dark Angel powróciło, a my ponownie zaczęliśmy grać koncerty na całym świecie. Szły nam one tak gładko, że Jim Durkin wziął mnie w końcu na bok i rzekł: “Ostatnio stworzyłem pewien kawałek. Zawsze myślałem, że jeśli Dark Angel kiedykolwiek się zbierze to… cóż, oto najbardziej darkangelowy numer, jaki napisałem od jakiegoś czasu. Posłuchaj tego”. Posłuchałem więc i byłem pod wrażeniem!

Podjarałem się tak bardzo, że powiedziałem: “Robimy nową płytę!”. Cóż, popełniłem błąd, mówiąc całemu światu: “Hej! Pracujemy nad nowym albumem. Będzie on gotowy, zanim się obejrzycie.” Niestety dogranie terminów zajęło nam aż 10 lat. I to żeby móc w ogóle zacząć cokolwiek nagrywać.

Przez ową dekadę ludzie ciągle wypytywali mnie o charakter nadchodzących numerów. Mówili: “Wszystkie wasze płyty brzmią inaczej. Czy nowa płyta będzie jak Darkness Descends? A może jak Time Does Not Heal?” Albo jak coś innego, co Dark Angel kiedykolwiek zarejestrowało w swojej karierze. Odpowiadałem więc: “Wiecie co? Wszystkie nasze rzeczy brzmią inaczej, a Dark Angel to zespół, którego ewolucja pozostawała wyraźnie zauważalna.” Czuć ją było w naszych emocjach podczas komponowania. W tym, co byliśmy w stanie napisać, czy też bezpośrednio w związku ze zmianami personalnymi. Stworzyliśmy przecież Darkness Descends, które nie brzmiało jak Leave Scars, natomiast Time Does Not Heal wyszło nam w studiu jeszcze inaczej. Pomyślałem sobie: “A co, jeśli podejdziemy do nadchodzącego krążka tak, jakby Dark Angel nigdy się nie rozpadło, a my wypuszczaliśmy płyty przez ostatnie, nie wiem, 20, może 30 lat? Zobaczmy, dokąd by nas to zaprowadziło, pamiętając o postępującej w międzyczasie ewolucji.”

Takie właśnie było podejście, które przyjęliśmy – postanowiliśmy sprawić, by wszystko brzmiało tak, jakbyśmy nigdy nie zniknęli. Tak jakbyśmy cały czas wydawali kolejne płyty. A jeśli rzeczywiście tak by było, gdzie Dark Angel byłoby teraz? Myślę, że przyjęliśmy prawdopodobnie najrozsądniejsze i chyba najbardziej wyzwalające twórczo założenie, ponieważ mogliśmy napisać, co tylko chcieliśmy. A chcieliśmy napisać brutalną płytę: intensywną, przepełnioną mrokiem, po prostu kozacką. Chcieliśmy napisać świetny metalowy album. I myślę, że się nam to udało.

Nie mogę się doczekać, aż świat go usłyszy. Mógłbym gadać o nim hiperbolicznie przez cały dzień i używać samych superlatyw, ale sami sobie go ocenicie. Dla mnie to cholernie dobra rzecz, więc szczerze się nią jaram. I wiesz, nie jestem w ciemię bity, jeśli chodzi o bycie jakimś piewcą metalu – a raczej metalu, w który byłem bądź jestem zaangażowany. Nie sądzę, żebym kiedykolwiek brał udział w powstawaniu jakiegoś kiepskiego longplaya. Przed wami kolejny zajebisty album, w którego powstawaniu maczałem palce, zatytułowany Extinction Level Event. Uwielbiam absolutnie wszystkie kawałki z tej płyty oraz spajający je tytuł.

Czy to krążek idealny? Nie, oczywiście, że nie, ale sam jestem nim szczerze zachwycony. Cieszę się jego wydaniem, a teraz, gdy zbliżamy się do ogłoszenia daty premiery, gdyż wreszcie wszystko wskoczyło na swoje miejsca, będziemy mogli wypuścić płytę, zanim się obejrzycie. Mówię Ci, nadchodzi świetny czas dla Dark Angel. Już się zresztą zaczął.

H: W kilku wywiadach widziałem informację, że nowy album może wyjść tej jesieni, ale może też zaliczyć kolejną obsuwę. Trzymamy się jesieni?

G: Tak, absolutnie. Album na bank ukaże się w 2025 roku, a my jesteśmy już blisko sierpnia, więc jesień wciąż pozostaje osiągalna. Tak jak mówisz, chcieliśmy, żeby płyta wyszła już jakiś czas temu, ale opóźnienia, które się wydarzyły… cóż, każdy rodzaj opóźnienia, który nas dotknął, w dłuższej perspektywie miał jakiś pozytywny wpływ.

Gdy myśleliśmy: „Okej, zaraz będziemy mogli ogłosić datę premiery” i coś nagle przekreślało nasze plany, to i tak w ostatecznym rozrachunku wychodziło na dobro ogółu. Minęły przecież 34 lata, odkąd Dark Angel wydało krążek. Pierwotnie chcieliśmy wypuścić go w kwietniu, ale jeśli musimy poczekać do września albo października, kilka miesięcy nie robi już szczególnej różnicy, prawda? Płyta wyjdzie, gdy trafi na odpowiedni czas. Jeszcze tylko chwila.

H: Zaraz po usłyszeniu obu singli, które dotychczas wydaliście, pomyślałem sobie: świetne riffy, nowoczesna produkcja, interesujący materiał – czyli w zasadzie wspomniałem prawie wszystko, o czym mi dotychczas opowiedziałeś. (śmiech) Czy mógłbyś powiedzieć trochę o utworach, których jeszcze nie słyszeliśmy?

G: Nie mogę się doczekać momentu, kiedy wreszcie je usłyszysz. W moim ostatnim wywiadzie – właściwie tym, który zakończył się zaraz przed rozmową z Tobą – zapytano mnie: “Dlaczego wybraliście te dwa utwory jako single?” Pomyślałem sobie: “Dobre pytanie!”. Prawdę mówiąc, mógłbym wrzucić wszystkie nowe piosenki do kapelusza, po czym wylosować któryś kawałek i w ten sposób wybrać kolejny singiel. Premierowe utwory są kozackie. Tak naprawdę ich selekcja to kwestia przypadku, ponieważ każdy z nich mógłby stać się singlem. Jaram się każdym numerem na płycie, świetnie reprezentują one aktualną kondycję Dark Angel.

