Podobnie jak metal, tak i gotyk jest muzyką na tyle zróżnicowaną, że nie sposób zdefiniować subkulturę gotycką zaledwie w kilku słowach.
Różnorodność muzyki potrafi przyprawić o zawrót głowy, nie dziwi więc fakt, że koncertowa mapa Polski obfituje w coraz więcej koncertów i imprez tematycznych.

Lublin nie jest tutaj wyjątkiem, a wszystko za sprawą Bismu – gotyckiego DJa oraz producenta muzycznego, dzięki któremu mroczna strona sceny alternatywnej na Wschodzie Polski ma się bardzo dobrze.
Porozmawialiśmy nie tylko o niej, ale również o szeroko pojętych subkulturach, cechach dobrego DJa i… okładkach albumów, na których widnieją klocki Lego.

Cześć, Bismu! Zacznę od pytania o najnowsze wydarzenia – za sobą masz już rozkręcanie aftera po wrocławskim koncercie Closterkeller, jak również szesnastą już odsłonę Twojej imprezy Noc Mroku w Lublinie. Jak poszły oba eventy? Jakie były nastroje i czy frekwencja dopisała?

Closterkeller to było coś niesamowitego. Kiedy słyszysz ze sceny, że ludzie są zapraszani na Twoją imprezę, to wtedy wiesz, że robisz coś dobrze.

To w takich momentach zdajesz sobie sprawę, że robisz coś dla kogoś, coś ważnego. Wiesz, że jest to należycie docenione.

Impreza wyszła tam świetnie, ludzie naprawdę się bawili i wręcz chcieli jeszcze więcej, ale klub poinformował ich, że trzeba kończyć! Jestem za ten entuzjazm bardzo wdzięczny.

Jeśli chodzi o Noc Mroku, to wypadła naprawdę w porządku. Nie stawiło się aż tyle ludzi, co ostatnio, ze względu na okoliczności, jakimi były inne koncerty  w tym samym czasie. Stali bywalcy się pojawili, a to najważniejsze.

To bardzo ważne, zwłaszcza że paręnaście odsłon tej imprezy już za Tobą, a to naprawdę dobre osiągnięcie.

Na pewno świadczy to o tym, że ludziom się podoba i że warto to dalej ciągnąć.

Jak najbardziej. Ciekawi mnie, jak w Lublinie wygląda scena gotycka? Jak ogólnie określiłbyś lubelską scenę alternatywną?

Biorąc pod uwagę, że jest pewne rozdroże między Lublinem a zachodnią częścią Polski, to jest zauważalna różnica. Myślę, że Lublin dopiero kiełkuje pod tym względem i cały czas nowe osoby interesują się subkulturą – przychodzą na imprezy i ciekawią się, jak gotyk wygląda od podstaw, z całą historią. Nie tylko zresztą gotyk, bo to też o punk czy metal tu chodzi.
I to ma swój plus, bo można powiedzieć, że tworzy się jedna większa kolebka alternatywnej rodziny.

Też tak myślę. To świetna sprawa, że w polskiej subkulturze gotyckiej tak często widzi się studentów, osoby nastoletnie… bardzo młodych ludzi, którzy zaczynają swoją przygodę z subkulturą i którzy, z tego, co mówisz, w Lublinie również stanowią liczną grupę.

Tak, w Lublinie jak najbardziej takie osoby są i uważam to za duży atut lokalnej sceny. Dzięki temu mam możliwość przekazania wiedzy tym młodszym osobom, a wszystko odbywa się na zasadzie polecania muzyki – skoro pamiętam te czy inne zespoły, to mogę podzielić się z młodszymi od siebie rekomendacją w tym stylu.

Tak więc – jak najbardziej. To bardzo fajne, bo takie osoby zaczynają od tego punktu wyjściowego i mają pojęcie, jak to faktycznie wyglądało.

No właśnie, poza tym Lublin to chyba miasto typowo studenckie, jeśli o Wschód Polski chodzi?

Głównie jest to miasto studenckie, tak. Widać to na przykład na drogach, kiedy podczas roku akademickiego próbuje się gdzieś dojechać samochodem… to zdecydowanie widać! (śmiech)

Ale to ma swoje plusy, bo kiedy zaczyna się sezon studencki, to część tych osób siedzi w alternatywie i w podobnych klimatach, można więc się ich spodziewać na imprezach i na parkiecie, to na pewno.

Super! To rzeczywiście spora zaleta.

Zresztą tu na uczelni, na kilku wydziałach u siebie sam wieszam plakaty ze swoimi imprezami.

Chciałabym pociągnąć jeszcze temat Wrocławia. Był tam oczywiście Kacper Rice, z którym nagrałeś utwór Resonance. Kacper prowadzi podcast Dark Side of the Earth, Ty również nagrywasz swoją muzykę i organizujesz imprezy. Jak zatem Resonance doszło do skutku? Czyj to był pomysł, kto pierwszy zaproponował współpracę?

To jest bardzo ciekawa historia, bo z Kacprem poznaliśmy się na Castle Party w zeszłym roku. Patrzyłem na niego i zauważyłem, że nosi naszywkę z logo gotyckiego podcastu, na co on odpowiedział, że to właśnie on nagrywa wspomniany podcast.
Wtedy poszło już z górki: z koleżeńskim „cześć” i „siema”! (śmiech)

Dałem mu znać, jak bardzo doceniam jego podcast i świetną robotę, jaką wykonuje. Kacper nie tylko podziękował, zaproponował też zrobienie jakiegoś wywiadu, na co chętnie przystałem.

Przed wywiadem, właśnie na Castle Party, poznałem też grupę muzyczną Darkways, która oryginalnie nagrała utwór Resonance.

Zakochałem się w ich brzmieniach, to teraz jeden z moich ulubionych zespołów, które katuję, i zaproponowałem, że zrobię remix ich utworu.

Dystrybutor Darkways nie był zbyt chętny do wyrażenia zgody, ale postawiłem na swoim i zaproponowałem cover. Zespół się zgodził, a ja wcisnąłem w to Kacpra oraz koleżankę Agatę, a sam zespół później udostępnił ten cover na swoich mediach społecznościowych.

Jestem z tego powodu bardzo zadowolony, bo wyszedł nam fajny utwór.
Ma awangardowe, nowatorskie brzmienie, a jednocześnie wydaje mi się, że domyka strukturę gotyku.

Jak najbardziej! W nawiązaniu do naszej wcześniejszej rozmowy, czy to właśnie Darkways przyjadą do Polski? Wspominałeś o pewnym hiszpańskim zespole, który ma nas odwiedzić…

Nie, to inny zespół… Ale oczywiście nie narzekałbym, gdyby Darkways również przyjechali!

Poza tym, czy niedawno przypadkiem nie było ich w Poznaniu?

Byli, i to chyba właśnie na Shadow Dance Party [cyklicznym evencie gotyckim w poznańskim klubie Pod Minogą].

Tak, pamiętam, a to również jest ciekawe, jak te zespoły działają. To było chyba wtedy, kiedy grali również Twin Noir?

Tak, a oni z kolei… oni swoją energią po prostu wszystko trochę przyćmili. (śmiech)

Czasem tak jest! Wtedy jeden z uczestników imprezy bardzo dobrze ocenia event, a drugi z tego samego powodu odbierze koncert nieco gorzej, być może z nie do końca spełnionymi oczekiwaniami.

Tak, poza tym to zawsze kwestia mocno subiektywna jeśli chodzi o odbiór muzyki.
Wiem, że pewnie ciężko zdecydować, ale gdybyś miał wybrać, to wolisz grać imprezy, na których jesteś DJ-em, czy grać swoją muzykę?

To ciężkie pytanie! (śmiech) To bardzo ciężkie pytanie, bo to i to ma swoje plusy i minusy. Hm… Jednak chciałbym mimo wszystko spróbować grania na żywo, bo w robieniu imprez już siedzę długo, mam w tym doświadczenie, a jak akurat skończę jakiś materiał muzyczny, to chciałbym go zaprezentować. Chciałbym po prostu zobaczyć, jak od tej strony to wygląda i jak występuje się na żywo.

W takim razie czy są szanse na koncerty w następnym roku?

Wszystko jest w realizacji i skończone w siedemdziesięciu procentach, więc ma się raczej ku końcowi.

Super! Już na tym etapie powiedziałabym „gratulacje”, bo muszę przyznać, że mimo, że scena gotycka jest otwarta na różne współprace, na wsparcie i generalnie ma dużą otwartość w sobie, to jednak nie jest to oczywiste, że uda się coś zorganizować.
Nie ma gwarancji że, mówiąc potocznie, coś faktycznie „styknie”.
Moim zdaniem jest to też dosyć wyjątkowe, ponieważ, dla porównania, wiem trochę więcej o scenie metalowej, i odnoszę wrażenie, że tam ludzie mają większe tendencje do gatekeepingu czy upartego wręcz obstawania przy swoim… 

Zastanawiało mnie też, z jakimi artystami chciałbyś jeszcze współpracować – gdybyś mógł wymienić kogoś, kto jest realistyczną opcją i do kogo być może trafi ten wywiad, a kto jest bardziej odległym marzeniem?

Największym marzeniem, nie będę ukrywał, jest zespół, który zresztą widziałem na żywo, Molchat Doma.
Uwielbiam ich całym sercem i chciałbym z nimi współpracować.
Tak, jak już wcześniej wspominałem, wymieniłbym również zespół Darkways.
Z kolei realnym celem jest możliwość współpracy z Twin Tribes, gdyż na bieżąco jestem w kontakcie z wokalistą.

A Twin Tribes mają przecież na swoim koncie dużo remixów…

Mają, więc nie ukrywam, że kiedyś chciałbym się tym zająć. Jeśli chodzi o scenę polską, to kiedyś bardzo chciałbym coś wydać wspólnie z Hiroszymą.
Graliśmy kilka imprez, ma świetny styl muzyczny i wiele lat siedzi w tym biznesie.

Idealnie byście do siebie pasowali.

Tak, on mnie też pod tym względem inspiruje, swoim zaparciem w tym, pracą… mam w jego osobie mentora pod tym względem.

A gra też naprawdę dużo, ostatnio na wydarzeniu typu fashion week, w teatrze…

Tak! I to takie eventy, że… wow, nawet nie wiedziałem, że można to rozprzestrzeniać na tyle różnych dziedzin kulturowych.

Tak, i jest to naprawdę super, to bardzo interdyscyplinarne.
Czy sam miałbyś zajawkę również na fotografię, modę, sztukę wizualną? Czy jesteś jednak zakorzeniony głównie w muzyce?

Inspirując się Hiroszymą i tym, co robi, skontaktowałem się z pokazem mody alternatywnej w Toruniu z pytaniem, czy dałoby radę zagrać jako DJ, ewentualnie na jakiejś burlesce.

To fantastyczne, że kiedy patrzę na ludzi na scenie gotyckiej, to wielokrotnie myślę, jacy oni są kreatywni, mają tyle pomysłów, tyle różnych wpływów.
Nawet u Ciebie utwory A Warrior is Born czy najnowszy Sun Eater mają wręcz metalowy sound.

Byłem na takim etapie, że nie chciałem się skupiać na jednym gatunku, aczkolwiek teraz wiem, że trzeba się przekonwertować na coś bardziej konkretnego.
Mimo wszystko Sun Eater powstało prawie dwa lata temu, jeśli o sam podkład muzyczny chodzi, tak samo A Warrior is Born – na początku tego roku.
I to było celowe odejście od gotyku po to, żeby przerzucić się na coś mroczniejszego, spróbować czegoś nowego.

Masz swój styl, który ewidentnie jest mocno darkwave’owy, ale też jest przełamywany metalem. Zaryzykuję tutaj stwierdzenie, że wielu gotom również metal jest bliski.

Tak, i trochę też house, ale to już w zasadzie dla koneserów. A że sam jestem gotem, to też lubię słuchać metalu, najbardziej death metalu.

To zrozumiałe i wręcz oczywiste, że ma się tak różne wpływy. Na razie wydałeś EPkę oraz single, ale czy album również jest w planach?

Tak, jak najbardziej jest w planach. I nawet myślę, że nie tylko jeden. Zobaczymy, jak życie się potoczy.

Zresztą już sama EPka Oddments, która wyszła dwa lata temu, była sporym osiągnięciem. Zastanawiam się, jak wyglądał cały proces twórczy. Czy przebiegał tak, jak oczekiwałeś, czy może były jakieś niespodzianki po drodze?

Działo się to w dość ciekawy sposób. Na pewno określiłbym go jako dynamiczny, gdyż EPka powstawała głównie w domu, ale też w różnych innych miejscach, gdzie miałem wenę i gdzie tworzyłem.

Pamiętam na przykład, że w utworze Fog, który skomponowałem, wszystko się zaczęło od charakterystycznego brzmienia syntezatora, które miałem w głowie. Miałem wtedy poczucie, że to jest na tyle dobre, że chcę z tego zrobić coś więcej.

Koncepcja płyty naprawdę była ciekawa, a sama nazwa Oddments w kontekście tej płyty odnosi się do tego, że z angielskiego „oddments” oznacza graty, bibeloty. Tak właśnie traktuję tę płytę. Nie w sposób umniejszający, ale jako pewną formę pudełka, właśnie takiego zbioru rzeczy, które znajdujemy na strychu, do których można cały czas wracać i znajdować w tym jakąś nostalgię czy po prostu sentyment.

Nawet okładka zrobiona z Lego bardzo tutaj pasuje.

Została zrobiona amatorsko, ale chciałem tak ją wykonać i miałem po prostu taką koncepcję.

Ale to bardzo ciekawy i mega niesandardowy pomysł. Nie widziałam tego na żadnej innej gotyckiej okładce.

To właśnie jest ciekawe. Miałem podobną sytuację, gdy gotyckiemu zespołowi Last Grasp wysłałem swoją płytę i jeden z członków bandu skomentował to słowami „yo, ale świetna okładka”! (Śmiech)

Te różne muzyczne polecajki wydają się być niewyczerpanym tematem. Chociaż o Molchat Doma słyszał chyba każdy, to jest również bardzo wielu artystów, takich dużo mniej znanych, których brzmienie naprawdę potrafi urzec.

Tak, to prawda. Można, że tak powiem, znaleźć jakąś nową inspirację i zanurzyć się w danym nurcie.

No właśnie, do odkrywania nowości muzycznych służą też Twoje imprezy.

Tak! Właśnie po to są, żeby odkrywać na nich za każdym razem coś innego, nowatorskiego.

Zwłaszcza, że DJ powinien grać różnorodny repertuar. Taki z nowszymi, mniej znanymi utworami, ale też klasykami czy znanym, ejtisowym brzmieniem, wraz z tymi hitami, które rozpoznaje każdy – niezależnie od tego, czy jest gotem, czy nie…

Tak, to kawałki, do których pobawi się właśnie got, pobawi się metalowiec, może nawet czyjaś mama czy babcia. (śmiech)

Zdecydowanie! Jest to bardzo fajne wyczucie parkietu i tego, czego ludzie potrzebują. To także dopilnowanie, żeby ludzie się bawili do końca.

Tak, na przykład mój ulubiony moment à propos klasyków ejtisowych to puszczane, zwykle pod sam koniec, Forever Young od Alphaville. To po prostu czysta nostalgia!

Tak, ciężko się nie uśmiechnąć, kiedy gdzieś ktoś wywija na parkiecie, ktoś inny po prostu jeszcze gdzieś się trzyma, ludzie zaczynają śpiewać… jest w tym klimat.

Tak, mam wtedy takie poczucie spełnienia.

Czy poza przekazaniem wartości i zachęceniem nowych, młodszych ludzi do sceny i utrzymaniem subkultury wiecznie żywej, są jeszcze jakieś główne cele, które Ci przyświecają?

Jeśli chodzi o gotyk, to byłoby tym dla mnie stworzenie bezpiecznej przestrzeni – w Lublinie czy gdziekolwiek indziej. Przestrzeni, w której ludzie mogą przede wszystkim poczuć się sobą.

Nie oszukujmy się, gotyk to forma ekspresji – nihilizmu, bólu, po prostu, który często w ludziach tkwi. A jak się stworzy bezpieczną przestrzeń, ludzie mogą o tym bezgranicznie mówić, poczuć to. Mogą poczuć, że to nic złego dzielić się swoimi uczuciami ze światem.