Stworzyliśmy agresywny album, który moim zdaniem został odpowiednio wyprodukowany. Jeśli chodzi o podejście do produkcji, poszliśmy w oldschool. Jest organicznie; nie ma Pro Toolsa, nie podmieniamy sampli i dźwięków, nie ma wtyczek ani reampingu. Nagraliśmy absolutnie wszystko, co znalazło się na Extinction Level Event. To prawdziwe gitary przepuszczone przez prawdziwe wzmacniacze. Weszliśmy w to z pełną ewentualnych konsekwencji świadomością. Producent Rob Shallcross (a także manager Gene’a, Dark Angel i projektu Death To All — przyp.red) miał swoją wizję. Powiedział nam: “Albo mój plan zadziała, albo nie, ale Dark Angel na pewno zabrzmi inaczej, niż wszyscy w obecnych czasach.” Zazwyczaj słyszę od ludzi zgoła różne podejście do nagrywania. Cytując Roba: “Wszystkie zespoły wypuszczają teraz podobnie brzmiące płyty, a my obierzmy inną drogę niż tę znaną mi z miliona krążków, nad którymi pracowałem przez ostatnie 15 czy 20 lat”. Nie musiał nas długo przekonywać.

Wszystkie zarejestrowane kompozycje miażdżą. Staraliśmy się, by każdy kolejny numer był lepszy, niż poprzedni. Utwory kipią od agresji. Mam nadzieję, że ludzie uznają nasze riffy za mocne i chwytliwe. A perkusja? Boże, co ja sobie myślałem, jeśli chodzi o perkusję? (śmiech) Często, gdy piszę muzykę, rozpisuję sobie partie gitary, a już szczególnie czynię to dla Dark Angel, po czym nagle okazuje się, że riffy trochę zaczynają wypierać perkusję z pierwszego planu. Na tym albumie tak się nie dzieje.

Teraz przebywam w salce i ćwiczę nowy materiał po raz pierwszy od jego nagrania – oczywiście poza singlami, które już gramy na żywo. Data premiery albumu jest na horyzoncie, więc chcemy wreszcie zacząć się zastanawiać: ‘Które premierowe utwory warto grać na żywo?” Właśnie uczę się na nowo wszystkich partii perkusji do tych kompozycji. I kurde, mówię do siebie: “Człowieku, co ty sobie myślałeś, gdy je pisałeś”? (śmiech) Narzuciłeś sobie sporą presję. Teraz chcesz odtworzyć te rzeczy na scenie? O rany.” Zobaczymy, jak to będzie.

Tak jak mówiłem wcześniej, próbowaliśmy napisać kozacki album. Za chwilę zostawimy go fanom do oceny. Zachęcam więc: posłuchajcie sobie Extinction Level Event, nie zajmie wam to zbyt wiele czasu. Potrzebujecie dokładnie 48 minut, by przesłuchać nowe Dark Angel za jednym podejściem. A później sami zdecydujecie, czy daliśmy radę.

H: Porozmawiajmy chwilę o koncertach. W Polsce zagracie dwa sety, usłyszymy album Darkness Descends w całości. Mam dwa pytania. Pierwsze z nich brzmi: co w zasadzie sądzisz o tym albumie po prawie 40 latach od jego wydania? A drugie: czy usłyszymy coś premierowego oprócz dwóch wydanych dotychczas singli?

G: Zacznę na szybko od tego drugiego. Jak dotąd gramy jedynie dwa single, ponieważ po prostu nie będziemy w stanie wspólnie opracować nowych numerów na próbach przed europejskimi koncertami. W salce, którą widzisz, ćwiczę sam. Laura Christine (gitarzystka DA, a prywatnie żona Hoglana — przyp. red.) dołączy do mnie jeszcze w tym tygodniu. Wszyscy mieszkamy w różnych częściach USA i niestety nie możemy spotykać się zbyt często, by wspólnie próbować.

Prawdopodobnie zostaniemy więc przy dwóch singlach, czyli Extinction Level Event i Circular Firing Squad. Oba te numery zostaną w secie, przynajmniej na razie. Mamy natomiast zaplanowane więcej koncertów. Wkrótce je ogłosimy i myślę, że wtedy będziemy w stanie przygotować kolejną część premierowego materiału.

Jeśli chodzi o Darkness Descends, granie tego albumu po 40 latach od jego wydania, no, prawie 40, ponieważ zbliżamy się do czterdziestej rocznicy… cóż, dla bodaj każdego zespołu zaszczytem jest mieć krążek, która przetrwa próbę czasu. Kiedy nagrywaliśmy Darkness Descends, nie mieliśmy pojęcia, że 40 lat później będziemy grali koncerty dedykowane temu wydawnictwu. Wygląda na to, że wciąż jest na nie zapotrzebowanie.

Kiedyś była to po prostu nowa płyta Dark Angel. Mieliśmy wobec niej sporo nadziei, ale to był także nasz kolejny krok naprzód jako grupy. Co więcej, to był pierwszy pełnoprawny album, jaki zarejestrowałem, więc wspominam go ciepło. A sam fakt, że Darkness Descends osiągnęło kultowy status, jest dla nas nieprawdopodobny. Wiesz, ludzie umieszczają go na listach typu top 10 thrashowych albumów wszech czasów i tak dalej.

A rok 1986, czyli rok premiery DD, był przecież przełomowy dla thrash metalu. Wiele osób uznaje zapewne, że był to w ogóle najlepszy rok w całej długiej historii tego gatunku. Zespoły wypuszczały wtedy rzeczy naprawdę przełomowe. Oczywiście mam na myśli trzech reprezentantów Wielkiej Czwórki (Metallica, Slayer oraz Megadeth — przyp.red), ale też właśnie Dark Angel, Kreator z ich Pleasure to Kill, czy Nuclear Assault z Game Over. Possessed wypuściło wówczas Beyond the Gates… oczywiście Seven Churches to klasyk, ale Beyond the Gates również. Kurde, w 1986 powstała masa zajebistych albumów. To nie wszystko: masa świetnych longplayów została nagrana w ’86, a ukazała się na początku ’87. Chodzi o Death Angel, Testament i tak dalej.

Wracając do Darkness Descends, kiedyś ludzie powtarzali mi takie słowa: “Ten album zmienił moje życie. Znałem Slayera, byłem wkręcony w ich muzykę, ale to Darkness Descends sprawiło, że postanowiłem grać w zespole parającym się szybkim, agresywnym metalem.” Wielu członków dużych, deathmetalowych ekip podchodziło do mnie i mówiło o wpływie Dark Angel, a zwłaszcza Darkness Descends. Time Does Not Heal też był dla co poniektórych takim albumem, ale w mniejszym stopniu.

Chcieliśmy porządnie podejść do koncertów promujących Darkness Descends. Dla mnie prywatnie to bardzo, bardzo ważne, ale szczerze mówiąc, przez lata nienawidziłem perkusisty z tego krążka, wiesz? (śmiech) Serio, nienawidziłem gościa.

Niemniej teraz gram dużo agresywnej muzyki bez dłuższych przestojów – a przecież prawie wszystko, co gram, to wysoce energetyczna, agresywna muzyka – więc przećwiczenie perkusyjnych partii z Darkness Descends mimowolnie stało się sporo łatwiejsze. Kiedy nagrywałem tę płytę, o perkusji wiedziałem tyle, co nic, natomiast ówczesne patenty zastosowane przeze mnie za bębnami, stanowiły odzwierciedlenie niezdarnych pomysłów osiemnastolatka. Teraz na szczęście mam już jakieś umiejętności, więc jestem w stanie odtworzyć jego niegdysiejszą energię, poprawiając równocześnie technicznie niektóre partie. To, co za małolata bywało trudne, dziś jest dla mnie jak bułka z masłem. I fantastycznie!

Co do samej muzyki, DD to iście bezlitosny album, a Dark Angel w wydaniu na żywo pozostaje równie bezlitosnym bandem. Oczywiście nie wszystkie nasze utwory są bardzo szybkie, ponieważ mamy w repertuarze mniej intensywne kawałki, ale na koncertach ludzie chcą, żebyśmy grali jeden szybki kawałek, potem kolejny szybki kawałek i zaraz po nim następny. Nie chcą, żebyśmy zwalniali i grali np. Pain’s Invention, Madness czy Act of Contrition. Chcą Burning of Sodom, potem Death of Innocence, potem No One Answers, potem Darkness Descends, a po tym wszystkim Perish in Flames.

Wspólnie stwierdziliśmy: „W porządku, w sumie możemy tak zrobić”, bo sami mamy mnóstwo energii, a granie tych rzeczy na żywo to czysta frajda. Wpadnij na najbliższy koncert, czeka Cię zajebista noc z metalem, dobre, dopracowane show. Jak powiedziałem już w kilku innych wywiadach, nie bądź osobą, która następnego dnia usłyszy przez telefon: „Człowieku, czemu nie przyszedłeś? Wszystko przegapiłeś!”, bo szczerze nie sądzę, żeby ktoś chciał odebrać takie połączenie.

H: Słyszałem z wywiadów z Tobą, że członkowie Dark Angel żyli ze sobą w bliskich relacjach nawet wtedy, gdy zespół de facto nie funkcjonował. Ponoć byliście jak rodzina, wspieraliście się nawzajem, rozmawialiście o własnych przemyśleniach, emocjach, uczuciach…

G: Zgadza się.

H: Teraz mieszkacie w różnych miastach. Co robicie, żeby sobie pomagać, żyjąc na odległość? I jak w zasadzie wyglądają wasze relacje, kiedy już się widujecie?

G: Wciąż wszyscy pozostajemy blisko i nadal świetnie się bawimy w swoim towarzystwie. Grałem w kilku zespołach i bywałem na wielu trasach; często przejazdy vanem z lotnisk do hoteli, albo z hoteli do klubów odbywały się w kompletnej ciszy. Nikt nikogo nie nienawidził, ale każdy siedział wyłącznie w swojej głowie i wszystko wokół było skąpane w ciszy. Zresztą kto wie, może niektórzy kolesie z tych zespołów serio się nienawidzą, nie wiem.

U nas, w Dark Angel, panuje trochę inna atmosfera. Zawsze próbujemy się nawzajem rozśmieszać, mamy bezczelne poczucie humoru. Nic nie jest do końca tabu. Dorastaliśmy ze sobą jako nastolatkowie, a teraz jesteśmy jedynie nieco starsi i bardziej doświadczeni. Nasz szczeniacki humor wciąż nam towarzyszy: nieprzerwanie próbujemy sobie nawzajem dogryzać, po czym ścieramy się ze sobą na różne, zabawne sposoby. Wszystko to spaja po prostu jedna wielka miłość.

Owa atmosfera jest zgoła różna niż w innych profesjonalnych zespołach, do których należę. Tam wszyscy odnoszą się do siebie profesjonalnie, kulturalnie… a jak jest w Dark Angel? Wciąż jesteśmy tą samą paczką dzieciaków. Lubimy ze sobą przebywać. To fajny stan. Nigdy nie przestałem go czuć, mimo że jestem trasowym weteranem. Pozostali członkowie zespołu, w tym Laura Christine, nie przeżyli w busach podobnych doświadczeń, co ja, więc pewna młodzieńcza energia z radości uczestnictwa w wyjazdach wciąż jest u nich obecna. I oni zarazili mnie tą swoją młodzieńczą energią. Kurde, naprawdę się cieszę, gdy widzę, że oni się cieszą. Podam Ci przykład. Kiedy przyjeżdża się do danego miasta, w wielu zespołach każdy po prostu rozchodzi się do swoich pokojów. Kolacje je się osobno, często zamawiając room service. Ale w Dark Angel panuje zaraźliwe: „Ej, idziemy na kolację! Kto idzie? Spotkajmy się za 25 minut w lobby!” I to jest świetne.

Jeszcze jedno. Sam pozostaję raczej domatorem. Jeżeli na trasie w ogóle gdzieś wybywam, najczęściej spaceruję sobie koło hotelu, po czym wracam i zostaję w nim jakieś 12 godzin, ale z Dark Angel zdarza mi się wyjść na miasto. Gdziekolwiek idziemy, idziemy razem.