Pięknie powiedziane. Bardzo doceniam te słowa i też podpisuję się pod nimi. Cieszę się, że tak trafnie to opisałeś, bo zbliżam się już do ostatniego pytania…
Czy podzielasz moje wrażenie, że scena gotycka w Polsce coraz bardziej się rozrasta? I to nie tylko w Lublinie czy u mnie w Katowicach.

Tak. To na pewno też dlatego, że jest do tego dzisiaj łatwiejszy dostęp. Kiedyś dostęp do muzyki zapewniały koncerty i płyty, a dzisiaj, kiedy już jest internet, znacznie łatwiej sobie przekazać różne muzyczne polecajki. Algorytmy czy najzwyczajniej w świecie takie aplikacje jak Tiktok, Instagram czy Facebook również robią robotę.

To na pewno pomaga subkulturze się rozwinąć.

To też jest bardzo istotne – że w dobie internetu można łatwiej dotrzeć do tych wszystkich ludzi ze swoją muzyką, prawda?

Powiem tak: jeśli ktoś będzie tak jak ja kupować płyty, to dalej będzie to robił dla sceny alternatywnej. To dzieje się niezależnie od tego, czy żyjemy w dobie internetu, czy nie – to jest po prostu zależne od ludzi. Jeśli o odkrywanie zespołów przez Spotify chodzi, to… jeśli ma to pomóc ludziom w odkrywaniu nowej muzyki, to jest słuszna opcja.

Miejmy nadzieję, że tak zostanie i że zarówno Spotify, jak i eventy, pozwolą ludziom odkrywać nową muzykę.

Myślę, że ludzie trochę kopiują swoją energię od innych. Chodzi mi o to, że słuchacze kopiują trochę energię od samego DJa właśnie, bo jeśli sam DJ się świetnie bawi, to ludzie też się doskonale bawią. To jest jedna z zasad, jeden z warunków, żeby impreza dobrze się udała.

Dobrnęliśmy do końca wywiadu i na chwilę obecną mogę po prostu podziękować Ci za dzisiejszą rozmowę.

Ja również dziękuję.

Artykuł Bismu: „Ludzie mogą poczuć, że to nic złego dzielić się swoimi uczuciami” pochodzi z serwisu KVLT.

Na początek cofnijmy się do 2005 roku. Jakie towarzyszyło wam wtedy nastawienie, gdy decydowaliście o zawieszeniu działalności? Czy myśleliście: „My tu jeszcze wrócimy!”, czy raczej: „Okej, to by było na tyle, historia zespołu dobiegła końca”?

Trond: To nigdy nie było definitywne zakończenie. Po prostu życie zweryfikowało nasze plany. Zaczęliśmy zakładać rodziny, iść na studia, rozchodzić się w różnych kierunkach. Mimo to wciąż się przyjaźniliśmy i współpracowaliśmy, ale wszystko po prostu zwolniło. Uznaliśmy, że poczekamy i zobaczymy, co przyniesie życie. To była naturalna kolej rzeczy.

Rune: Dokładnie, to przyszło naturalnie. Nigdy nie usiedliśmy i nie powiedzieliśmy: „Okej, to koniec, zamykamy ten rozdział”. Jak wspomniał Trond, część z nas zajęła się innymi projektami. Po jakichś 10-12 latach bardzo intensywnego grania i ścisłej współpracy odpuszczenie na jakiś czas było czymś oczywistym. Pracowaliśmy razem przez tyle lat i układało się to świetnie, ale pojawiły się obowiązki: rodziny, praca i cała reszta.

Trond: Żyliśmy w tej bańce mnóstwo czasu, bo graliśmy ze sobą od wczesnych lat nastoletnich. Zespół był dla nas najważniejszą rzeczą w życiu, odkładaliśmy wszystko inne na bok. Muzyka i zespół miały zawsze absolutny priorytet. Kiedy jednak zaczynasz dorastać, w życiu pojawiają się inne sprawy i priorytety naturalnie się przesuwają. Wspólna ostrość widzenia trochę się rozmyła, w tamtym momencie każdy z nas skupiał się już na czymś innym.

Chciałem właśnie zapytać, czy stały za tym jakieś konkretne powody, ale w zasadzie już odpowiedzieliście, to po prostu tak zwane samo życie. Zastanawiałem się jednak, czy nie było w tym też kwestii branżowych? Pamiętam jeden z wywiadów, którego udzieliliście niedługo po wydaniu In This Room (trzeci album zespołu, z 1997 roku – red.). Mówiliście wtedy, że nie jesteście do końca zadowoleni ze współpracy z Voices of Wonder i myślicie, że wydanie czwartej płyty w innej wytwórni pomogłoby wam zagrać więcej koncertów lub zyskać większy rozgłos. Ostatecznie jednak ten czwarty album również ukazał się nakładem Voices of Wonder. Czy z perspektywy czasu nie żałujecie, że nie przycisnęliście wtedy mocniej lub że nie zrobiliście czegoś inaczej?

Trond: Nie, przynajmniej ja niczego nie żałuję. Kiedy w 1997 roku wydawaliśmy In This Room, był to ostatni album wypełniający nasz ówczesny kontrakt z Voices of Wonder. Mieliśmy więc otwartą drogę i możliwość przejścia do kogoś innego. Kontaktowały się z nami różne wytwórnie, prowadziliśmy rozmowy, ale jednocześnie był to początek końca w tym sensie, że wyeksploatowaliśmy całą naszą energię. Przez tyle lat próbowaliśmy budować pozycję zespołu, eksperymentowaliśmy, po In This Room pojechaliśmy na trasę po Europie. I po raz pierwszy w historii zespołu po powrocie z trasy nie znieśliśmy sprzętu z powrotem do sali prób. To był jasny sygnał, ile energii w nas zostało. Naszym celem nigdy nie był sukces finansowy, napędzała nas ciekawość, chęć tworzenia muzyki, która interesowałaby przede wszystkim nas samych. Ale w 1997 roku zorientowaliśmy się, że trzeba też mieć z czego żyć. To wywołało pewien konflikt wewnętrzny, bo do tej pory skupialiśmy się wyłącznie na graniu. Prowadziliśmy rozmowy z innymi wytwórniami, mieliśmy opcje na kolejne trasy, ale gdybyśmy od razu w to poszli, mogłoby się to skończyć definitywnym rozpadem zespołu.

Rune: Myślę, że potrzebowaliśmy wtedy takiej przerwy. Na szczęście odbyło się to w dobrej atmosferze, bez żadnych wewnętrznych kłótni. Decyzja o odpuszczeniu wydawała się po prostu naturalna. Kilka lat później zresztą znów zagraliśmy trasę.

Trond: I kiedy po tej kolejnej trasie wróciliśmy do tworzenia, komponowanie zajmowało nam znacznie więcej czasu. Chcieliśmy znaleźć nowe środki wyrazu, a przy okazji uczyliśmy się obsługi nowych technologii. To był naprawdę długi proces, praca nad czwartym albumem trwała wieki. I ostatecznie wróciliśmy do Voices of Wonder.

Rune: A koniec końców kilka lat po wydaniu Memoirs (album z 2002 roku – red.) zamilkliśmy na wiele lat.

W grudniu 2024 roku ogłosiliście powrót i chęć świętowania rocznicy pierwszej EP-ki oraz debiutanckiego albumu. Czy moglibyście rzucić nieco światła na kulisy tej reaktywacji? Kto do kogo zadzwonił? Jak do tego doszło?

Rune: Przez lata rozmawialiśmy o tym w bardzo luźny sposób. Mieliśmy z tyłu głowy pomysł, aby wrócić, ale przełom nastąpił wtedy, gdy udało nam się zdobyć salę prób. Mogliśmy w końcu wstawić tam część instrumentów i zyskać własne miejsce do grania. Przez wiele lat go nie mieliśmy, bo każdy z nas pracował tylko we własnym domowym studiu. Zaczęliśmy więc po prostu jamować, grać.

Trond: Przez cały ten czas mieliśmy ze sobą stały kontakt. Spotykaliśmy się na grillu jako przyjaciele. Część z nas grała wspólnie w innych projektach. Niektórzy członkowie zespołu, wcześniej mieszkający w innych miastach Norwegii, w tym okresie przeprowadzili się z powrotem do Trondheim. Wszystko to połączyło się w całość. Zaczęliśmy grać i zobaczyliśmy, że daje nam to ogromną frajdę. Niezwykłe było też to, że ludzie, którzy słuchali naszej muzyki dekady temu, wciąż o nas pamiętają. To coś niesamowitego. Przez te wszystkie lata dostawaliśmy wiadomości z pytaniami, czy nie chcielibyśmy czegoś zrobić. Więc ten pomysł dojrzewał gdzieś obok naszych prywatnych spraw, aż w końcu wszystkie elementy wskoczyły na swoje miejsce.

Wielu fanów było bardzo pozytywnie zaskoczonych, że na pokładzie ponownie pojawiła się Kari. Powiedzieliście, że utrzymywaliście kontakt między sobą, ale czy z Kari również mieliście tak dobre relacje przez te wszystkie lata?

Trond: Tak, jak najbardziej. Kari oczywiście robiła swoje rzeczy muzycznie, my po jej odejściu kontynuowaliśmy The Third and the Mortal przez wiele lat, a potem realizowaliśmy inne projekty. Mieszkamy w tym samym mieście. Trondheim jest małe, więc nasze drogi siłą rzeczy się krzyżowały. Kari bardzo kibicowała temu, co robiliśmy, a my wspieraliśmy ją. Kontakt był zachowany, choć aż do teraz nie było konkretnego pomysłu, by znów stworzyć coś wspólnie. Po prostu w tym momencie życia każdemu to podpasowało. Świętujemy 30-lecie naszych dwóch pierwszych wydawnictw, choć tak naprawdę minęły już 32 lata. Powinniśmy zacząć grać te koncerty dwa lata wcześniej (śmiech), ale przygotowania trochę nam zajęły.

Skoro wspominacie, że wszystko zaczęło się 32 lata temu, skorzystajmy znów z wehikułu czasu i przenieśmy się do roku 1994. Przypomnijmy, jak wyglądała wtedy sytuacja w Norwegii: wychodzi debiut Mayhem, wychodzi pierwszy album Emperor, klasyki Darkthrone także są już znane. Moje, nieco przekorne, pytanie brzmi: jak to się stało, że ta fala blackmetalowej pożogi was nie porwała i postanowiliście iść w stronę muzyki bardziej klimatycznej i atmosferycznej, mimo że gdy zaczynaliście, jeszcze jako Nightfall, graliście mocno i ciężko?

Trond: Wydaje mi się, że etykietki pojawiły się później. Kiedy zaczynaliśmy na przełomie lat 80. i 90., społeczność ludzi grających muzykę metalową cechowała się sporym otwarciem na różne dźwięki. Kwitł tape trading. Mieliśmy kontakt z wieloma muzykami z całej Norwegii i z zagranicy. Słuchaliśmy mnóstwa różnorodnej muzyki i wymienialiśmy się inspiracjami.

Rune: Choć sami nigdy nie graliśmy black metalu, znaliśmy ten gatunek i wielu ludzi z tamtego środowiska. Ta muzyka w jakiś sposób na nas wpływała, ale po prostu nie wybraliśmy tej ścieżki. Złożyły się na to osobowości sześciu osób o bardzo różnych inspiracjach. Wszystko to stopiło się w brzmienie The Third and the Mortal.

Trond: Czerpaliśmy inspirację z ówczesnego metalu, ale fascynowało nas też Pink Floyd, eksperymenty, dłuższe formy progresywne czy post-rockowe, choć nikt tego wtedy tak nie nazywał. Słuchaliśmy King Crimson i tym podobnych rzeczy. Black metal nas nie kusił w kontekście własnej twórczości, mimo że ceniliśmy wiele ówczesnych płyt z tego gatunku. Jednak jako zespół mieliśmy własną drogę, którą chcieliśmy eksplorować.

Byliście bardzo młodzi, gdy ukazały się wasza pierwsza EP-ka i debiutancki album. Mieliście wtedy chyba po 15 lat?

Rune: Byliśmy trochę starsi, powoli zbliżaliśmy się do 20-tki. Z The Third and the Mortal wystartowaliśmy chyba w 1991 lub 1992 roku, wtedy odbyła się pierwsza próba. W 1992 zarejestrowaliśmy pierwsze demo, w 1993 weszliśmy do studia… Zaczynaliśmy jeszcze w ramach zespołu Nightfall, ale ewoluowaliśmy, poznaliśmy pozostałych członków i tak powstał nowy skład.

Jakie to dla was uczucie zanurzyć się z powrotem w utworach, które napisaliście jako nastolatkowie?

Trond: Bardzo dziwne. Wracasz do czegoś, co pamiętasz już tylko jak przez mgłę. Muzyka ma to do siebie, że zamraża dany moment w czasie. Niesie ze sobą konkretny kontekst, wspomnienia, nostalgię. W międzyczasie wydarzyło się przecież całe życie. Ale kiedy znów zaczęliśmy grać te utwory na próbach, powoli przypomnieliśmy sobie, czym ta muzyka dla nas była i dlaczego brzmiała właśnie tak. Na szczęście czujemy, że te kompozycje wciąż się bronią. Nie ma tam niczego, czego musielibyśmy się dzisiaj wstydzić.

Rune: Na próbach, kiedy uczysz się tych kawałków na nowo – bo przecież nie graliśmy ich całe dekady – znów zaczynasz czuć ten sam klimat, co kiedyś. Naprawdę sprawia nam frajdę ponowne ich wykonywanie.

Trond: Pamiętamy emocje i kontekst towarzyszący ich powstawaniu, ale stworzenie czegoś takiego dzisiaj byłoby niemożliwe. Dzisiaj zrobilibyśmy pewne rzeczy inaczej, ale powrót do tego materiału daje dużo satysfakcji. Choć wymagało to od nas ogromu pracy. Samo przypomnienie sobie, kto co grał w gąszczu trzech gitar, było nie lada wyzwaniem.

Rune: Oj tak, wymagało to od nas wielu godzin w sali prób.

Trond: Trzeba było powstrzymać się przed ulepszaniem wszystkiego. Dzisiejsza perspektywa kusi, by wprowadzać zmiany, ale staramy się zachować wierność oryginałowi i zrozumieć intencje, które stały za tymi dźwiękami 30 lat temu. Kiedy słucham tych płyt obecnie, widzę wyraźnie, że nie było tam dróg na skróty, każdy detal był przemyślany i dopracowany. Naprawdę głęboko wierzyliśmy w to, co robimy.

Rune: Spędziliśmy niezliczone godziny w sali prób, dopieszczając te utwory i testując różne rozwiązania. Przeznaczyliśmy na ten album mnóstwo energii.

Celebrujecie teraz debiut oraz pierwszą EP-kę, ale muszę zapytać: skoro nie było was tak długo, czy po reaktywacji nie pojawia się w was pokusa, by zagrać też utwory z późniejszych płyt: Painting on Glass, In This Room czy Memoirs?

Trond: Na ten moment tego nie planujemy. Na razie skupiamy się wyłącznie na materiale z Kari, co było naszym głównym założeniem na ostatnie dwa lata. Oczywiście po jej odejściu graliśmy utwory z późniejszych płyt przez wiele lat i bardzo je lubimy, ale obecnie do nich nie wracaliśmy.

Rune: Zobaczymy, co przyniesie czas. Mamy w dorobku kolejne płyty ze świetnymi utworami, które kiedyś intensywnie graliśmy na żywo. Ale obecnie trzymamy się pierwotnego planu.

Trond: Swoją drogą po reaktywacji zainteresowanie nami przeszło nasze najśmielsze oczekiwania, odzew ludzi i liczba wiadomości są większe niż w czasach, gdy wydawaliśmy te płyty. To niesamowite. Nastawialiśmy się po prostu na parę festiwali, które się do nas odezwały, a tymczasem cała machina ruszyła sama z siebie.

Mówiąc o festiwalach – miałem wielką przyjemność widzieć was na żywo w sierpniu w Czechach na Brutal Assault.

Trond: Naprawdę? To świetnie!