Jesteśmy blisko siebie, pozostajemy rodziną. To nie wszystko: nasze żony się uwielbiają. Czasami w zespołach bywa inaczej: wiesz, że lubisz danego gościa, ale jego dziewczyna jest po prostu nieznośna. Nie u nas, ponieważ u nas wszyscy są niesamowici. Uwielbiam więc momenty, gdy dziewczyny członków Dark Angel nas odwiedzają. Ich przyjazdy są super i mam nadzieję, że będą miały miejsce częściej.

H: Czyli można powiedzieć, że przyjaźń i bliskość jest czymś, co was napędza?

G: Zdecydowanie. Przyjaźń jest kluczowa. Wiesz, pojawiają się chwile, gdy czujesz się wyeksploatowany, przemęczony, albo pojawiają się problemy rodzinne bądź osobiste.

I wtedy druga rodzina, ta, którą masz w zespole, pomaga Ci się podnieść. Nie musisz przed nią nikogo udawać, możesz po prostu być sobą i wiesz, że ona to zrozumie. To ważne.

Czasem wystarczy jedno słowo, jedno spojrzenie – i już wiesz, że ktoś Cię wspiera. To nie jest tylko praca, tylko coś więcej. Bez wsparcia trudno byłoby wszystko przetrwać. W Dark Angel otucha działa naprawdę dobrze. Jestem za to bardzo wdzięczny. I wiem, że wszyscy pozostali w bandzie czują się tak samo.

H: Pogadajmy o Laurze i Jimie. Jaką energię wniosła ona do zespołu? Czy nadal zdarza Ci się pomyśleć o Jimie bezpośrednio podczas występu?

G: Cóż, pomysł, by Laura stała się częścią zespołu, pochodzi bezpośrednio od Jima. To była jego wola!

Wszyscy wiedzieliśmy, że kiedy zaczęliśmy grać więcej koncertów, trzeba było podjąć niejedną trudną decyzję. W końcu Jim powiedział: „Będę na każdym koncercie, na którym tylko będę mógł, ale po drodze wpadną Wam pewnie jakieś fajne pojedyncze sztuki bądź trasy, których nie dam razy zagrać”. W pełni rozumieliśmy, co miał na myśli.

On miał zresztą udaną i dochodową karierę po wcześniejszym odejściu z Dark Angel. I kiedy nadszedł czas, a kropki na niebie zaczęły łączyć się we wzór, zaczęliśmy myśleć o jego zastępstwie. To była decyzja Jima, żeby przyjąć Laurę do kapeli. Jim poszedł do pozostałych członków zespołu i poprosił ich o głosowanie w tej sprawie. Nie miało to nic wspólnego ze mną, sam natomiast byłem na tak, bo według mnie znaleźliśmy się w najlepszej możliwej sytuacji.

Nie musiałem też mówić: „Hej chłopaki, pozwólmy Laurze grać w zespole!”, nic z tych rzeczy. Ona jest świetną instrumentalistką i podniosła poprzeczkę pod względem wykonawczym. Jej energia jest znakomita, bo Laura potrafi być twardą babką, ale jest też wspaniałą, słodką osobą. Jest po prostu niesamowita, a goście z Dark Angel to teraz jej bracia. Laura ich kocha, a oni kochają ją. Widzę to między innymi po tym, w jaki sposób wszyscy ze sobą żartujemy.

Poza tym ona jest najzabawniejszą osobą, jaką znam. Ron, Gonz (Mike Gonzales – przyp.red.) i Eric też umieją mnie rozbawić. Często, gdy wszyscy ze sobą siadamy, przyjmuję jedynie rolę widza, żeby móc się szczerze pośmiać.

Przyglądając się relacjom nas wszystkich, widzę, że ostatnio stały się one jeszcze bardziej wypełnione miłością, bo Laura dosłownie nas nią zaraża. Jeżeli miałaby nagle stać się największą gwiazdą rocka na świecie, zapewne użyłaby tego statusu niczym trampoliny, mającej pomóc wszystkim innym. Świetnie jest mieć ją na pokładzie.

H: Czy jednym z twoich celów nadal jest bycie aktywnym perkusistą grubo po siedemdziesiątce?

G: O tak, absolutnie. Teraz to już nawet po osiemdziesiątce! O siedemdziesiątce mówiłem 10 lat temu, więc teraz widzę siebie za zestawem dziesięć lat później. I wiesz, nie będzie sytuacji typu: „Ojej, ale słodko, Gene wciąż grywa na bębnach rockowe standardy”. Nie ma takiej opcji. Do końca pozostanę perkusistą grającym ekstremalny metal. Pod względem aranżacji kawałków byłem przecież jednym z gości, którzy wpłynęli na rozwój całego ekstremalnego metalu. Tworzyłem swój styl wraz z jego podwalinami.

Wszyscy inni mogą już sobie powoli zacząć odpuszczać lub robić dłuższe przerwy, albo przestać grać tak intensywnie jak dwudziestolatkowie. (śmiech) Ja natomiast zamierzam przycisnąć jeszcze bardziej. To mój cel i nie widzę powodu, żeby go nie zrealizować. Czy będzie to fajne? Na bank, bo mam teraz trochę mniej kilogramów (mówiąc to, Gene w przekomiczny sposób łapie się za fałdy na brzuchu — przyp.red.), więc przede mną jeszcze długa droga jako drummer. Zamierzam być podczas niej super zdrowy. Moje umiejętności są teraz lepsze niż 30 lat temu. Wcześniej zrzuciłem ponad sto funtów (około 45 kg — przyp.red), przybranych dwie dekady temu. Aktualnie jestem również w lepszej formie, niż wtedy. Technika gry uległa poprawie. Perkusję wykorzystuję w charakterze treningu cardio codziennie, nie robię sobie dni wolnych i zakładam neopren nawet podczas występów na żywo. Pod ubraniami noszę odpowiednik skafandra dla nurków. O, spójrz tutaj, mój neopren leży tuż obok perkusji. Zakładam go po to, mocniej się pocić. To ważne, gdy chcesz zgubić parę kilogramów. Dodatkowo na siłce robię trening siłowy oraz ekstra cardio, więc potrafię zagrać dwugodzinny set intensywnego metalu bez większych problemów.

H: Widzę plakat Black Sabbath wiszący za Tobą i po prostu muszę o to spytać: czy widziałeś koncert Back to the Beginning? Gdyby powstało analogiczne wydarzenie sygnowane nazwiskiem Gene’a Hoglana, kogo poprosiłbyś o wykonanie swoich partii?

G: To zabawne, bo sam chciałbym zagrać wszystkie swoje partie. (śmiech) Tak czy inaczej, widziałbym za bębnami wiele różnych osób. Jeżeli chodzi o Sabbath, nie miałem jeszcze okazji obejrzeć tego przedsięwzięcia, aktualnie bywam mocno zajęty. Mam nadzieję, że będzie ono dostępne na streamingach do nadrobienia za jakiś czas.

Generalnie każdy pyta mnie dzisiaj o ten temat, a ja sam, prawdę mówiąc, nie zauważyłem, że ten plakat wciąż wisi w tym samym miejscu. (śmiech) Cóż, co do mojej własnej edycji wydarzenia, musiałby na niej zabębnić właśnie Bill Ward. Później zasiadłby sobie na specjalnym tronie. W ogóle to wspaniale, że on zagrał wtedy z pozostałymi członkami zespołu na stadionie w Birmingham. Zajebisty jest też zresztą Tommy Clufetos, który dekadę temu odwalił świetną robotę (w okolicach promocji krążka „13” Black Sabbath Clufetos zjeździł z Ozzym, Tonym i Geezerem cały świat — przyp.red). Tommy nawet całkiem przypominał Billa. I grał świetnie, z szacunkiem do jego partii.

Swoją drogą, oczywiście do pewnego stopnia, przypisuję Laurze Christine to, iż Bill był w stanie ponownie zagrać na perkusji. Nie wiem, co on sam by o tym pomyślał, ale faktem jest, że pewnego razu wyszliśmy wspólnie na kolację. Był Bill i jego żona Jackie, Laura oraz ja. Bill uwielbia Laurę, Jackie uwielbia Laurę, zaś sama Laura przekazała wtedy Billowi sporo swojej wiedzy. On opowiedział nam o obecnym poziomie jego umiejętności, nie był z nich w tamtym czasie zbyt zadowolony. Laura dała mu mnóstwo wskazówek, trików oraz patentów, które mogły pomóc mu wyjść z miejsca, w którym był ze swoją grą, i dotrzeć tam, gdzie pragnął być. Bill przyznał się wówczas, że nie siedział za bębnami od sześciu miesięcy, bo sprawiało mu to trudność.

Jakieś trzy tygodnie później Bill był na scenie w Whisky (a Go Go, legendarnym klubie w Los Angeles — przyp.red.), i bębnił podczas jam session. Później skontaktował się z Laurą, mówiąc jej, że był tam dzięki temu, co podpowiedziała mu podczas kolacji.

Jego gra zawsze była fantastyczna, więc fakt, że Bill jest teraz tam, gdzie jest, dobitnie pokazuje, że można być po siedemdziesiątce i wspaniale grać kawałki Sabbath. Bardzo to doceniam. Skoro on potrafi, ja również będę w stanie tego dokonać. Wystarczy zadbać o zdrowie.

H: Życzę Ci zatem przede wszystkim zdrowia. Wpadasz do Europy w przyszłym roku?

G: Dziękuję, przyda się. Na bank widzimy się na letnich festiwalach. Muszę zajrzeć w swój kalendarz, ale wiem, że czeka nas kolejna długa trasa z Dark Angel, bo w końcu będziemy mieli nowy krążek do podpromowania. Niebawem wyruszymy też z Dethklok oraz Death To All. Zdaje się, że Bear McCreary również planuje kolejne występy. Będzie co robić, już nie mogę się doczekać.

H: Dziękuję za rozmowę.

G: Dzięki.

___

Wywiad został przeprowadzony dzięki uprzejmości Winiary Bookings.

Artykuł GENE HOGLAN (Dark Angel) „Chcieliśmy napisać brutalną płytę” pochodzi z serwisu KVLT.

Jesteście jeszcze wciąż młodym zespołem, świeżo po premierze drugiego albumu Waving at the Sky. Ale tak naprawdę niewiele o Was wiemy. Czym właściwie jest Avkrvst?

Avkrvst to zespół, który rezyduje w tym miejscu na stałe. Nazwa pochodzi od imienia Kjella Aukrusta, rysownika, malarza i pisarza, który dorastał w Alvdal, gdzie tworzymy i nagrywamy całą naszą muzykę.

Avkrvst to zespół Twój i Martina. Podobno planowałeś założyć kapelę, gdy byłeś jeszcze dzieckiem. Jaka jest geneza Avkrvst i skąd wziął się pomysł grania takiej muzyki?

Nasi ojcowie są również najlepszymi przyjaciółmi i mają własny zespół tworzący rock progresywny. Więc Martin i ja dorastaliśmy w okresie, gdy nasi rodzice mieli próby zespołu, koncerty itp. i zabierali nas na wszystkie imprezy. Dorastaliśmy z progiem, także innymi gatunkami, ale myślę, że prog jest w naszych żyłach. W ogóle nie planowaliśmy tworzyć tego sprecyzowanego rodzaju muzyki, po prostu wyszło trochę progresywnie.

Minęły dwa lata od debiutanckiego albumu „The Approbation”. Cały czas słyszę tam sporo Porcupine Tree i Opeth. To nie jest skarga, ale raczej moja ciekawość: czy to był twój zamiar?

Steven Wilson i Mikael Åkerfeldt i ich wczesna twórczość to prawdopodobnie dwaj główni bohaterowie naszego dzieciństwa, dużo jej słuchaliśmy. Kiedy tworzyliśmy The Approbation, nie planowaliśmy nawet wydawania muzyki, po prostu robiliśmy to, co nam przyszło do głowy, siedząc w domu i pijąc piwo. To było raczej naturalne, że chcieliśmy robić coś tak intrygującego, jak nasi idole.

Pomimo słyszalnych wpływów, to, co tam słyszę, to przede wszystkim ogromna dawka nowych emocji, pomysłów i bardzo bezpośrednich odczuć, których z pewnością włożyłeś sporo w przygotowanie swojego drugiego albumu Waving at the Sky.

Tak. W przypadku Waving at the Sky musieliśmy nieco bardziej zagłębić się w nasze kreatywne umysły, więcej i intensywniej pracowaliśmy nad koncepcją, muzyką i tekstami. Jest to nieco dojrzalsze i głębsze, jeśli można tak to ująć. Miło jest widzieć, że słyszą to również nasi słuchacze!