I muszę przyznać, że mimo dość niefortunnej pory – o godzinie 14:00, z 40 minutami na set – udało wam się stworzyć niesamowity klimat. Koncert był znakomity!

Rune: Bardzo dziękujemy! Bawiliśmy się świetnie, scena była naprawdę urokliwa i całe to doświadczenie wspominamy bardzo miło.

Trond: Publiczność była fantastyczna.

Rune: Tak, reakcja ludzi była wspaniała. Zarówno ja, jak i Trond graliśmy na Brutal Assault z innymi zespołami z dziesięć lat temu, ale ta konkretna scena była dla nas nowa.

Trond: Mimo że graliśmy tylko 40 minut, przestrzeń była kameralna i mieliśmy świetny kontakt z ludźmi. Dla nas wszystkich było to bardzo dobre doświadczenie.

Szkoda tylko, że przez ten krótki czas, jaki dali wam organizatorzy, nie mieliście możliwości zagrać całego setu, ale kto wie, może następnym razem. Chciałbym jednak nawiązać do historii, którą Kari opowiedziała ze sceny podczas tego występu. Wspomniała, że gdy graliście w ubiegłym roku w Ameryce Południowej, spotkaliście parę, która wyznała wam, że lata temu utwór Why So Lonely był ich piosenką ślubną. Czy w pamięci utkwiły wam inne tego typu poruszające lub zabawne historie z udziałem fanów?

Trond: Najbardziej zapamiętałem czasy, gdy ludzie przysyłali do nas tradycyjną pocztę. Dostawaliśmy listy i paczki z całej Europy i świata. Otrzymywaliśmy najróżniejsze prezenty. Ale najcenniejsze były osobiste historie ludzi, którzy przechodzili przez trudne momenty w życiu i pisali, że nasza muzyka pomogła im to przetrwać. Trudno o większy komplement niż świadomość, że twoja twórczość znaczy dla kogoś tak wiele. A co do zabawnych historii, kiedyś dostaliśmy w paczce zegarki w zamian za wysłane przez nas płyty CD. Sęk w tym, że te zegarki głośno tykały w skrzynce na listy!

Rune: Ktoś nas bardzo nie lubił! (śmiech)

Trond: Wyglądało to nieco podejrzanie, ale w środku znalazł się też miły list.

Otwieranie takiej paczki musiało być stresujące.

Trond: Oj tak, baliśmy się ją otworzyć! Ale podsumowując, najwspanialszą rzeczą w graniu jest z jednej strony sam proces tworzenia muzyki, a z drugiej ludzie, których spotykamy po drodze, ich historie i wspólny śmiech.

Rune: Dokładnie. Koncerty i stanie na scenie dają ogromną frajdę, ale rozmowy z ludźmi w różnych zakątkach świata, oglądanie starych wydań winylowych, które przynoszą do podpisania, i słuchanie o tym, jak ważny był dla nich ten zespół, to coś niesamowitego.

Przed laty słyszałem pewną plotkę i korzystając z okazji, chciałbym ją zweryfikować. Czy to prawda, że niedługo po wydaniu In This Room nagraliście kolejne dwa albumy, ale nie byliście zadowoleni z efektu i postanowiliście je skasować?

Rune: Nie, pełnych albumów nie było. Siedzieliśmy w studiu i rejestrowaliśmy nowy materiał, część z tych rzeczy rozwijaliśmy później, ale na pewno nie były to gotowe płyty.

Trond: To były raczej fragmenty, pojedyncze utwory i mnóstwo eksperymentów.

Rune: Bardzo dużo eksperymentowaliśmy. Były tam długie sekwencje muzyczne, albo jakieś małe fragmenty, które z czasem przeszły do kolejnych projektów.

Trond: Część z tych rzeczy mocno nas wtedy jarała, ale z czasem okazywało się, że brakowało im tej iskry, która broniłaby się po paru miesiącach. Inne fragmenty rozwinęliśmy dalej, a jeszcze innych nie potrafiliśmy dokończyć. Był to dla nas intensywny czas nauki samodzielnego nagrywania i obsługi technologii. Przejście od klasycznego układu, gdzie wchodzisz do studia z gotowym, ogranym na próbach materiałem, do procesu, w którym sam rejestrujesz i produkujesz wszystko od zera, mocno zmieniło dynamikę w zespole. Wcześniej komponowanie było procesem kolektywnym. Gdy pojawiły się komputery, decyzje zaczęła podejmować jedna osoba siedząca przed monitorem. Zmieniła się funkcja „dyrygenta” w zespole, co w tamtych czasach bywało trudne.

Rune: To była zupełnie inna metoda pracy.

Trond: Z tamtego okresu zostało sporo niewydanych utworów. Może nie na dwa albumy, ale na dwie EP-ki, ze względu na rozstrzał stylistyczny, z pewnością by się uzbierało.

Czyli te nagrania wciąż gdzieś u was leżą?

Rune: Myślę, że zachowaliśmy jakieś taśmy. Część rzeczy pewnie przepadła, ale ogólnie dbaliśmy o robienie kopii zapasowych.

Trond: Warto pamiętać o nośnikach: zaczynaliśmy od taśm szpulowych, które wciąż mamy i da się je odrestaurować. Potem nastała era technologii ADAT. Upraszczając, to taki VHS, ale służący do zapisu dźwięku wielościeżkowego. Sporo na nich nagraliśmy, ale nie mam pojęcia, gdzie one dzisiaj leżą.

Fajnie byłoby kiedyś zanurkować w tych archiwaliach. Przejdźmy jednak do kolejnego wątku z przeszłości. Czy zgodzicie się z twierdzeniem, że zespół nie miał szczęścia do osób stojących za mikrofonem? Nie mam na myśli ich umiejętności, ale fakt, że na przestrzeni czterech albumów przewinęło się aż siedem różnych wokalistek i wokalistów. Nazwalibyście to pechem?

Rune: Nie nazwałbym tego pechem. Kari odeszła, bo chciała skupić się na karierze solowej. Rozstaliśmy się w pełnym szacunku, bez kwasów i żalu. Powiedziałbym, że mieliśmy trzy główne wokalistki, które wniosły najwięcej: Kari, Ann-Mari (Edvardsen, śpiewała w latach 1996-2002 – red.) i Kirsti Huke (wokalistka w latach 2002-2005 – red.). Kiedy dołączyła do nas Ann-Mari, wniosła swój unikalny głos i zupełnie nowe spojrzenie, co naturalnie rozwinęło nasze brzmienie. Pojawił się nowy element w naszej muzyce. To, że skład wokalny się zmieniał przy stałym trzonie instrumentalnym, nie było dla nas pechem. Po prostu wyznaczało nowe etapy w historii zespołu.

Trond: Zawsze chcieliśmy eksperymentować i iść naprzód, zamiast się powtarzać. Po odejściu Kari nie mieliśmy zamiaru zatrudniać jej kopii. Zresztą, gdyby z nami została, kolejny album i tak poszedłby zapewne w zupełnie nowym kierunku. Ann-Mari rzuciła nam nowe wyzwania przy kolejnych wydawnictwach, co pozwoliło nam rozwinąć się muzycznie i warsztatowo. Z kolei płyta Memoirs była najbardziej rozstrzelona stylistycznie. Otworzyliśmy się wtedy na współpracę i zaprosiliśmy do studia wielu cenionych przez nas muzyków, tworząc rodzaj szerokiego kolektywu. Nie było tam sztywno podzielonych ról. Kirsti, mimo niezwykle silnego głosu, była bardziej częścią zespołu eksperymentującego z formą. Pod kątem artystycznym działo się coś wspaniałego, choć komercyjnie czy koncertowo na pewno utrudniało to budowanie stabilnej pozycji. Ale była to świetna lekcja.

Byliśmy w przeszłości, zahaczyliśmy o teraźniejszość, czas porozmawiać o przyszłości. Jakie są wasze dalsze plany? Gdy umawialiśmy się na ten wywiad, nie było jeszcze informacji o koncertach na kolejny rok, a teraz wiemy już o pierwszym ogłoszonym występie w Danii. Co jeszcze planujecie na 2027 rok?

Rune: Pierwotnym założeniem było granie w minionym i bieżącym roku. Teraz spontanicznie doszedł kolejny rok, ale na ten moment nie mamy jednak żadnych konkretnych planów.

Trond: Chciałbym móc Ci zaprezentować jakiś wielki plan, głęboko przemyślany na lata wprzód, ale go nie mamy. Jesteśmy przede wszystkim grupą przyjaciół i to jest najważniejsze. Z szacunku dla fanów wspaniale jest pojechać w różne miejsca – do Czech, Polski czy Danii – i się z nimi przywitać. Ale to nie jest coś, co będziemy robić w nieskończoność.

Rune: Gdybyśmy ciągnęli to bez końca, cała formuła by się rozmyła. Wiele zespołów koncertuje tak latami, ale my podchodzimy do tego inaczej. Zagramy trochę koncertów w przyszłym roku, a potem zobaczymy, jaka będzie reakcja ludzi i jak sami będziemy się z tym czuć, bo nasze własne odczucia są tu kluczowe.

Trond: Do tej pory przyjmowano nas niezwykle ciepło. Ale tak jak wszystko w życiu, to pewien zamknięty etap.

A czy oprócz Danii macie już potwierdzone inne koncerty?

Trond: Na ten moment jeszcze nie wiemy, choć dostajemy różne zapytania. Wiemy na pewno o Danii. Nie graliśmy tam od 1997 roku, od czasu festiwalu Roskilde, więc bardzo czekamy na to spotkanie. Jeśli pojawią się odpowiednie propozycje i miejsca, z przyjemnością pojedziemy. Wolimy grać na kameralnych, undergroundowych festiwalach z klimatem niż na wielkich imprezach dla influencerów. Tam czujemy się jak w domu.

Słuchając tego, co mówicie, boję się, że znam odpowiedź na następne pytanie, ale i tak je zadam: co z nową muzyką? Jest szansa na nowy album z Kari w składzie?

Trond: Nie mamy żadnych konkretnych planów. Stworzenie czegoś nowego byłoby ogromnym wyzwaniem. Włożyliśmy mnóstwo energii, aby z pełnym szacunkiem odtworzyć materiał z dwóch pierwszych wydawnictw i zaprezentować go fanom w odpowiedniej formie. Poza The Third and the Mortal każdy z nas zmierzał w bardzo różnych kierunkach muzycznych. Wszyscy tworzymy muzykę na co dzień, więc napisanie czegoś razem byłoby pewnie możliwe, ale The Third and the Mortal wymaga pełnego zaangażowania. Tu nie ma miejsca na drogi na skróty. Musisz oddać temu całą swoją energię.

Rune: To musiałoby przyjść naturalnie. Gdybyśmy mieli stworzyć coś nowego w przyszłości, musielibyśmy złapać odpowiednią chemię i całkowicie się w to zanurzyć. Nie potrafilibyśmy ustalić arbitralnie: „za rok wydajemy album”. Musielibyśmy kreować coś, co daje nam czystą satysfakcję, bez oglądania się na aspekty biznesowe.

Trond: Całkowicie się zgadzam. Treścią takiego procesu musiałaby być sama ciekawość i poszukiwanie dźwięków, które wywołują gęsią skórkę. Tego nie da się wymusić. Poza tym nie chcielibyśmy kopiować naszych pierwszych płyt. Jedynym powodem, dla którego mogłoby do tego dojść, jest ta czysta ciekawość, gdzie nas to zaprowadzi, spokój i możliwość poświęcenia na to dużej ilości czasu.

Rune: Inaczej by to po prostu nie zadziałało.

Trond: Przepraszam, jeśli to brzmi wymijająco, ale główną motywacją w muzyce jest dla nas szukanie czegoś, co rezonuje w człowieku na głębokim poziomie. Najfajniejszy w tym wszystkim jest sam proces, a musi to być proces dojrzały i wymagający czasu.

Rune: Włączając w to tarcia i twórczy opór. Kiedy próbujesz się z tym zmierzyć, to chociaż bywa trudno, jest to niezwykle wartościowe i piękne.

Artykuł THE THIRD AND THE MORTAL: „Muzyka zamraża dany moment w czasie” pochodzi z serwisu KVLT.

Cześć, Niko! Jak tam życie?

Życie jest piękne! Doskonale jest wrócić do gry, jeśli mogę to tak ująć. Mieliśmy długą przerwę, ale wreszcie wracamy, wydajemy nową muzykę. Do premiery albumu zostało niewiele czasu, tak samo do startu trasy koncertowej. Dzieją się same dobre rzeczy, więc wszystko układa się świetnie.

Skoro o przerwie mowa: w październiku 2024 ogłosiliście, że potrzebujecie przerwy, a w sierpniu 2026 roku mówicie już: „Wracamy z nową płytą!”. Pół żartem, pół serio można powiedzieć, że Blind Channel, nawet będąc w zawieszeniu, wydaje nową muzykę szybciej niż wiele w pełni aktywnych zespołów.

(śmiech) Miło mi to słyszeć i chyba rzeczywiście coś w tym jest! Może po prostu nie potrafimy robić niczego innego, więc siłą rzeczy musimy trzymać się tego, co robimy. Ale masz całkowitą rację. Chciałbym jednak podkreślić, że ta przerwa wynikała głównie z przyczyn muzycznych. Naprawdę potrzebowaliśmy czasu. W pewnym momencie – gdy doszło do przełomu z Dark Side (utwór, z którym Blind Channel reprezentowali Finlandię w konkursie Eurowizji – red.) i wydarzyło się mnóstwo rzeczy – wrzuciliśmy najwyższy bieg. Bardzo tego chcieliśmy, nikt nas do niczego nie zmuszał. To był nasz własny wybór, by iść pełną parą. Ale po jakimś czasie zauważyliśmy, że za każdym razem, gdy wchodzimy do studia, towarzyszy nam uczucie typu: „Napiszmy numer, przecież wiemy, jak to się robi, robiliśmy to setki razy, więc po prostu stwórzmy kolejną piosenkę”. W końcu zdaliśmy sobie sprawę, że nie chcemy tak traktować muzyki. W muzyce nigdy nie powinieneś czuć, że po prostu „wiesz, co robisz”. Chcieliśmy, żeby każda nowa piosenka była próbą odkrywania czegoś nowego, podróżą w głąb sztuki i samego siebie. Aby to odnaleźć i poczuć na nowo, potrzebowaliśmy czasu spędzonego wyłącznie z muzyką. Zero koncertów, zero wywiadów, brak obecności w mediach – po prostu czyste obcowanie z muzyką tak długo, jak to będzie konieczne. Nie mieliśmy żadnych terminów i sami nie wiedzieliśmy, ile ta przerwa potrwa. Myślę, że trwało to dokładnie tyle, ile miało trwać.

Musieliście więc pozwolić sprawom płynąć naturalnym rytmem.

Dokładnie tak. Chodziło o naturalne odnalezienie nowych możliwości i odzyskanie tej dawnej radości z tworzenia. Kiedy goni cię deadline, zawsze pracujesz pod jego dyktando. Nawet gdyby termin wyznaczono za 5 czy 10 lat, sam fakt jego istnienia zniszczyłby cały proces. Musieliśmy mieć pewność, że mamy tyle czasu, ile potrzebujemy. I faktycznie zajęło to sporo czasu, przerwa trwała ostatecznie 20 miesięcy. Ale to nie były 20-miesięczne wakacje! Cały ten czas spędziliśmy w studiu. Przez większość tego okresu nie mieliśmy pojęcia, dokąd zmierzamy, aż wreszcie zaczęły pojawiać się pierwsze przebłyski, zrozumieliśmy, jaką muzykę chcemy tworzyć i kim chcemy być jako artyści. I te najważniejsze rzeczy zaczęły się powoli krystalizować.

Czy można powiedzieć, że Painstream jest jak lustro odbijające te wszystkie wzloty, upadki i problemy, z którymi mierzyliście się w ostatnich latach?