A więc dojrzalsza muzyka, przemyślane teksty i koncept. O czym jest ten album?

Ten album i koncepcja są inspirowane makabryczną sprawą, która wydarzyła się w małym miasteczku w Norwegii prawie 20 lat temu. Ledwie pamiętamy ją z dzieciństwa, ale w jakiś zadziwiający sposób sprawa do nas wróciła. Bardzo się w nią zagłębiliśmy. Mamy też swoje dzieci, a ta sprawa naprawdę utkwiła w nas głęboko i mrocznie. Krótko mówiąc, chodzi głównie o dwie rodziny, które znęcały się nad własnymi dziećmi. I w pewnym momencie, nie znając się nawzajem, obie przeprowadzają się do tego samego małego miasteczka i zostają sąsiadami. Kończy się to także znęcaniem się nad dziećmi innych, co jest tak mroczne, jak to tylko możliwe… Za każdym razem, gdy jechaliśmy do domku na weekendowe sesje pisania muzyki, słuchaliśmy audiobooków niektórych ofiar. Tylko tego, żadnej muzyki, która mogłaby na nas wpłynąć.

Zarówno na The Approbation, jak i Waving at the Sky jest sporo mroku. Czy tak próbujesz uwolnić swoje emocje?

Zawsze tworzymy muzykę jesienią i zimą, a w domu jest wtedy naprawdę ciemno i zimno. Generalnie bardziej lubimy melancholijną muzykę w tonacji minorowej niż wesołą muzykę w durowej. Mieszkamy w jednym z najwspanialszych krajów i mieliśmy wspaniałe wychowanie – więc kiedy piszemy teksty, koncepcje i muzykę, staramy się wczuć w inne postacie i terytoria, i staramy się zrozumieć inne perspektywy życia.

Pierwszy album ma tylko siedem utworów. Drugi również. Czy to przypadek, czy zaplanowany manewr?

Nawet o tym nie pomyślałem! (śmiech) Czysty zbieg okoliczności, ale fajny.

Skąd bierze się wasze muzyczne dążenie do perfekcji? Takie wrażenie odnoszę, słuchając muzyki Avkrvst. Całkowity profesjonalizm. Każda nuta, każdy ton głosu ma swoje miejsce. Czasami brakuje mi tu przestrzeni na swobodną inscenizację. Czy tak jest naprawdę?

Dorastaliśmy mając mnóstwo instrumentów w naszych domach, a nasi ojcowie i wujkowie grali w zespołach itd. Byliśmy w wielu studiach i nagrywaliśmy z wieloma różnymi zespołami, graliśmy dużo na żywo itd., ale nigdy razem (przynajmniej nie od czasu, kiedy byliśmy naprawdę młodzi). Więc myślę, że po prostu tak to robimy, bez prób robienia czegoś konkretnego. Czytamy sobie nawzajem w myślach i naprawdę dobrze nam się współpracuje.

Moim marzeniem jest, nie będę ukrywał, sztuka teatralna, dramat z muzyką Avkrvst jako ilustracją.

Brzmi to wspaniale, miejmy nadzieję, że pewnego dnia tak się stanie!

Do jakiego typu odbiorców skierowana jest Wasza muzyka?

Myślę, że jest to może trochę szersze grono niż tylko sympatycy prog w ogóle. Tworzymy i gramy muzykę dla ludzi, którzy doceniają muzykę pop, dla ludzi, którzy lubią rock, death metal, ambient, prog oraz melancholijne nastroje. Gramy dla całej rodziny! (śmiech)

Wasza muzyka jest czasami wręcz agresywna, czasami smutna, a nawet melancholijna. To gra emocji. Czy takie wrażenie ma odnieść słuchacz? Od płaczu do bezradnego krzyku?

Powiedziałbym, że tak, zwłaszcza w przypadku Waving at the Sky, gdzie koncepcja i historia są dalekie od szczęścia. Naprawdę staramy się ożywić te emocje poprzez muzykę, teksty, grafikę i wideo.

Waving at the Sky wydaje się bardziej dynamiczne niż Wasz debiut. Widać większą determinację i konsekwencję w procesie twórczym. Jak się z tym czujesz jako kompozytor?

Jesteśmy z niego naprawdę zadowoleni i wszyscy uważamy, że jest lepszy od naszego pierwszego albumu. Jest generalnie bardziej przemyślany. Pracowaliśmy nad nim więcej niż nad pierwszym, który był trochę bardziej jak sklejanie części.

Nawiązaliście współpracę z profesjonalistami – wydaje Was gigant rocka progresywnego InsideOut Music. Czy to najlepszy sposób, aby dotrzeć do szerszej publiczności?

Zdecydowanie. To także nasze wielkie dziecięce marzenie. Każda płyta CD na regale naszego ojca miała logo InsideOut, a my uwielbialiśmy je wszystkie. To spełnienie marzeń, a Thomas Waber to świetny facet z doskonałym gustem muzycznym.

W utworze „The Malevolent” gościnnie wystąpił wokalista Haken, Ross Jennings. Jak doszło do waszej współpracy?

Ross opublikował zdjęcie siebie z albumem The Approbation, gdy się ukazał, a my uwielbiamy jego i Haken. Więc gdy pomyśleliśmy, że potrzebujemy pomocy z The Malevolent, zadzwoniliśmy do Rossa, który przyleciał do nas, napisał tekst i górną linię refrenu. To cudowny facet i świetny wokalista.

Skoro jest nowy album, to chyba będą też koncerty? Gdzie możemy Was zobaczyć w najbliższej przyszłości? I czy odwiedzisz Polskę? Bo planuję wprosić się na Wasz występ.

Jesteś na liście gości, gdy przyjedziemy do Polski! Na tę chwilę jedynym oficjalnym naszym koncertem jest festiwal Comendatio w Portugalii pod koniec czerwca.

Mimo młodego wieku macie duże grono oddanych fanów, nie mam wątpliwości, że również fanów w Polsce. Ja jestem jednym z nich. Co chciałbyś nam wszystkim powiedzieć?

Naprawdę doceniamy każdego, kto nas wspiera, kupuje muzykę, gadżety i przychodzi na koncerty. To wiele znaczy!