Tak, zdecydowanie. Lubię myśleć o naszej karierze i płytach w kategoriach trylogii. Dla mnie to zwieńczenie drugiej trylogii, bo to w końcu nasz szósty album. Najnowsza trójka zaczęła się od Lifestyles of the Sick and Dangerous, czyli naszej przełomowej płyty. Nagle staliśmy się więksi niż kiedykolwiek wcześniej. Przyniosło to całą gamę emocji, od dobrych, przez złe, aż po mocno mieszane. Nasz kolejny album, Exit Emotions, był formą ucieczki. Nie chcieliśmy mierzyć się z tym wszystkim, co się wokół działo, niezależnie od tego, czy było to dobre, czy złe. Chcieliśmy po prostu przeć naprzód na pełnych obrotach. A nowy album to analiza. Powstawał już po tym, jak opadł kurz. To zabawne, bo przez tyle lat po prostu goniliśmy przed siebie. Teraz, przy podsumowaniu tej trylogii, dochodzimy do punktu, w którym – gdyby album nie nazywał się Painstream – mógłby nosić tytuł Face Reality. Chodzi o to, by spojrzeć prosto w oczy wszystkiemu, co dzieje się w twojej głowie. O tym właśnie jest ten krążek. Spoglądamy wstecz na wszystko, co się wydarzyło i w końcu się z tym mierzymy. To ładne zamknięcie pewnego etapu. Nie wiem, co będzie dalej, ale wiem, że po tej płycie nadejdzie coś absolutnie nowego.

Cieszę się, że nawiązujesz do tytułu. Zapytam tak: jako ludzie z natury nie przepadamy za bólem. Gdy boli nas głowa, bierzemy tabletki przeciwbólowe. Gdy cierpimy emocjonalnie, idziemy na terapię albo uciekamy w złe nawyki, takie jak alkohol czy narkotyki. Co więc jest tak wyjątkowego w samym bólu, że (nawiązując do notki prasowej) dostrzegasz w nim jakieś pozytywy?

Doskonale rozumiem twój tok myślenia. Dojście do tytułu Painstream samo w sobie było długą drogą. Przełomowy moment nastąpił, gdy słuchając demówek nagranych podczas przerwy, zorientowaliśmy się, że wszystkie te utwory w jakiś sposób krążą wokół tematu bólu. To w sumie naturalne, pisanie piosenek jest dla nas formą terapii. Robimy to, bo czujemy wewnętrzną konieczność; w ten sposób przetwarzamy własne emocje. Dlatego dla nas muzyka jest środkiem przeciwbólowym i naszym narkotykiem. Piosenki, w które wkładamy ten ból, pomagają nam i mamy nadzieję, że pomogą też innym. Nikt raczej nie mówi, że ból może być czymś dobrym, ale ten album stawia pytanie: skoro ból jest uczuciem tak uniwersalnym i dotyka każdego człowieka na świecie, to czy – mimo że obecnie widzimy, jak rozrywa ludzi na kawałki – nie mógłby stać się czymś, co nas połączy? Płyta stawia to pytanie, ale niekoniecznie daje odpowiedź, bo sam jej nie znam. Jest w tym chyba pewna doza naiwności, ale uważam, że obecność tego pytania jest niezwykle ważna. Ono unosi się nad każdym utworem na tej płycie: skoro wszyscy czujemy się źle, to czy zamiast nas dzielić, ból może nas do siebie zbliżyć?

We wspomnianym komunikacie prasowym podano, że Painstream to połączenie dwóch słów: Pain oraz Mainstream. Pomóż mi umieścić ten mainstream we właściwym kontekście. Jak powinniśmy go rozumieć?

To pojęcie narodziło się przed laty w formie żartu. Był taki czas w Finlandii, gdy wielu ludzi określało muzykę Blind Channel jako „mainstream”. Mieliśmy to za obelgę, bo uważaliśmy się za zespół metalowy, a ludzie powtarzali: „Nie gracie prawdziwego metalu, jesteście mainstreamem”. Wtedy odpowiedziałem komuś: „Wiecie co, robimy muzykę painstream”. Wtedy był to tylko zabawny żart, który zapisałem sobie w notatkach. I w tych notatkach to słowo leżało, aż w pewnym momencie nabrało znacznie głębszego sensu. Zrozumieliśmy, że chodzi o przesyłanie (streaming) swojego bólu do piosenek. Nagle ten termin zaczął znaczyć dla nas tak wiele. Wszystko wydawało się być painstreamem – sport, narkotyki, cokolwiek ludzie robią, by przetworzyć ból lub się go pozbyć. Albo przekuć go w sztukę. Słowo stało się tak pojemne, że poszliśmy za nim i wokół niego zbudowaliśmy cały świat ludzkiej wrażliwości.

Jako fani wiedzieliśmy, że któregoś dnia nadejdzie wasza nowa płyta i trasa, ale w okresie waszej nieobecności zastanawiałem się, czy ogłosicie też dołączenie do zespołu kogoś nowego. Nawiązuję oczywiście do faktu, że Joel (Hokka, drugi wokalista – red.) jakiś czas temu opuścił zespół. Nie chcieliście nikogo nowego na jego miejsce?

Nigdy nie powiedzieliśmy stanowczego „nie”, wciąż na nic się nie zamykamy. Gdyby właściwa osoba spadła nam prosto z nieba, to jasne, czemu nie. Ale tak naprawdę nigdy tego na poważnie nie rozważaliśmy. Przez te wszystkie lata bardzo się do siebie zbliżyliśmy, powstała między nami wyjątkowa chemia. Odejście z zespołu jest trudne, ale dołączenie do niego jako nowa osoba chyba jeszcze trudniejsze. Zanim wpuścimy tu kogoś obcego, musieliśmy poukładać wszystko we własnym gronie, w naszej piątce. I to właśnie zrobiliśmy. Po prostu zamknęliśmy się w studiu i odbyliśmy długie rozmowy o muzyce, życiu i o wszystkim innym, tworząc jednocześnie nowe utwory. Te trudne chwile sprawiły, że zbliżyliśmy się do siebie jako przyjaciele mocniej niż kiedykolwiek. Jesteśmy teraz w świetnym miejscu, nie tylko jako zespół, ale jako grupa przyjaciół, co uważam za jeszcze ważniejsze. Dlatego temat nowego członka tak naprawdę nigdy nie był brany pod uwagę.

Jak dużym wyzwaniem będzie dla ciebie podczas koncertów bycie jedynym wokalistą?

Na początku mocno się tym martwiłem. Sama myśl o tym była przerażająca. Ale gdy weszliśmy do sali prób i zaczęliśmy grać nowe i stare utwory, spotkało mnie ogromne zaskoczenie – wcale nie czułem, że jestem w tym sam. Od pierwszego koncertu Blind Channel 13 lat temu chłopaki też mieli mikrofony. Jonas (Porko – red.), nasz gitarzysta, śpiewa, Ollie (Matela, basista – red.) ma mikrofon, Alex (Mattson, klawiszowiec – red.) tak samo. Przez lata stawali się w tym coraz lepsi. Świetnie radzą sobie chociażby z krzykiem i wnoszą niesamowitą energię. Kiedy zaczęliśmy grać, nagle okazało się, że różnica wcale nie jest tak duża, a ja nie jestem na scenie sam. To była wielka niespodzianka i ogromna ulga. To nigdy nie był i nigdy nie będzie mój solowy występ. Na scenie stoi Blind Channel jako całość. To niezwykle ważne zarówno dla mnie, jak i dla całego zespołu.

Skoro mowa o koncertach: chodzę na nie od ponad 30 lat i często, nawet od zespołów, które szalenie lubię, dostaję po prostu bardzo profesjonalne show – i tyle. Dlaczego Ci o tym mówię? Bo pamiętam mój pierwszy raz z Blind Channel. Moja córka zapytała mnie, czy z nią pójdę. Zupełnie was wtedy nie znałem, a po koncercie byłem już waszym fanem. Uderzyło mnie to, ile w was było energii. Jak wy to robicie?

Niezwykle miło mi to słyszeć! Pozdrawiam serdecznie twoją córkę! Myślę, że kluczem jest odpowiednie podejście. Wraz ze wzrostem rozpoznawalności, cała produkcja i ekipa stają się coraz większe. Pojawia się mnóstwo planowania, harmonogramów, wszystko zaczyna chodzić jak w szwajcarskim zegarku. My jednak ogromny nacisk kładziemy na elementy, których… planować nie chcemy. Szkielet koncertu musi być dopracowany, żeby ekipa mogła wykonywać swoją pracę i wszystko działo się na czas. Ale obok tego musi istnieć przestrzeń na żywioł. To właśnie tworzy koncert na żywo, inaczej równie dobrze można by obejrzeć występ w telewizji albo na YouTube. Dla nas koncert musi nieść w sobie tę niepewność, że nikt nie wie, co za chwilę się wydarzy. Utrzymujemy ten stan w zespole. Tuż przed wyjściem na scenę nasz gitarzysta potrafi powiedzieć: „Nie macie pojęcia, co dzisiaj zrobię”. Jesteśmy wtedy przerażeni, myślimy: „Mój Boże, co on zaraz wywinie?!”. I o to chodzi! W strukturze koncertu muszą być niespodzianki. Niezależnie od tego, jak dobrze wszystko zaplanujesz, na żywo i tak coś pójdzie inaczej albo się zepsuje. Więc dlaczego by nie uwypuklić tych nieplanowanych, dzikich momentów? Wchodząc na scenę wiemy, że jest na niej wiele momentów, w których może zdarzyć się absolutnie wszystko. Chcemy zaskakiwać samych siebie.

Zostańmy jeszcze chwilę przy koncertach. Na obecnej scenie rockowej dla wielu zespołów celebrowanie dawnych klasyków stało się ważniejsze niż wydawanie nowej muzyki. Czy przeraża cię taka wizja? Czy uważasz, że tak może wyglądać przyszłość Blind Channel? Pytam, bo właśnie dziś wasz debiut obchodzi 10-lecie.

O rany, prawda! Revolutions ma już 10 lat!

Jak więc jest w waszym przypadku – w przyszłości ważniejsze będzie dla was granie starych płyt i świętowanie rocznic niż wydawanie nowych?

Nie wydaje mi się. Zawsze będziemy pisać nową muzykę. Jak już mówiłem, to dla nas terapia. Musimy to robić, bo inaczej postradalibyśmy zmysły. Nie mamy wyjścia. Zawsze będziemy tworzyć nowe rzeczy i rozwijać się. Jeśli posłuchasz naszych albumów po kolei, wyraźnie słychać naszą ewolucję, choć staramy się zachować to, co stanowi nasze serce i tożsamość. Myślę, że są dwa typy artystów i kompozytorów. Pierwsza grupa to tacy, którzy odnajdują brzmienie, w którym czują się dobrze, wiedzą, co potrafią i robią to samo przez całą karierę. Nie ma w tym nic złego, podziwiam to! Tacy artyści potrafią oddzielić swoją sztukę od siebie samych. U nas tworzenie opiera się na terapii i autorefleksji, więc muzyka zawsze będzie odzwierciedlać to, przez co aktualnie przechodzimy w życiu i o czym myślimy. Piosenki będą brzmieć jak zespoły, którymi w danym momencie się inspirujemy, albo jak filmy, które oglądamy. Nigdy wcześniej nie nagraliśmy takiego albumu jak Painstream i nigdy więcej takiego nie nagramy. To jednorazowa rzecz i to jest dla nas najważniejsze. Odpowiadając na twoje pytanie: zawsze będziemy wydawać nową muzykę. Ale jednocześnie wszystkie nasze stare utwory są dla nas jak wehikuły czasu. Słuchanie ich czy granie na żywo przenosi nas do czasów, gdy powstawały. Nie chcemy o nich zapominać, są dla nas bardzo cenne i będziemy je grać do samego końca. Im więcej masz muzyki, tym większy masz wybór przy układaniu setlisty. Na trasach wciąż zmieniamy utwory, żeby się nie nudzić.

Oglądałem niedawno vloga perkusisty Dimmu Borgir, który pokazał naklejkę na ścianie w backstage’owej toalecie. Było tam napisane: „Trasa koncertowa nie jest łatwa. Jeśli zmagasz się z trudnościami, poproś o pomoc”. To prowadzi mnie do pytania: co jest dla ciebie największym wyzwaniem w byciu muzykiem?

To, że ta praca wymaga ogromnego nakładu sił. Ludzie, którzy zostają w tym zawodzie na dłużej, muszą to robić z właściwych powodów. Zanim zaczniesz z tego zarabiać jakiekolwiek pieniądze, mijają wieki. Odwrócenie tej karty wymaga mnóstwa czasu. Ta praca zabiera ci cały czas, im wyżej chcesz zajść, tym więcej musisz z siebie dać. Trudności jest cała masa. Ale mówiąc w swoim imieniu i całego zespołu: robimy to, bo nakręca nas pasja i ten dziwny wewnętrzny napęd, który każe ci przeć naprzód. Podczas przerwy próbowaliśmy odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego właściwie to robimy. Siedzieliśmy i zastanawialiśmy się: „Musimy to robić, ale dlaczego?”. To była głęboka autorefleksja. Z jednej strony to chęć zostawienia po sobie jakiegoś śladu na tym świecie. Dlatego chcemy, aby nasze piosenki z biegiem czasu zyskiwały na znaczeniu. Z drugiej strony pisanie i granie na żywo to niekończąca się podróż w głąb siebie i odkrywanie tego, kim naprawdę jesteśmy jako ludzie. To piękne rzeczy, które trzymają nas przy życiu, bo wyzwań jest naprawdę wiele. Lubimy mieć zajęcie, gdybyśmy mieli za dużo wolnego czasu na myślenie, po prostu byśmy zwariowali. Zadałeś trudne, ale niezwykle ważne pytanie.

Nasz czas dobiega końca, więc myślę, że czas na ostatnie z nich. Opowiedziałeś o tym, co trzyma was przy życiu i napędza jako zespół. A czy są jeszcze jakieś cele, których jako Blind Channel nie osiągnęliście, a o których marzyliście od samego początku?

Mimo że zawsze staraliśmy się twardo stąpać po ziemi, jesteśmy też bardzo ambitni. Wciąż jest mnóstwo miejsc, w których nie graliśmy, a chcemy zobaczyć cały świat. Ten zespół jest świetnym pretekstem, by ruszyć w podróż, zabrać ze sobą naszą muzykę i poznawać ludzi. Docieranie z muzyką do miejsc, w których nas jeszcze nie było, to zdecydowanie jeden z celów. Drugim jest robienie tego na coraz wyższym poziomie. Jakość ma dla nas ogromne znaczenie – uwielbiamy wysoką jakość w muzyce, oprawie wizualnej i na koncertach. Chcemy po prostu być coraz lepsi w tym, co robimy i sprawdzić, jak daleko z tym wszystkim zajdziemy. Będziemy wciąż ciężko pracować i rozwijać się, aby przekonać się, jak duży może stać się ten zespół. To są nasze najważniejsze cele na tę chwilę.

Artykuł BLIND CHANNEL: „Muzyka jest naszym środkiem przeciwbólowym” pochodzi z serwisu KVLT.

Pierwsze pytanie miało być inne. Jednak w związku ze śmiercią Cronosa zapytam: czy Cronos był dla Was ważną inspiracją, czy raczej postacią należącą przede wszystkim do historii metalu? Słuchaliście Venom, czy może bliższy jest Wam nieco młodszy metal?

Nikita Kamprad: Śmierć Cronosa to bez wątpienia ogromna strata dla całej sceny metalowej. To postać, której znaczenia nie sposób podważyć.

Jeżeli jednak chodzi o bezpośredni wpływ na moją twórczość, muszę przyznać, że nigdy nie miałem szczególnie silnej więzi z muzyką Venom. Znam oczywiście kilka utworów i doskonale rozumiem miejsce tego zespołu w historii metalu. To właśnie od albumu „Black Metal” swoją nazwę zaczerpnął cały gatunek i do dziś wiele osób uważa Venom za jednego z jego ojców.

W moim przypadku był to jednak raczej zespół o ogromnym znaczeniu historycznym niż bezpośrednie źródło inspiracji przy komponowaniu muzyki dla Der Weg Einer Freiheit.

Jakich więc zespołów współtworzących początki black metalu słuchacie i czerpiecie z nich inspiracje? Czy może raczej inspirują Was nowsze zespoły?

Nikita Kamprad: Muszę to rozdzielić na dwa okresy. Kiedy zaczynałem swoją przygodę z black metalem, ogromny wpływ wywarły na mnie zespoły takie jak Emperor, Dissection czy wczesne Dimmu Borgir. To one ukształtowały moje spojrzenie na muzykę i były ważne przy tworzeniu pierwszych materiałów Der Weg Einer Freiheit.

Pierwsza fala black metalu nigdy nie była mi aż tak bliska. Być może jestem po prostu za młody. Nie doświadczyłem bezpośrednio nawet drugiej fali, ponieważ miałem wtedy około dziesięciu lat. Na początku lat dwutysięcznych odkryłem jednak Emperor, a „Anthems to the Welkin at Dusk” do dziś pozostaje jednym z moich ulubionych albumów wszechczasów.

Obecnie nadal od czasu do czasu wracam do tych płyt, ale znacznie częściej szukam czegoś nowego. Jest dziś tak wiele muzyki do odkrycia, że inspiracja może przyjść z zupełnie nieoczekiwanej strony. Niedawno słuchałem eksperymentalnego albumu elektronicznego jednego z muzyków Daft Punk. Składał się głównie z elektronicznych szumów i kilku melodii, ale natychmiast pobudził mnie do pracy nad własnymi pomysłami. Słuchanie bardzo różnorodnej muzyki zawsze inspiruje mnie w taki czy inny sposób.

Jesteście po sezonie festiwalowym. Zagraliście chyba na dziesięciu festiwalach. Czy to był ciężki okres? Lubicie festiwale? Który z nich był dla Was najlepszy?

Nikita Kamprad: Sprawdziłem to dokładnie na naszej stronie. W tym roku zagraliśmy dziewięć festiwali. Dla nas to mniej więcej średnia liczba: ani szczególnie duża, ani mała.

Wystąpiliśmy na kilku naprawdę dużych imprezach, między innymi na Mystic Festival w Polsce, gdzie zagraliśmy po raz pierwszy. To ogromny festiwal i wspaniale było wreszcie się tam pojawić, zwłaszcza że wcześniej słyszeliśmy wiele opowieści o jego lokalizacji na terenie starej stoczni. Niesamowite wrażenie robią te potężne żurawie stoczniowe, górujące nad terenem festiwalu. Tworzą niepowtarzalną scenerię i nadają temu miejscu wyjątkowy charakter. Zagraliśmy również na Alcatraz Open Air i Brutal Assault.

Jednym z najważniejszych dla mnie momentów był jednak pierwszy występ w Stanach Zjednoczonych, na Maryland Deathfest. Publiczność w tym kraju czekała na nas bardzo długo, a my równie długo staraliśmy się doprowadzić ten wyjazd do skutku.

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, jak skomplikowane jest granie w Stanach Zjednoczonych. Osoby występujące w ramach profesjonalnej działalności koncertowej muszą uzyskać odpowiednie wizy dla artystów, a cały proces może trwać nawet rok. Wiele zespołów decyduje się więc na przyspieszone rozpatrzenie wniosku, co oznacza dodatkową opłatę w wysokości około 2000 dolarów, niezależnie od podstawowych kosztów. Sama wiza kosztuje około 1500 dolarów na osobę, więc w przypadku całego zespołu i ekipy robi się z tego ogromna suma.

Musieliśmy również dokładnie sprawdzić wymagania i przygotować obszerną dokumentację. Amerykańskie urzędy oczekują dowodów potwierdzających status artysty, dorobek i sukces komercyjny. Trzeba więc wykazać, że jest się uznanym wykonawcą i przedstawić uzasadnienie przyjazdu do Stanów Zjednoczonych. Po złożeniu dokumentów i opłaceniu procedury pozostaje jeszcze wysłanie paszportów do ambasady, oczekiwanie na wklejenie wiz i ich terminowy zwrot. To jeden z najtrudniejszych elementów całego przedsięwzięcia, ponieważ loty trzeba zarezerwować, a wyjazd zaplanować, nie mając całkowitej pewności czy dokumenty wrócą na czas.

Być może właśnie dlatego ten koncert był tak szczególny. Miałem wrażenie, że zarówno scena, jak i sala były wypełnione energią. Bardzo dobrze wspominam także pozostałe festiwale. W tym roku cały wysiłek organizacyjny zdecydowanie się opłacił.

W najbliższym czasie rozpoczynacie niemałe tournée, obejmujące aż szesnaście koncertów. Czym takie koncertowanie różni się od festiwali? Który rodzaj kontaktu z widownią wolicie? Czy na koncertach klubowych jest dużo mniej publiczności niż na festiwalach?

Nikita Kamprad: To dwa zupełnie różne światy. Jeżeli nie jesteś główną gwiazdą dużego festiwalu, większość publiczności nie przychodzi wyłącznie dla ciebie. Ludzie chcą przeżyć całe wydarzenie, zobaczyć główne gwiazdy i inne zespoły oraz po prostu dobrze się bawić.

Festiwale pozwalają jednak dotrzeć do nowych odbiorców. Na Mystic Festival pod sceną było około tysiąca osób, a na Summer Breeze nawet około dziesięciu tysięcy. Wielu z nich prawdopodobnie wcześniej nas nie znało. Dla zespołu to szansa na zrobienie dużego kroku naprzód.

Od strony organizacyjnej festiwale są bardziej wymagające. Zmiany na scenie są bardzo krótkie, trzeba szybko rozstawić sprzęt i polegać na ekipie technicznej. Ponieważ większość kwestii technicznych przygotowuję sam w swoim studiu, przed wejściem na dużą scenę zawsze zastanawiam się, czy wszystko zadziała. To bywa stresujące.

Podczas własnej trasy jest zupełnie inaczej. Przyjeżdżamy do klubu wcześnie, spokojnie rozstawiamy sprzęt, robimy próbę dźwięku, jemy kolację, rozmawiamy ze znajomymi, a czasem udaje się nawet zdrzemnąć przed koncertem. Potem wychodzimy na scenę przed ludźmi, którzy kupili bilet specjalnie po to, aby zobaczyć nas.

Właśnie to cenię bardziej. Jeżeli grasz dla dwustu osób, które przyszły posłuchać twoich utworów, czujesz z nimi silniejszą więź. Na dużym festiwalu publiczność może być oddzielona od sceny szeroką fosą dla fotografów, a w małym klubie pierwsza osoba stoi czasem dwadzieścia centymetrów od ciebie. Szczerze mówiąc, wolę tę bliskość.

Czy na któryś z koncertów tej trasy czekacie szczególnie? Jeśli tak, to na który i dlaczego?

Nikita Kamprad: Naprawdę bardzo czekam na koncerty w Polsce i nie mówię tego tylko dlatego, że rozmawiam z polskim dziennikarzem. W ostatnich tygodniach udzielaliśmy wielu wywiadów polskim mediom i spotkaliśmy się z bardzo dużym zainteresowaniem.

Polska nigdy nie była krajem, w którym przyciągaliśmy szczególnie liczną publiczność. Na naszym ostatnim klubowym koncercie w Warszawie było chyba około osiemdziesięciu osób. Mam jednak wrażenie, że teraz sytuacja się zmieniła. Być może pomógł nam występ na Mystic Festival, dzięki któremu dotarliśmy do nowych słuchaczy. Jestem bardzo podekscytowany perspektywą większych koncertów w Polsce.

Nasze pierwsze spotkanie miało miejsce właśnie przy okazji koncertu w Polsce, 28 marca 2016 roku w klubie Garage w Tarnowie. Graliście wtedy z Harakiri for the Sky i The Great Old Ones w ramach Into the Abyss #5. Pamiętasz ten wieczór?

Nikita Kamprad: Oczywiście. To było nasze pierwsze spotkanie i chyba żaden z nas nigdy go nie zapomni. Od tego czasu minęło już ponad dziesięć lat, dlatego tym bardziej wiele dla mnie znaczy, że nadal wspierasz zespół i że znów możemy porozmawiać przy okazji kolejnej polskiej trasy.

Czekamy również na występ w Kolonii. Dla naszego basisty Alana, który tam mieszka, będzie to niemal koncert w rodzinnym mieście, więc przyjdzie wielu jego znajomych.

Śledzę Wasz rozwój od dawna i wydaje mi się, że promocja „Innern” jest największą kampanią promocyjną Waszego albumu w dotychczasowej historii zespołu. Z czego to wynika?

Nikita Kamprad: Myślę, że masz rację. Mam wrażenie, że dzięki „Innern” zespół wszedł na nowy poziom. Wystarczy spojrzeć na koncerty, które zagraliśmy po premierze płyty. Na Mystic Festival, Alcatraz Open Air czy Brutal Assault zdarzało się, że ludzie nie mogli już wejść do namiotu lub sali, ponieważ miejsca były całkowicie wypełnione. Również nasza ubiegłoroczna trasa klubowa była największą, jaką kiedykolwiek zagraliśmy.

Nowy album i towarzyszące mu koncerty wyraźnie zwiększyły naszą rozpoznawalność. Oczywiście właśnie do tego dąży każdy zespół: nie chcesz zrobić kroku wstecz ani przy nowej płycie, ani podczas kolejnej trasy. Jednocześnie nigdy nie wiadomo, czy kolejny materiał trafi w oczekiwania słuchaczy. Nam tym razem się udało. Mam nadzieję, że przy następnym albumie zrobimy kolejny krok naprzód.

„Innern” jest już na rynku od ponad roku. Jaki jest odbiór tej płyty przez publiczność i media? Jak po roku oceniacie swoje dzieło? Czy jest już coś, co chcielibyście na tej płycie zmienić?

Nikita Kamprad: Szczerze mówiąc, nadal jestem z tej płyty bardzo zadowolony. Proces jej powstawania był długi, ale satysfakcjonujący od początku do końca: od komponowania, przez preprodukcję, właściwe nagrania, miks i mastering, aż po promocję i premierę. Tym razem wszystko ułożyło się bardzo dobrze. Nie widzę dziś żadnego elementu muzycznego ani produkcyjnego, który chciałbym zmienić.

Nie o każdym naszym albumie myślę w ten sposób. W przypadku niektórych płyt nie byłem po czasie w pełni zadowolony z miksu, wokali albo gitar. Tak jest na przykład ze „Stellar”, choć to bardzo osobiste odczucie, a wiele osób uwielbia ten album. Nadal jestem z niego dumny, lecz dziś być może zrobiłbym pewne rzeczy inaczej. W przypadku „Innern” jest odwrotnie: obecnie nie zmieniłbym niczego. Może za dziesięć lat spojrzę na niego inaczej.

Reakcje mediów także były bardzo dobre. Nie natknąłem się na wiele negatywnych recenzji, ale jeśli takie się pojawiły, to w porządku. Muzyka jest czymś osobistym, a nasz rodzaj black metalu nie jest dla każdego. Czasem przeszkodą bywa już sama długość utworów.

Fani docenili jednak nasz powrót do dłuższych form. Pierwszy utwór trwa ponad dziewięć minut, drugi ponad dziesięć, a cały album ma tylko sześć kompozycji. Trudno wybrać z niego pojedynczy utwór na singiel. Uważam, że należy słuchać go jako całości. Trzeba usiąść, założyć słuchawki i poświęcić mu około czterdziestu pięciu minut. Bardzo cenię, kiedy słuchacze chcą poświęcić mu ten czas i odkrywać nie tylko muzykę, lecz także teksty. To znaczy, że zrozumieli nasze intencje.

Który utwór lubicie najbardziej?

Nikita Kamprad: To zmienia się cały czas, ale obecnie wskazałbym „Eos”, ponieważ właśnie ten utwór najbardziej lubię grać na żywo.

Według mnie „Innern” to płyta wybitna, a w moim podsumowaniu ubiegłego roku zajęła pierwsze miejsce. Którą z nich polecilibyście komuś, kto nie zna twórczości Der Weg Einer Freiheit?

Nikita Kamprad: Wybrałbym nasz debiutancki album „Der Weg Einer Freiheit”. Kiedy patrzę na całą dyskografię, widzę bardzo liniowy rozwój naszej muzyki: od pierwszej płyty aż po „Innern”. Każde kolejne wydawnictwo wnosiło coś nowego.

Na „Stellar” zaczęły pojawiać się czyste wokale, a na „Finisterre” wprowadziliśmy pierwsze brzmienia i tekstury syntezatorowe. Debiut pokazuje najbardziej surową, podstawową wersję Der Weg Einer Freiheit, taką, jaka istniała w 2009 roku. „Innern” reprezentuje współczesne oblicze zespołu, które nadal zachowuje nasze korzenie: blasty, melodyjne riffy, krzyk oraz inne tradycyjne elementy black metalu.

Jeżeli ktoś pozna debiut i „Innern”, będzie mógł sobie wyobrazić, jak brzmią albumy znajdujące się pomiędzy nimi.

Skąd wziął się pomysł na instrumentalną wersję „Innern”? Planujecie wydać ją fizycznie? Przy okazji: czym różni się „Finisterre III” z albumu oryginalnego od wersji na wydaniu instrumentalnym?

Nikita Kamprad: Pomysł wyszedł od naszego basisty Alana. „Xibalba” była drugim utworem ukończonym instrumentalnie jako demo nowego albumu, ale ostatnim, do którego dodaliśmy wokale. Przez wiele miesięcy istniała więc wyłącznie w wersji instrumentalnej. Alan tak bardzo się do niej przyzwyczaił, że po dodaniu wokali usłyszał właściwie nową kompozycję. Nie lepszą ani gorszą, po prostu inną. Zasugerował więc, abyśmy wydali pierwotną wersję.

Początkowo myśleliśmy o jednym utworze, ale później zdecydowaliśmy się udostępnić cały album w wersji instrumentalnej i sprawdzić, jak zareagują słuchacze, a także jak sami odbierzemy tę muzykę bez wokalu.

Nie ograniczyłem się do wyciszenia ścieżek wokalnych. W nowym miksie mocniej wyeksponowałem poszczególne instrumenty oraz charakterystyczne elementy utworów, między innymi niektóre przejścia perkusyjne. Kiedy znika wokal, zwykle znajdujący się w centrum miksu, wyłania się zupełnie nowy świat instrumentów.

W przypadku „Finisterre III” nie musiałem właściwie niczego zmieniać, ponieważ już na oryginalnym albumie jest to krótki utwór instrumentalny. W obu wydaniach brzmi więc tak samo.

Reakcje były bardzo pozytywne. Ludzie lubią zanurzać się w muzyce bez wokalu. Słyszałem nawet, że niektórzy zasypiają przy tej wersji. To trochę zabawne, ale zrozumiałe: ciągły krzyk raczej nie pomaga zasnąć, a wydanie instrumentalne może działać uspokajająco.

Jeżeli chodzi o wydanie fizyczne, decyzja nie należy do nas. Prawa do „Innern” ma wytwórnia, a ona musi ocenić ryzyko i przewidywaną sprzedaż. Szczególnie w przypadku winyla uznano je za zbyt duże. Sami chętnie przygotowalibyśmy takie wydanie, ale obecnie nie mamy takiej możliwości. Zgodnie z naszą umową dopiero po dziesięciu latach będziemy mogli sami zdecydować o fizycznym wznowieniu.

Jakie są Wasze pozostałe plany wydawnicze na najbliższy czas? Macie już coś w szufladzie?

Nikita Kamprad: W 2017 roku wydaliśmy „Finisterre”, prawdopodobnie jeden z najważniejszych albumów w naszej historii. Dla wielu osób był to pierwszy kontakt z Der Weg Einer Freiheit. W 2027 roku minie dziesięć lat od jego premiery, dlatego album doczeka się wznowienia.

Z jubileuszem będzie jednak związane również wyjątkowe wydawnictwo. Nie mogę jeszcze zdradzić szczegółów, ale przedstawi ono fanom, a także osobom, które jeszcze nas nie znają, nowe wersje utworów z „Finisterre” oraz kompozycji z innych etapów działalności zespołu. Intensywnie pracujemy nad tym, aby projekt ukazał się w przyszłym roku.

Jesienią planujemy także kolejną trasę. Mogę więc zapewnić, że coś nowego na pewno się pojawi.

Dziękuję Ci za rozmowę.

Artykuł DER WEG EINER FREIHEIT: „Szczerze mówiąc wolę tę bliskość” pochodzi z serwisu KVLT.

Interview with Viktor in English (PDF)

Zacznijmy od sprawy podstawowej, czyli nazwy zespołu. Powiedz proszę, co oznacza „Forsmán”?