Dla mnie osobiście Waving at the Sky, mimo że jest dopiero czerwiec, jest albumem roku. Mówię to z pełną odpowiedzialnością.

Wow, dziękuję bardzo. To naprawdę rozgrzewa nasze serca, doceniam to!

Dziękuję bardzo za Twój czas i słowa. Czy chciałbyś coś dodać na zakończenie?

Mamy nadzieję, że słuchanie Waving at the Sky sprawi ludziom tyle samo radości, ile nam sprawiło jego tworzenie.

Artykuł AVKVRST: „Chęć spersonifikowania traumy lub po prostu czysta radość tworzenia” pochodzi z serwisu KVLT.

Interview with Heilung in English

Jak się macie? Jak wrażenia z Waszej ostatniej trasy przed przerwą?

Kai Uwe Faust: Czuję się ugruntowany. Rytuały, które odprawiamy, a które niektórzy nazywają po prostu koncertami, pochłaniają znaczną ilość energii. Jak dotąd ostatni odcinek trasy był intensywny, ale również piękny. To jak ostatni oddech przed głęboką, cichą zimą. Na scenie dajemy z siebie wszystko.
Kiedy przygotowujemy się do przerwy, najsilniej ze wszystkiego czuję wdzięczność.

Kiedy ogłoszono trasę, pojawiły się spekulacje, że zagracie w Stonehenge. Chcielibyście wcielić taki plan w życie?

Oczywiście. Stonehenge niesie ze sobą pewien rezonans, nie tylko archeologiczny, ale również na poziomie samych wibracji. To miejsce, w którym ludzkie ręce ustawiły się w jednej linii z kosmosem. Bardzo chcielibyśmy odprawić tam nasz rytuał, jednak takie miejsce wymaga odpowiednich intencji, musi pojawić się na to zgoda.
Jeśli takie wydarzenie zostanie zorganizowane, to będzie to oznaczało, że tak właśnie miało być.

Jakie wrażenia macie ze wspólnej trasy z Zeal & Ardor? Kto z Was wpadł na ten pomysł?

To było bardzo mocne połączenie. Pomysł wziął się z rozmowy z naszymi agentami od bookingu i zespołem produkcyjnym, jednak my wszyscy od razu czuliśmy tę energię. Zeal & Ardor wnoszą niesamowity ogień wraz ze swoimi występami na żywo. Ich bunt na poziomie duchowym oraz poczucie rytmu uzupełniają to, co my robimy na scenie. Jesteśmy różni stylistycznie, ale mamy wspólny mianownik w postaci naszej surowej ekspresji. Wprost ich uwielbiamy i bardzo ich szanujemy. Wspólna trasa z nimi to było naprawdę frajda.

Byłam na czterech przystankach Waszego tournée i pomimo różnic, takie połączenie świetnie się sprawdziło.

Dziękuję. To magia prawdziwego rytuału, która przekracza gatunkowe granice. To siedzi gdzieś w kościach i dosięga podświadomości. Kiedy ścieżki obu zespołów są równoległe i równie szczere, mogą tworzyć harmonię – nawet, kiedy w jednej główną rolę pełnią bębny, a w drugiej wokal w formie growlu.

Jedną z Waszych najtrudniejszych do zagrania na żywo kompozycji jest chyba Tenet. Jak poradziliście sobie z tym utworem na próbach i później podczas Waszych rytuałów?

Tenet to nie tylko dźwięk, to również architektura. Zupełnie jak świątynia symetrii. Ćwiczenie tego wymagało wielkiej precyzji, ale ostatecznie zaprocentowało. Nie dało się podejść do tego jedynie używając intelektu, należało jeszcze tchnąć w to życie. Albo wręcz przeciwnie, przestać oddychać i po prostu poświęcić się śpiewaniu i recytowaniu, aż w głowie zaczynało się kręcić, a umysł wywoływał halucynacje.
Kiedy odpuścimy i utracimy nad tym kontrolę, wszystko zaczyna się poruszać jak wąż. Podczas rytuału jego struktura staje się swoistą ścieżką, a my podążamy jej śladem.

Ciężka praca zawsze jest warta swojej ceny. Jeśli ktoś chce wykorzystać jedynie minimum swoich możliwości i od razu cieszyć się efektami pracy, Heilung nie jest dla niego odpowiednim miejscem. Dajemy z siebie wszystko i jeszcze więcej. Only teamwork makes the dream work.

Czy myśleliście o wykorzystaniu motywów ze słowiańskiej mitologii albo muzyki w Waszej twórczości?

Tak, słowiańskie tradycje są bardzo bogate. Mają głębię równą tym pradawnym kulturom, które często eksplorujemy. Osobiście czerpię inspirację z ich duchowości i dualizmu, jak również z ich pieśni. Poza tym dawne tkane i haftowane motywy słowiańskie są prawdziwie inspirujące.
Zawsze podchodzimy do tych tematów z szacunkiem oraz dystansem – w pewnym sensie czekamy na to, by przodkowie otworzyli nam drzwi do tej wiedzy, by móc się zagłębić w temat.

Co symbolizuje poroże Twoje i Marii? Czy to w pewnym sensie symbol bycia przewodniczącymi rytuału?

Poroże to nie korona, nie stanowi symbolu władzy. To raczej przedłużenie ciała podobne do gałęzi drzewa. W wielu dawnych kulturach poroże symbolizuje połączenie z boskością, duchami zwierząt i mądrością natury. Maria nosi je w charakterze prządki – osoby, która wplata dźwięk w duszę. Ja noszę je jako gest stawania się jednym z duchami moich przodków, z bóstwami. Nie jestem ponad nimi ani poniżej nich, to po prostu forma duchowej ekspresji.

Czy uważacie, że Wasza muzyka może być stosowana przez słuchaczy do wprowadzania się w trans?

Tak, wielu z nich tak właśnie robi. Muzyka nie jest przeznaczona jedynie dla uszu. Jest również dla oddechu, serca i kręgosłupa. Rytm może towarzyszyć wizjom i doznaniom, ale wymaga podejścia z otwartym umysłem. Nie każdy osiągnie ten stan. Niektórzy będą czuli jedynie rytm, inni odnajdą siebie w ciszy pomiędzy nutami. Na tym polega całe piękno tego zjawiska.