To słowo wywodzi się od czasownika „að smána”, oznaczającego „hańbić” – „forsmán” to jego wzmocniona forma, to określenie ma bardzo silny ładunek znaczeniowy związany z hańbą. I dobrze koresponduje z wieloma tematami, które poruszamy w naszej muzyce. Przede wszystkim jednak było to słowo łatwe do wymówienia zarówno dla Islandczyków, jak i obcokrajowców. Uważamy, że to piękne islandzkie słowo, a zależało nam na tym, żeby nazwa miała islandzki charakter.

Hmm, łatwe do wymówienia dla obcokrajowców – z wyjątkiem akcentowanego „a”, którego poprawnej wymowy prawie nikt nie zna.

Tak, sorry! [śmiech]

Jak długo już gracie?

Haukur i ja założyliśmy zespół w 2019 roku, choć pomysł na niego narodził się już w 2018 roku, kiedy się zaprzyjaźniliśmy i… wiedzieliśmy, że chcemy grać black metal. Potem dołączył do nas Kári z Múr i zajął się perkusją, a także przyprowadził swojego dawnego znajomego, Oddura – to było mniej więcej we wrześniu 2019 roku. I tak ukształtował się ostateczny skład zespołu.

A potem ukazało się pierwsze wydawnictwo.

W kwietniu 2021 roku, nakładem Ván Records.

Już po pandemii.

Tak, to była trudna sytuacja. Jesteśmy bardzo zadowoleni z tej EP-ki, ale dziś zgodnie uważamy, że nie oddaje ona tego, czym zespół jest obecnie. Kiedy ją tworzyliśmy, miałem 17 lat, Haukur – 18, Kári – około 20, a Oddur – 22. Wszyscy więc byliśmy młodzi i po prostu bardzo chcieliśmy nagrać islandzki blackmetalowy album. W pewnym sensie oddawaliśmy hołd scenie, której byliśmy wtedy wielkimi fanami – i nadal jesteśmy, ale wtedy podchodziliśmy do tego bardziej jako fani niż cokolwiek innego, a to wpłynęło na ostateczny kształt płyty. Ale wszystko jednak fajnie się ułożyło. Kári na przykład nie siedzi w typowym blacku, zajmuje się własnymi projektami, a poznaliśmy się w konserwatorium jazzowym, więc każdy z nas miał inne doświadczenia muzyczne. Kiedy zaczęliśmy wspólnie tworzyć black metal, zaowocowało to właśnie tą EP-ką.

Wszyscy piszecie muzykę?

Tak, na nowym albumie, Brenndar rústir & fuðrandi fjörur, wszyscy mamy swoje riffy i całe utwory. Nawet Kári, który nie grał na tej płycie na perkusji, jest autorem wielu riffów, ma też partie syntezatorów. Spędziliśmy mnóstwo czasu na wspólnych próbach. Utwory pisaliśmy wszyscy – Oddur, Haukur i ja – ale udało nam się stworzyć spójną całość. Nigdy wcześniej o tym tak nie myślałem, ale z perspektywy czasu jestem w sumie pod wrażeniem, że nam się to udało. Często tak bywa, że słyszysz, kiedy dany kawałek na albumie napisany jest przez kogoś innego. Zazwyczaj – przynajmniej na Islandii – w zespole jest jeden główny kompozytor, a reszta gra, ale w przypadku Forsmán jest inaczej i bardzo mnie to cieszy.

Powiem Ci szczerze: widziałam was na żywo trzy razy – na festiwalu Andkristni w 2024 roku…

Tym z Bölzer?

Tak. Potem na Sátanie w 2025 i na zeszłorocznym Andkristni. Za każdym razem wchodziliście na wyższy poziom. Na Sátanie jeszcze zastanawiałam się, czy to po prostu kwestia lepszego nagłośnienia. Ale może to jednak ten proces dojrzewania, o którym mówiłeś podczas panelu?

Hmm, powiedziałbym że… mam dwie odpowiedzi [uśmiech]. Jedna jest bardzo dosłowna i oczywista dla nas wszystkich: dołączył do nas Maggi z Misþyrming. To… bestia na garach. Kiedy znalazł się w zespole, poczuliśmy, że to zupełnie inna jakość – nie tylko w kwestii perkusji, ale tak bardziej ogólnie. Wiesz, perkusista i basista – sekcja rytmiczna – to kręgosłup każdego zespołu. Gdy to się zmienia, zmienia się dynamika całości. A fakt, że pozyskaliśmy Maggiego – muzyka, którego wszyscy podziwialiśmy w czasach Svartidauði i teraz w Misþyrming – sprawił, że powiedzieliśmy sobie: „bierzemy się w garść i robimy to porządnie”. Nie chcieliśmy marnować niczyjego czasu, zwłaszcza takiego kolesia jak Maggi, który przyszedł nam pomóc. Mieliśmy misję: kurwa, nagrywamy ten album i ostro bierzemy się za próby. Wiele było takich spotkań, gdzie ćwiczyliśmy tylko ja i Maggi – sam bas i perkusja – żeby lepiej się zgrać. Nie miało znaczenia, czy reszta na próbę docierała; my i tak ćwiczyliśmy i spędzaliśmy mnóstwo czasu w studiu.

Poza tym, kiedy Maggi dołączył do zespołu, nie wszystkie utwory były gotowe. Powstały też dwa dodatkowe kawałki. Maggi napisał większość partii perkusji do nich wszystkich.

I tak, dla nas jako zespołu ten koncert na Sátanie był punktem zwrotnym. Dzięki niemu dostaliśmy zaproszenie na Inferno – zagraliśmy w John Dee, sala była pełna ludzi, to było spełnienie marzeń. Zabawne, jak przypomina to reakcję łańcuchową, wiesz…

To był wasz pierwszy w historii koncert za granicą, prawda?

Tak! Nigdy wcześniej nie graliśmy poza krajem, a teraz… zaczynamy snuć pewne plany.

Co powiesz na Polskę?

O, bardzo chciałbym zagrać w Polsce!

Z przyjemnością byśmy was tu gościli. Zatem za perkusją zasiadali kolejno Kári i Magnús – którego gra naprawdę przypomina pędzący pociąg czy inny huragan – a teraz jest z wami Kristján, który dołączył do zespołu w tym roku. Jak tak częste zmiany wpływają na spójność grupy, biorąc pod uwagę wspomnianą przez Ciebie dynamikę? I jak to jest pracować z Kristjánem?

Moim zdaniem perkusistów zawsze jest najtrudniej znaleźć. Głównie dlatego, że wielu z nich gra jednocześnie w kilku zespołach. To samo dotyczy basistów – sam mam to na sumieniu [śmiech]. Kristján od dawna jest legendą tutejszej sceny. Grał w takich grupach jak Myrk, Kontinuum czy Momentum, a także w niezliczonych innych projektach, występując gościnnie choćby z Sólstafir. Wszystkie te zespoły to to, co uwielbiamy: black metal, rock progresywny, a nawet death metal. Współpraca z Kristjánem to zaszczyt. Warto też dodać, że jest on nie tylko świetnym perkusistą, ale i wspaniałym gościem. Jego etyka pracy stoi na niesamowitym poziomie, co jest niezwykle inspirujące.

Współpraca z Kárim, Magnúsem, a teraz z Kristjánem nauczyła nas szybkiego przystosowywania się do pracy z różnymi muzykami. Całe też szczęście, że te zmiany zachodziły w sposób naturalny i nigdy nie były wymuszone.

Nie mogę się doczekać zobaczyć go z wami na scenie. Bardzo jestem ciekawa. Na tych ostatnich koncertach byłam pod sporym wrażeniem. Zaś nowy materiał niesamowicie różnił się od muzyki, którą graliście na wcześniejszych występach, jakie widziałam.

Masz na myśli Andkristni 2025?

Mhm, zwłaszcza ten.

Tak, to był pierwszy koncert, na którym zagraliśmy nowy album w całości. Mieliśmy też gości, którzy wystąpili z nami.

A tak, Kári i Dagur?

Tak, Kári i Dagur, a na trąbce zagrał mój ojciec. Tata jest trębaczem i bardzo chciałem to uwiecznić na tej płycie. Wszyscy oni występują na albumie, a na koncert premierowy też planujemy ich zaprosić na scenę. Bardzo się z tego cieszę. Wprowadzenie sekcji dętej, nagranie taty i uwiecznienie tego elementu – to było dla mnie bardzo ważne. Tata nie słucha metalu, ale nauczył mnie mnóstwa rzeczy o muzyce – właściwie wszystkiego, co wiem. Jest muzykiem i kompozytorem, ale działa w zupełnie innym obszarze. Nie jest pewien, czym jest blast beat, ale ja nie potrafię pisać muzyki na orkiestrę [śmiech].

O tak, to piękna współpraca. Kiedy Twój tata wszedł na scenę i rozbrzmiała trąbka, byłam bardzo zaskoczona, a zaraz potem poczułam ciarki. Ten utwór jest zachwycający i prawdopodobnie  stanie się jednym z moich ulubionych na nowej płycie.

Dziękuję, to Svartir svanir – również dla mnie jest jednym z faworytów. Kiedy po raz pierwszy zagraliśmy ten kawałek na żywo tamtego wieczoru, był to dla mnie niezwykle osobisty moment – ​​dzielenie sceny z ojcem i najlepszymi przyjaciółmi.

W obu singlach i – sądząc po tamtym koncercie – na albumie jako całości dzieje się naprawdę wiele. Mamy syntezatory w intrach i outrach, absolutnie piękne riffy, chóry, na przykład w pierwszym singlu, Andvana. Albo żeński wokal i ten niesamowity, dysonansowy riff w drugim singlu. To wszystko wygląda na wejście na zupełnie nowy poziom.

Żeńskie wokale w Andvana wykonuje Þórhildur z zespołu Geðbrigði – jednej z najbardziej ekscytujących grup na tutejszej scenie. Dodam, że jej głos pojawia się w wielu miejscach na płycie, na przykład w Valdníðsla czy Drottinn fyrirgefur allt. A w tym ostatnim słyszymy też Hallę z Dánarfregnir i World Narcosis – legendarnej formacji, która niestety w tym roku zakończyła działalność.

Taa… Drottinn fyrirgefur allt, drugi singiel, otwiera album. Tytuł oznacza „Pan wybacza wszystko”, a cały zamysł opiera się na czystej ironii. Możesz pomyśleć, że to jakaś chrześcijańska pieśń czy coś takiego. Tymczasem ten kawałek mówi o okrucieństwach i koszmarze, jakie ludzie fundują innym ludziom oraz całej planecie – ale przecież „wszystko w porządku, bo Pan Ci wybaczy”. Myślę, że wielu ludzi chowa się za świętymi księgami i hasłami w stylu „po prostu odpuść”, co jest cholernie przerażające. Weźmy choćby systemowy ucisk czy trwające wojny – wszystko to w imię przekonania o własnej racji. Albo dla pieniędzy, czy czegoś w tym guście. Chciwość to motyw, który najczęściej przewija się na tym albumie.

Tytuł albumu oznacza „Spalone ruiny i huczące wybrzeża”, a okładka stanowi wizualne odzwierciedlenie treści zawartych w tekstach. Pełna grafika znajdzie się na wkładce: zobaczysz na niej masowe groby i wiszące ciała, a także klif z białą flagą i dwoma mężczyznami – biała flaga oczywiście symbolizuje kapitulację – którzy zakładają sobie pętle na szyje, skaczą w przepaść i kończą to szaleństwo. Coś jak wspomagane samobójstwo, tyle że w wykonaniu tych 0,1% ludzi, którzy niszczą wszystko nam wszystkim.

Z drugiej strony widać wieżę z kości słoniowej – piękną, nieskazitelną, jasną. To ma obrazować postawę wielu ludzi w dzisiejszym świecie: zamykających się w swoich wieżach, odwracających wzrok od zła dziejącego się wokół i żyjących w nieświadomości. Co tak naprawdę w żaden sposób nie pomaga w naprawie naszych wad.

I tu myślę, że pierwszym krokiem do zmiany czegokolwiek na lepsze – przynajmniej dla samego siebie – jest świadomość tego, co się dzieje, a także refleksja nad własnymi odczuciami i reakcjami organizmu i układu nerwowego na te wszystkie wiadomości i ciągłe przebodźcowanie mózgu. Budzimy się rano i pierwszą czynnością jest sprawdzenie Facebooka, a tam zawsze trafiasz na coś negatywnego.

Ostatnie badania wskazują, że ma to ogromny wpływ nie tylko na nastrój, ale i na funkcjonowanie całego organizmu.

Dokładnie tak. To ogromny stres, a do tego masz wrażenie, że bardzo łatwo się irytujesz. Stres potrafi „wybrać” sobie miejsce w ciele i powoli je niszczyć. Mówię z własnego doświadczenia: dolna część mojego kręgosłupa jest kompletnie rozjebana – z pewnością przez częste granie koncertów i wkładanie całego siebie w każdy występ. Ale myślę też, że to stres objawiający się fizycznie, jakby „czepiał się” konkretnej części ciała; to bardzo realne i dziwne zjawisko, a zarazem fascynujące. Najlepszym sposobem, by coś z tym zrobić, jest rozejrzenie się wokół, ale też przyjrzenie się samemu sobie.

Większa samoświadomość.

Mhm.

Jest jednak druga strona medalu: popularny na Zachodzie trend uważności, mindfulness, który stał się tak modny, że jest nadużywany.

Tak! To coraz bardziej staje się sztuczne, na pokaz: „bądź uważny”, „wstawaj o piątej rano, rób to i tamto” – a ty myślisz sobie: „what the fuck?”. Zwłaszcza w erze sztucznej inteligencji, w naszym dzisiejszym świecie, w którym każdy dosłownie kreuje swój wizerunek na użytek innych. Na Instagramie cały czas posty: „Wstaję o piątej rano, biegam pół godziny – jak każdego ranka”. Jasne, może ci ludzie chcieliby, żeby tak było. Ale każdemu zdarzają się gorsze dni. Łatwo się to zaraz wpisuje w narrację, że nie ma miejsca na porażkę. A przecież jesteśmy niedoskonali, wszyscy popełniamy błędy i robimy kurewsko niefajne rzeczy – bo tylko na to nas stać – ale niektórzy brną w to dalej, a inni nie; większość nie, choć są tacy, którzy nie czują żadnych wyrzutów sumienia, co jest po prostu przerażające.

Newsy o tym, że znajoma wstaje o piątej rano, idzie biegać, pije smoothie i to wszystko w perfekcyjnym pełnym makijażu – albo to tylko Photoshop – a do tego znajduje czas na pracę i dzieci, mogą być dla wielu właśnie tymi negatywnymi informacjami, o których wspomniałeś. Czują, że sami coś w życiu spierdolili, bo robili za mało i nie tak.

Dokładnie. Tymczasem chodzi o to, by żyć po swojemu i robić to, czego naprawdę pragniesz. I w sumie nie trzeba koniecznie prowadzić w pełni takiego życia, ale jeśli chcesz coś zrobić i już wskakujesz do tego pociągu, musisz to zrobić porządnie i dać z siebie wszystko. Jeśli jednak czegoś tak naprawdę nie chcesz, czasem trzeba usiąść i zadać sobie pytanie: „Jak bardzo mi na tym zależy?”… Dla mnie wydanie tego albumu było niezwykle ważne – osobiście. Nie wiem, czy reszta chłopaków z zespołu czuła to samo – wiedzieliśmy po prostu, że „ta płyta musi wyjść, nieważne, ile to potrwa”, ale… Kurczę, zgubiłem wątek, a miałem coś na myśli… [śmiech]

To nie jest album idealny w tradycyjnym sensie. Jest całkowicie autentyczny, a zarazem pełen niedoskonałości – wiesz, nie jest wypolerowany na błysk czy coś w tym stylu. Ale wracając do tego całego syfu z influencerami, który widzisz wszędzie – AI, retuszowanie zdjęć i tak dalej… Dzisiaj to właśnie niedoskonałość jest prawdziwym powodem do dumy. Posiadanie czegoś niedoskonałego, może nieco surowego, albo nagrań wokalu, w których słyszysz, że krzycząc, sprawiam sobie ból [uśmiech] – to właśnie w muzyce stanowi o prawdziwym człowieczeństwie. I myślę, że właśnie tego szuka wielu ludzi, nawet jeśli nie do końca zdają sobie z tego sprawę. Bo kiedy karmisz się tym całym syfem, który wciska ci się wszędzie, po prostu czujesz zmęczenie. Porównywanie się do innych to prawdziwy złodziej radości; jeśli ciągle tylko przeglądasz treści i patrzysz na ludzi wiodących „idealne” życie – które w rzeczywistości wcale tak nie wygląda – zaczynasz nienawidzić samego siebie. To kolejna dawka trucizny w toksycznym społeczeństwie, budowanym w tym kierunku przez lata, a my teraz ponosimy tego konsekwencje.

Wczoraj, podczas panelu Nergala i Dagura, Nergal mówił o naturalnej surowości i niepokorności Misþyrming i o tym, że nie dążą do sztucznej perfekcji. Ty przed chwilą wspomniałeś o czymś podobnym i myślę, że może to być jedna z cech definiujących islandzką muzykę, zwłaszcza black metal. Bo ilekroć słucham czegoś z Islandii – ostatnio było to Carpe Noctem, które już znałam, ale jakimś cudem teraz pierwszy raz słuchałam Vitrun…

To  świetny album.

Tak! No i miałam ciarki podczas tego słuchania – a było to w biurze, podczas pracy, w słuchawkach. Pomyślałam wtedy, że nawet gdybym nie wiedziała, że to muzyka z Islandii, domyśliłabym się tego po samym brzmieniu. Jest w nim coś wyjątkowego… W wywiadach czy podczas dyskusji często powtarzacie: „ludzie twierdzą, że islandzki metal jest tak unikalny, oryginalny i charakterystyczny, ale my sami tego tak nie odbieramy”. A jednak my, ludzie spoza Islandii – spoza waszej bańki (nie w negatywnym sensie) – naprawdę to czujemy i słyszymy.

To bardzo interesująca sprawa. W zeszłym semestrze pisałem o tym pracę licencjacką – o tym, co sprawia, że ​​islandzka scena wygląda tak, a nie inaczej , oraz o tym scaleniu muzyki jako całości. Jak wspominałem na panelu, wszyscy tworzymy jedną scenę: nie ma u nas osobnej sceny deathmetalowej czy blackmetalowej – ludzie po prostu uczestniczą w obu rodzajach wydarzeń. Nie mamy też zbyt wielu klubów. Wszyscy się przyjaźnimy i jesteśmy bardzo zżytą społecznością. Punkowcy chodzą na koncerty blackmetalowe, fani jazzu na występy muzyki elektronicznej – i tak to wygląda w przypadku niemal każdego gatunku, nie tylko metalu.

Podziwiałem na przykład chłopaków z Misþyrming, gdy miałem jakieś 13 czy 14 lat. Kiedy ukazała się Algleymi – miałem wtedy 16 czy 17 lat – pomyślałem: „Ja pierdolę, poprzeczka się podniosła”. Teraz jesteśmy bliskimi przyjaciółmi, spędzamy razem czas, słuchamy tego samego, rozmawiamy o muzyce. Wspieramy się nawzajem – zarówno muzycznie, jak i po prostu jako kumple. To wszystko wchodzi na głębszy poziom, na którym nie chcesz być przeciętny i wypuścić po prostu kolejnego albumu. Chcesz stworzyć coś więcej, coś, co niesie głębszy przekaz, co wykracza poza samą muzykę – coś, co jest swego rodzaju manifestem, a zarazem formą katharsis w życiu. Przynajmniej ja tak to czuję.

Na naszym nowym albumie są w większości dość stare kawałki, pochodzące z lat 2021–2022. Towarzyszyły mi od dawna, więc w pewnym momencie przestałem o nich intensywnie myśleć. Ale kiedy zaczęliśmy nagrywać perkusję, dotarło do mnie: „Dobra, to się dzieje naprawdę”. Wtedy właśnie poczułem, że to jest moja misja i nic innego się nie liczy. Byłem z Dagurem w studiu niemal na każdym etapie prac; obserwowałem, jak edytuje ścieżki perkusji, siedziałem tuż obok i przyglądałem się, jak pracuje w swoim własnym studiu.

Zazdroszczę, chciałabym zobaczyć go przy pracy.

Tak! [uśmiech] Staram się chłonąć jak najwięcej, będąc w tym szczęśliwym momencie życia, w którym czuję, że się teraz znajduję – mogę obserwować przy pracy człowieka, którego od lat podziwiam; on też uczy mnie co nieco w trakcie tego procesu. Współpraca z nim przy produkcji albumu była świetnym doświadczeniem. Efekty tego słyszę teraz wyraźnie, gdy wracam do tej płyty.

W wywiadzie, który przeprowadziłam z Dagurem dwa lata temu, rozmawialiśmy o muzyce jako medium łączącym ludzi, niezależnie od kultury czy narodowości. Podczas panelu z Twoim udziałem mówiłeś o uczuciach i ich wpływie na muzykę. Ale myślę teraz o słuchaczach, którzy – tak jak ja – reagują na nią gęsią skórką, szybszym biciem serca, przyspieszonym oddechem czy nagłym przypływem emocji. Czy uważasz, że muzyka ma też sprawiać, żeby ludzie po prostu zaczęli coś czuć?

Cóż, powiedziałbym, że dla mnie – i nie sądzę, by to się zmieniło – właśnie na tym polega istota muzyki. Tak jak mówisz: nie liczy się narodowość, pochodzenie, wiek ani nic z tych rzeczy. Każde dziecko zna melodię piosenki o kolorach czy alfabecie – nawet te dzieci, które nie mówią po islandzku. Pracowałem kiedyś w przedszkolu: islandzkie dzieci śpiewały, ale polskie – choć nie znały języka – też się przyłączały, bo rozpoznawały melodię. Dla niektórych osób muzyka jest też po prostu świetnym sposobem na zapamiętywanie rzeczy dzięki melodii.

Podobnie jest, gdy przekłada się to, co wewnątrz, na coś zewnętrznego: kiedy tworzy się z czystych emocji, ludzie zazwyczaj to wyczuwają. Choć myślę też, że jest to nieco przerażające – wystawianie własnych emocji na widok publiczny, by inni mogli ich słuchać, wiesz… bo to w końcu bardzo osobista sprawa.

Odkrywasz się.

To trochę tak, jakby wyjść na ulicę… nago [uśmiech]. Każdy może przeczytać tekst i zinterpretować go po swojemu. Trochę w duchu tego, o czym mówił Gísli podczas panelu: kiedy w utworze nie ma słów – żadnego „zabiję cię” czy „hail Satan” – albo jest ich niewiele, to wszystko pozostaje nieco niejasne i otwiera szerokie pole do interpretacji. Ja jednak wiem, o czym są moje teksty, i niekoniecznie czuję potrzebę, by dokładnie tłumaczyć ludziom, o co w nich chodzi. Dla mnie to nie ma większego znaczenia; to jak zamknięcie za sobą drzwi i pójście dalej przez życie. Te utwory odnoszą się do wielu trudnych spraw, z którymi mierzyłem się w przeszłości – a przelanie tego na papier i dopasowanie melodii było moim sposobem, by się z tym wszystkim uporać…

Zazwyczaj, kiedy piszę muzykę i wchodzę w stan flow, czuję się fatalnie. W głowie kłębi mi się mnóstwo myśli – o czymś rozmyślam albo coś mnie mocno trapi – i wtedy udaje mi się to podczas nagrywania przelać na komputer. Kiedy po wszystkim odsłuchuję materiał – a zajmuje to zwykle kilka godzin, choć bywa różnie, bo czasem kończę utwór błyskawicznie – jest to nagle przytłaczające. Czuję ciężar na piersi, jakby leżały na niej kamienie; myślę sobie: „Wow!”. Słucham tego i zastanawiam się: „To powstało z niczego!”. Ale przecież skądś się wzięło. Tylko, kurwa, skąd?

Brzmi to, jakbym był pod wrażeniem własnych umiejętności – absolutnie nie jestem – chodzi raczej o poczucie, że nie miałem pojęcia, że kryje się we mnie coś takiego, że w ogóle wpadnę na taki pomysł; do dziś tak naprawdę nie wiem, skąd to się bierze. Jest taki jeden utwór – czwarty na płycie – zatytułowany Valdníðsla, co oznacza „nadużycie władzy”. To jedyny utwór… nie, jeden z dwóch, które napisałem całkowicie samodzielnie, włącznie z tekstem. Pamiętam tamtą noc – praca nad tym kawałkiem zajęła może ze trzy godziny. Pamiętam, jak słuchałem dema – była druga czy trzecia nad ranem – i pomyślałem: „what the fuck?”. Czułem, jakby w mojej piersi otworzyła się wielka wyrwa.

Rzeczywiście brzmi jak prawdziwy flow.

A jeszcze trzy godziny wcześniej nie miałem nic! W głowie pustka, w komputerze nic – i nagle… powstał cały, czterominutowy utwór. To bardzo melancholijna kompozycja; ciągle zastanawiam się, skąd ona właściwie przyszła. Czy stąd [wskazuje na głowę], czy stąd […i na pierś], a może skądinąd? Nie jestem pewien i nie wiem, czy kiedykolwiek sam to rozwikłam, ale tak to właśnie czuję.

Kiedy nie wiesz, skąd coś płynie, to na pewno pochodzi z serca.

Zgadzam się. Uważam, że to wspaniała sprawa – mieć taki wentyl bezpieczeństwa, gdy wokół tyle się dzieje. Oczywiście nie każdy wybiera właśnie taki; jest w końcu tyle dróg i sposobów, ale ja jestem naprawdę dumny, że muzyka jest obecna w moim życiu.

Według mnie sztuka ogólnie jest niezwykle ważna i pomocna w radzeniu sobie z emocjami.

Absolutnie, zgadzam się z Tobą. To bardzo ważne.

Zatem… czy mówimy tu też o użyciu pewnych substancji, które mogą pomóc wywołać i utrzymać tak silny flow, jaki opisałeś?

Właściwie to nie. Ten stan pojawia się i znika; nie wydaje mi się, żebym miał wpływ na to, kiedy to następuje. Czasami pisanie idzie opornie, a innym razem wszystko szybko wskakuje na właściwe tory. Podchodzę do sztuki bardzo poważnie. Zazwyczaj nie komponuję pod wpływem żadnych używek.

Jeszcze jedno pytanie a propos Forsmán. Zawsze zaskakuje mnie, jak bardzo inaczej wyglądasz na scenie.

Já, często to słyszę [śmiech].

Teraz wyglądasz jak zwykły chłopak – przyjacielski i uroczy…

Dziękuję!

Ale na scenie zmieniasz się w demona. I nie chodzi tylko o corpsepaint czy brak okularów – musi kryć się za tym coś więcej. Dla mnie taka transformacja jest czymś normalnym – i fascynującym – ale siła twojej przemiany jest wręcz szokująca. Który więc – ten tutaj, czy ten na scenie – jest prawdziwym Viktorem?

O, to trudne pytanie. W sumie… miałem sporo czasu, by się nad tym zastanowić. Wiele osób mi to mówiło – zwłaszcza znajomi, którzy znają mnie prywatnie i nie słuchają metalu, a potem przychodzą na koncert i reagują w stylu: „co do ch**a?” [śmiech]. Rzecz w tym, że wyjście na scenę budzi we mnie cząstkę, która jest niezwykle żywa i zawsze we mnie tkwi. Myślę, że każdy nosi w sobie taką wersję siebie, kogoś, kto jest szalony… albo ma po prostu wiele do powiedzenia. Ja mam okazję dać temu upust podczas tych czterdziestu minut grania i… nie mam wtedy żadnych hamulców.

Ważne dla mnie jest, że każdy mój ruch na scenie, wszystko, co robię, wynika z konkretnego zamysłu – ale też wkładam w to naprawdę całe serce. Nieraz już doznawałem kontuzji na scenie; włącznie z takimi, że nikt nie mógłby powiedzieć: „o, zrobił to specjalnie”. Mam tu bliznę na twarzy – założyli mi 12 szwów, kiedy rozbiłem sobie czoło o statyw mikrofonu [śmiech].

Sam nie wiem… po prostu wyrzucam z siebie tę energię, a jednocześnie wydzieram się na trudne tematy, w tym z mojego życia osobistego – to naprawdę przypomina przeżycie religijne.

Bo dla mnie nie liczy się tylko muzyka. Muzyka jest oczywiście ważna, ale liczy się też rock and roll – to jest istota rzeczy: wyjście na scenę, utrata kontroli, totalne szaleństwo,. Nigdy tego nie planuję, to po prostu się dzieje, a muzyka mnie porywa. To jak wejście w trans. Brzmi to banalnie, ale… tak właśnie jest.

I cóż, to, co ludzie sobie o mnie myślą – że to dziwne, czy cokolwiek – mam to gdzieś. Ch*j mnie to nie obchodzi. Dla mnie to po prostu niezwykle ważny element. Nawet jeśli wiąże się z poświęceniem – mam 23 lata i właściwie niszczę sobie organizm. Ale niczego nie żałuję.

Dla mnie to bardzo artystyczne, kiedy twórca na scenie staje się całkiem innym człowiekiem, dlatego się temu nie dziwię. Czy w tym całym szale w ogóle zdajesz sobie sprawę z tego, co dzieje się pod sceną?

Nic nie widzę, kiedy jestem na scenie [śmiech]. Nie noszę na niej soczewek ani nic takiego, więc… Ale dla mnie istotne jest właśnie to, że nie widzę ludzi, nie widzę, kto mnie ogląda – to tworzy swego rodzaju barierę między mną a tym, co poza sceną. Nic nie widzę, więc liczę się tylko ja i muzyka. I to jest to, co uwielbiam. To, co uwielbiam.

Ja zaś bardzo lubię obserwować takie zespolenie artysty z jego muzyką. Z drugiej strony nic dziwnego, że w tym transie wpadasz na statyw, skoro nie masz soczewek. Czy rezygnujesz z nich celowo – po to, żeby zbudować tę barierę?

Występuję na scenie, nie widząc zbyt wiele, właściwie odkąd pamiętam, i na tym etapie stało się to już częścią całości. Nigdy nie planowałem tworzenia tej „bariery” między mną a publicznością. Jest po prostu mniej o jedną rzecz, o której się zwykle myśli podczas występu.

Viktor, jesteś wspaniałym rozmówcą – tak wspaniałym, że zostało nam już tylko 10 minut do koncertu Barnaveiki.

A nie chcemy tego przegapić.

Mam kilka pytań dotyczących festiwalu Andkristni. Jego 26. edycja odbędzie się w Reykjavíku w dniach 17-19 grudnia. Powiedz mi proszę, jaka była pierwotna idea tego festiwalu i w jaki sposób Worship Bookings przejęło jego organizację.

Wszystko zaczęło się od Addiego z Sólstafir i Siggiego z Forgarður Helvítis, a impulsem była tysięczna rocznica przyjęcia chrześcijaństwa na Islandii. Powstał wtedy wielki, zabierający miliony z pieniędzy podatników projekt zorganizowania Kristnihátið [Festiwalu Chrześcijańskiego] w Þingvellir. Okazał się on jednak kompletną klapą. Rząd sfinansował to z pieniędzy obywateli, a nikomu się to nie podobało. Dlatego ci dwaj postanowili zorganizować Andkristnihátið [Festiwal Antychrześcijański]. Od początku miało to więc wymiar polityczny, w duchu: „nie oddamy wam naszych pieprzonych podatków, pieprzcie się, to wszystko bzdury”.

Czy już wtedy planowali termin grudniowy?

Tak, w okresie przesilenia zimowego. Zawsze odbywa się to w najkrótsze dni roku, to część rytuału. Organizowali to przez kilka lat, potem pałeczkę przejęli inni, a następnie chłopaki z Misþyrming – jako Vánagandr. Gdy zrezygnowali po 2022 roku, przekazali pochodnię mnie i Haukurowi. Mieliśmy trzy miesiące na przygotowanie festu, wtedy odbywał się w klubie Gaukurinn. Dwa wieczory, dziewięć zespołów. Potem odezwała się do nas Francesca. Najpierw pracowała dla „Reykjavík Grapevine” i robiła z nami wywiady o Andkristni, a teraz wyraziła chęć pomocy – więc się zgodziliśmy. Nasza współpraca układała się świetnie. Gdy we trójkę zajęliśmy się wydarzeniem, a Francesca dołączyła do Worship, przenieśliśmy imprezę do Iðnó. A teraz stwierdziliśmy: „wejdźmy na wyższy poziom”. No i Andkristni jest dziś większe niż kiedykolwiek wcześniej.