Jeśli mogę o to spytać, co sądzicie o używaniu dragów w pogaństwie i do wchodzenia w trans, niczym wojownicy berserkerzy?

To ścieżka zarówno światła, jak i cienia. Rośliny mogą nas wiele nauczyć, a niektóre z nich, traktowane z szacunkiem i otwartością, potrafią poszerzyć percepcję i otworzyć drzwi naszego umysłu. Jednak w dzisiejszych czasach ludzie często szukają skrótów.
To jak sięganie po ogień bez odpowiedniego przygotowania. Dawniej berserkerzy nie brali po prostu czegoś mocnego, byli również zdyscyplinowani oraz trenowali ciało i umysł.
W naszej muzyce jest więc przestrzeń na pewne święte rośliny, ale jedynie po odpowiednim przygotowaniu, podejściu z intencją i pokorą. W innym wypadku wprowadzanie się w trans to ucieczka, a nie transcendencja.

Do najbardziej wyjątkowych punktów w Waszej karierze należał z pewnością rytuał w Tajlandii. Skąd pomysł i kto stoi za tym przedsięwzięciem?

Ten rytuał był niczym zbiegające się rzeki. Nasz team, organizatorzy, miejscowe społeczności – wszyscy czuliśmy ten zew. To nie był zwykły występ, to było spotkanie różnych światów. Czuliśmy się tam serdecznie przywitani i odwdzięczyliśmy najlepiej, jak mogliśmy.
Stanowiło to świetne przypomnienie tego, że sam rytuał jest uniwersalny, a rytm bębna pozostaje taki sam niezależnie od tego, czy rozlega się w Danii, czy gdzieś w Chiang Mai. Nasi przyjaciele w Tajlandii, których możemy już praktycznie nazwać naszą rodziną, przeszli samych siebie w swojej gościnności i szczodrości. Od tego czasu pozostaliśmy połączeni w głębokim uznaniu i wzajemnym szacunku.

W jakim kraju jeszcze chcielibyście zagrać?

Jest takich wiele, mnie najbardziej ciągnie do Mongolii. Śpiew gardłowy, symboliczne znaczenie zwierząt takich jak konie, przestrzenie i ogromne dystanse w tym kraju. Wspomniałbym też o pewnych miejscach w Ameryce Południowej, na przykład Peru, gdzie połączenie ziemi i nieba jest integralną częścią życia.
W tym wszystkim nie chodzi jednak tylko o to, gdzie my chcemy zagrać – chodzi o to, gdzie nasz rytuał jest potrzebny. A najważniejszy jest w miejscach, gdzie ludzie zechcą zgromadzić się przy ogniu, by pamiętać, kim tak naprawdę są.

Artykuł HEILUNG: „Ciężka praca zawsze jest warta swojej ceny” pochodzi z serwisu KVLT.

Black metal we Francji to już żadna nowość. Zagościł u Was już na dobre. Jak zapatrujesz się na francuską scenę black metalową jako jej współtwórca, bo sam udzielasz się w co najmniej kilku zespołach: Merrimack, Vorkreist, no i Decline Of The I?

Jestem dość dumny z naszej rodzimej francuskiej sceny metalowej, szczególnie blackmetalowej. Nie wszystko mi się podoba, ale jedno jest pewne – jest wyjątkowa. Nie jest jednorodna, jak to bywa w innych krajach (jak Norwegia, Szwecja, Islandia…). Każdy próbuje pielęgnować swój własny styl, swoją oryginalność, zamiast wtapiać się w tłum i ginąć w nim bezpowrotnie. To nawet nie jest regionalne; to coś bardziej undergroundowego. Istnieją powiązania między zespołami, ale powstają one poprzez prawdziwe powinowactwa, stylistyczne spotkania, a nie powody geograficzne.

Jak wygląda we Francji podejście w ogóle do muzyki metalowej. Czy jest dla niej miejsce we francuskiej kulturze? Wiesz, piszę o tym, bo w Polsce to cały czas nisza. Niby mówi, pisze się o niej, ale tylko w kontekście pozerskich wygłupów tych “wielkich”, a sama muzyka w kulturze polskiej traktowana jest jako wybryk natury.

We Francji jest trochę inaczej. Mamy festiwale takie jak Hellfest, które są relacjonowane przez media głównego nurtu. Dotyczy to jednak najbardziej dostępnej, wypolerowanej i „przyjaznej” strony metalu. Black metal pozostaje kulturą undergroundową i myślę, że to nie jest zła rzecz, że tak pozostanie. To nie jest muzyka, która powinna wypłynąć na szerokie wody i stać się komercyjna. Jest szczególna, do szczególnych odbiorców kierowana i lepiej, żeby taka została.

Wilhelm, jak zapowiadaliście, to druga część trylogii, po Johannes opartej na dziełach duńskiego filozofa Sørena Kierkegaarda. Powiedz proszę coś więcej na temat tego pomysłu.

Podobnie jak Johannes, Wilhelm jest archetypową postacią z trylogii Kierkegaarda o różnych etapach ducha. Podczas gdy Johannes jest hulaką, etapem ducha, który żyje nocą, szukając przyjemności dla siebie, nie zwracając uwagi na świat ani innych, Wilhelm uosabia postać sędziego. Działa według moralności i dla niej, zgodnie z prawami, nie kieruje się już osobistą przyjemnością i radością. Istnieje w czasie; przestaje być rozbitą jednostką, złożoną z niezależnych momentów. Jest tym, który decyduje się powiedzieć „tak” jednej kobiecie, zamiast eksperymentować z nimi wszystkimi. Dlatego temat zaangażowania jest centralny w sferze etycznej, a małżeństwo jest jej najwyższym symbolem – symbolem, który można znaleźć na naszej grafice, nawiasem mówiąc. Wierzę, że bycie ojcem jest również częścią tego głęboko niepokojącego wyboru. To właśnie wydarzyło się podczas komponowania tego albumu. Moje życie i moja muzyka są głęboko ze sobą powiązane, tak bardzo, że nawet nazwałem mojego syna Søren (na cześć Kierkegaarda). Album ten jest więc zarówno płytą, jak i kamieniem milowym w moim życiu, przepełnionym radością i niepokojem.

Artykuł DECLINE OF THE I: „Sposób na wyrażenie najcięższych, najciemniejszych emocji” pochodzi z serwisu KVLT.