Zawsze to była tylko jedna czy może dwie noce i występowały głównie lokalne zespoły, a teraz zapraszamy więcej wykonawców z zagranicy i grupy niekoniecznie grające black metal – takie, w które wierzymy. Na przykład Sót, który zagra w tym roku; oni robią stoner/sludge. To młodzi ludzie, tworzą świetną muzykę i chcemy, żeby wystąpili na naszym festiwalu, a jednocześnie pozostajemy wierni temu, o co w tym wszystkim tak naprawdę chodzi. Dla nas ważne jest, że jeśli idziesz na festiwal blackmetalowy – a Andkristni jest znany jako festiwal blackmetalowy – dobrze jest mieć w składzie kilka zespołów spoza tego gatunku. Chodzi o to, żeby dać ludziom chwilę oddechu, ale też o to, że takie kapele robią wtedy znacznie większe wrażenie – uważamy to za bardzo istotną kwestię.

Ciekawy jest też termin tuż przed Bożym Narodzeniem.

Zgadza się!

Ilu gości z zagranicy przyjechało w zeszłym roku? Mówiło się o rekordowej frekwencji.

Tak, padł rekord w liczbie turystów, osób z zagranicy, zwłaszcza w związku z koncertem Forteresse. Mieliśmy sporo szczęścia: byliśmy jednym z pierwszych festiwali, które ogłosiły ich występ – chyba drugim po brytyjskim Fortress Festival, który jako pierwszy zapowiedział ich powrót na scenę. Podobnie wygląda sytuacja w tym roku z Agalloch, o ile dobrze pamiętam. Wygląda na to, że będzie to ich jedyny koncert w Europie w tym roku. Grają głównie w Stanach – w końcu stamtąd pochodzą. Pewnie dzięki temu ponownie będziemy mieli wiele gości z zagranicy. Kiedy zobaczyłem ogłoszenie o występie Agalloch, pomyślałem: „Dobra, jedziemy z tym”.

Poza zajebistym lineupem – jak zachęciłbyś ludzi do przyjazdu na Andkristni?

Andkristni nie przypomina większych islandzkich festiwali, takich jak Eistnaflug czy Sátan… To tak naprawdę najlepszy sposób, by poczuć autentyczny lokalny klimat w samym sercu Reykjavíku, bez dystansu typowego dla wielkich imprez, gdzie nie sposób zbliżyć się do artystów. Wszyscy bywaliśmy na festiwalach, gdzie zespoły dają zajebisty koncert, a potem znikają i tyle ich widziałaś – tutaj wszyscy spędzamy czas razem.

To po prostu znów – nasza zunifikowana scena; zapraszamy kilku headlinerów, przyjeżdżają ludzie z zagranicy, obserwują, jak to robią Islandczycy, i doceniają undergroundową atmosferę. Weźmy choćby Misþyrming: dają piekielnie dobry występ, jak w zeszłym roku, a potem wszyscy po prostu siedzimy przy barze i rozmawiamy; nikogo się nie izoluje, nikt nie mówi „nie, nie mogę teraz rozmawiać” czy coś w tym stylu. Ze wszystkimi zespołami – nawet tymi zagranicznymi – po prostu spędzaliśmy czas; atmosfera jest kameralna i zżyta. W sumie jak spotkanie z kumplami. Tak się też oczywiście często czuję na festiwalach za granicą – kiedy mam poczucie, że to moje miejsce. Sposób funkcjonowania islandzkiej sceny i to, jacy my jesteśmy dla siebie nawzajem, jest dość wyjątkowy. Patrząc na to w ten sposób, Andkristni to najlepszy sposób, by tego doświadczyć.

Tak, dla mnie też ważna jest ta swojska, przemiła atmosfera. Wygląda na to, że jest to typowe dla islandzkich festiwali metalowych, bo czuję to również na Sátanie czy na pierwszym Hellfoss. Jednak w grudniowym Reykjavíku nabiera to jeszcze dodatkowego wymiaru – ale o tym może innym razem. Czy chciałbyś coś jeszcze dodać albo powiedzieć więcej o Forsmán lub Andkristni na koniec naszej rozmowy?

Já. Nasz pierwszy pełniak ukaże się 26 czerwca [rozmowa odbyła się pół miesiąca przed premierą] nakładem Vesperian Records, a koncert premierowy odbędzie się 17 lipca w Iðnó – tym samym miejscu, w którym robimy Andkristni. To piątkowy wieczór – serdecznie wszystkich zapraszamy.

Bardzo dziękuję za Twój czas, to była świetna rozmowa.

Bardzo dziękuję! Zatem teraz chodźmy na koncert.

Artykuł FORSMÁN: „Niedoskonałość to w muzyce prawdziwe człowieczeństwo” pochodzi z serwisu KVLT.

Only Sons to projekt poszukujący, czy po prostu zespół, który nie umie stać w miejscu? Zaczęliście od stonera, potem nastąpiła zmiana w stronę mieszanki prog rocka z hard rockiem, a nowa płyta to jak dla mnie retro/hard rock.

Początkowo rzeczywiście szliśmy w kierunku stonera, ale po jakimś czasie okazało się, że miks naszych upodobań muzycznych wyznaczył inną drogę. Mając za grunt sentyment do lat 90. i fascynację całą paletą przedstawicieli gatunków: heavy metal, grunge i hard rock, oczywiste dla nas stało się, że Only Sons nie będzie zespołem poruszającym się w wąskiej stylistyce. Nasz debiut ‘Love, Drugs, Treachery and Deceit’ jest tego najlepszym dowodem. Fundamentem są tu tłuste riffy, chwytliwe melodie, przebojowe refreny – a wszystko zwieńczone balladą. A z tym – jak to określiłeś – retro/hard rockiem, to chyba Cię lekko poniosło. Próżno szukać w naszej muzyce i image’u wspólnych cech z tą stylistyką. Nie mamy też w arsenale gitar, wzmacniaczy czy (ogólnie) sprzętu, który by to potwierdzał. Bliżej nam do lat 90. i teraźniejszości. Od zawsze tak było. Ale wiem do czego pijesz… i coś czuję, że pewnie wypłynie to w dalszej rozmowie.

Kiedyś byliście bardziej stonerowi – dziś jesteście dużo bardziej ‘piosenkowi’. Czy to świadoma, wykalkulowana zmiana w celu zaistnienia w rozgłośniach radiowych, czy może tak po prostu wyszło?

Zawsze byliśmy piosenkowi. Wynika to z naszej natury, mianownik jest wspólny. Aż trudno uwierzyć, że wciąż wszyscy jesteśmy jednomyślni w kwestii kierunku muzycznego i tego, jak postrzegamy nasz zespół. Tę zgodność potwierdza – bądź co bądź – stały (od ponad 6 lat) skład. W 2021 roku doszło do przetasowania.

Wtedy w różnych odstępach czasu odeszli: Andrzej Nowak – wokalista, Adrian Piątek – gitara i Rob Cook – perkusista. Zastąpili ich: na gitarze Łukasz Kursa i na bębnach Wiktor Palik.

Jeśli tworzenie muzyki poza satysfakcją i szczerą radością z koncertowania przynosi wymierne efekty, to jest to jak najbardziej zasłużona nagroda i należy ją przyjąć z pokorą. W końcu chyba o to chodzi, żeby dotrzeć z muzyką jak najszerzej i znaleźć odbiorców, którzy podzielają twój twórczy entuzjazm i identyfikują się z twoim przekazem.

Gdybyś miał opisać punkty styczne oraz największe różnice między Only Sons z 2018 a 2026 roku, to będą to…?

Punktem stycznym niezmiennie jest wspomniana radość z tworzenia muzyki i granie na żywo. Różnica leży w pracy u podstaw – zwyczajnie jesteśmy bogatsi o cały bagaż złych praktyk i doświadczeń. Dziś jesteśmy zespołem świadomym… Nie mamy czasu na głupoty i rozdrabnianie się. To się dzieje tu i teraz, pracujemy nieustannie nad tym, aby osiągnąć cel, jaki sobie obraliśmy, i nad każdym innym aspektem bycia zespołem z ambicjami.

W Only Sons wykluczamy kult jednostki, zabronione są rządy i praktyki autorytarne. Wszystko dzieje się w oparciu o przyjacielskie relacje.

Wokaliści w Only Sons zmieniają się dość często – czy to znaczy, że szukacie idealnego głosu, czy raczej wciąż zmienia się to, czym ten zespół ma być?

Mieliśmy jednego wokalistę Andrzeja Nowaka od 2017 do 2021. Potem wskoczył na chwilę Ricardo Caetano, z którym zagraliśmy na kilku festiwalach, jednak to nie było “to”. Przez prawie 4 lata szukaliśmy właściwego głosu, właściwej osoby, robiliśmy ciągłe przesłuchania. Tym razem to musiał być ktoś na maksa pewny – idealny głos, frontman i po prostu fajny facet. Ostatecznie w 2024 roku, kiedy byłem już w Taraban, zaprezentowałem nasze nowe utwory Bali – materiał mu się spodobał, nagrał kilka próbek. Wtedy było już jasne, że to jest nasze brakujące ogniwo.

W ten sposób 2024 roku wokalista przeszedł z Taraban do Only Sons, a teraz i Ty odszedłeś z kapeli Krisa. Nie boicie się, że słuchacze zaczną narzekać i osądzać, że staliście się kopią Taraban?

Dla sprostowania – obaj odeszliśmy z Taraban niemal w tym samym czasie, czyli jesienią ubiegłego roku. Muzycznie i stylistycznie Only Sons i Taraban to dwa zupełnie różne twory. Tutaj właśnie wrócę do Twojego pierwszego pytania.

W sytuacji, gdy muzycy udzielają się w różnych zespołach jednocześnie ciężko jest uciec od skojarzeń, to w pełni zrozumiałe. Ci sami muzycy, tworząc dla równoległych projektów, nie stają się nagle innymi ludźmi. Niektórzy mają tak unikalny styl, że po pierwszych nutach wiesz, kto gra czy na gitarze czy na innym instrumencie. Z wokalem jest jeszcze prościej, więc oto jesteśmy. Pozwolę sobie jeszcze zauważyć, jak odmienne partie nagrał Bala dla obu zespołów. W Only Sons można usłyszeć jego zupełnie nieznane dotąd możliwości wokalne

Jasne. Ale jednak… Wasza nowa płyta mocno mi się kojarzy z ostatnimi dokonaniami krakowskiego Tarabana. Nie macie wrażenia, że zaczynacie wchodzić sobie w podobną przestrzeń?

Przeciwnie. Nie moglibyśmy się bardziej różnić… można się zaśmiać, jak najbardziej.

Zarówno ja, jak i Bala, współtworzyliśmy materiał ‘Oath’ zespołu Taraban i ‘Through The Night Again’ Only Sons. Wystarczy, że wokal jest wspólny dla tych dwóch wydawnictw. Moje gitary, część aranży, riffy i solówki – tego nie przeskoczymy. Każdy ma swój styl i, chcąc nie chcąc, będzie to słychać. Zaś muzycznie oba materiały powstawały w różnych odstępach czasu, nie graliśmy wtedy ze sobą. Są też zupełnie inne brzmienia, strojenie instrumentów i samo podejście do komponowania. Nie będziemy wchodzić sobie w drogę, obiecuję.

Nowa płyta “Through the Night Again” ukazała się po 7 latach. Dlaczego musieliśmy tak długo na nią czekać?

Przede wszystkim z braku właściwej osoby, która stanęłaby za mikrofonem.

Pracowaliśmy nad płytą przez tych parę lat. Było sporo mieszania w aranżach, odrzucania pomysłów, później dodawania nowych; aż w pewnym momencie, kiedy mieliśmy ogólny zarys całości, zaczęliśmy sobie zadawać jedno zasadnicze pytanie: “Kto nam to zaśpiewa?”. Reszta historii jest już znana. Głęboki oddech, ogromna ulga i mamy to.

Jak był plan, założenia programowe do nowej płyty? Jak wygląda praca nad nowymi piosenkami? Co musi się stać, aby dany kawałek dostał zielone światło „to leci na płytę”?

W pierwszej kolejności musi być głód tworzenia. Nigdy nie potrafiłem pisać na zawołanie. W tej materii nie znoszę presji czasu, nie zapisuję też większości riffów czy całych utworów. Przez długie lata przy pracy nad muzyką po prostu wyrzucałem do kosza to, co mi się nie podobało lub nie pasowało (zwłaszcza z Redemptor, ale o tym innym razem)… W przypadku ‘Through The Night Again’ zdecydowaliśmy się na sześć utworów, które zamknęły się w 33 minutach. Podzieliliśmy się z Łukaszem po połowie – trzy utwory moje i trzy jego. Tak wyszło.

Co nie znaczy, że przez tych 7 lat napisaliśmy tylko tyle muzyki. Tym bardziej, że udzielaliśmy się w tym czasie w innych zespołach.

Niedawno zaglądałem do wczesnych szkiców i jest tam drugie tyle, czyli sześć utworów, których nigdy nie wykorzystaliśmy. Ponownie mieszane: i moje, i Łukasza. Wydaje mi się, że to szczególna sytuacja, kiedy duet gitarzystów jest tak zgodny.

Potrafimy się pożreć o głupoty, ale nigdy o muzykę. Do “zielonego światła” dla piosenki, która wchodzi na płytę daleka droga. Tutaj angażuje się już cały zespół. Reszta składu filtruje to, co słyszy, podsuwa swoje pomysły i aranże w ramach swoich funkcji w zespole. Bywa tak, że wszyscy jesteśmy zgodni, a czasem wręcz odwrotnie – stoimy w miejscu. Natomiast żeby otrzymać finalny obraz albumu, to już  inna historia. I to bywa prawdziwa droga przez mękę. Na szczęście rekompensatą za nadszarpniętą psychikę jest odsłuch gotowego albumu.

Na Encyklopedii Metallum widnieje informacja, że Bartosz Gabriel jest odpowiedzialny za przygotowanie masteringu pod winylowe wydanie. Jednak jak dotychczas nie ujawniliście, czy i kiedy ukaże się na wosku nowa płyta. Co się musi wydarzyć, aby tak się stało? Osobiście nie kupuję każdego wydawnictwa na winylu, ale Wasza płyta bardzo przypadła mi do gustu i mogłaby naprawdę fajnie zabrzmieć na gramofonie.

Tak, Bart Gabriel przygotował mastering pod wydanie na winylu. Z tego miejsca chciałem mu bardzo podziękować. Nie jest to pierwszy raz, ponieważ Redemptor – Agonia na winylu to również mastering Barta Gabriela.

Będzie też takie wydanie dla Only Sons. Szykujemy piękną oprawę, będzie cymesik. Za wcześnie na szczegóły, ale pracujemy nad tym.

Dlaczego na promocyjnym zdjęciu członkowie zespołu wyglądają niemalże jak bracia bliźniacy? (śmiech)

Tak się dobraliśmy, co poradzisz. Bracia z innych matek, a jednak jeden się wyróżnia – gargantuiczny, potężny basista – Kamil. Ma same koleżanki. You ask him!

Wasze wydawnictwa ukazują się własnym sumptem od samego początku. Czy to wynika z sytuacji, że coraz trudniej znaleźć wydawcę w naszym kraju, czy może uważacie, że lepiej to wszystko sobie sami ogarniecie?

Jedno i drugie. Bycie sterem i okrętem daje niezależność i jeśli się wie, jak to robić, to można tylko zyskać. Warunkiem jest przede wszystkim granie koncertów – dużo.

Tak też było przez pierwsze dwa lata naszej działalności. Teraz zaliczamy restart i znowu będziemy grać dużo już tej jesieni.

Będąc szczerym, wracamy po kilku latach, więc mamy coś do udowodnienia. Czasy się zmieniły – trzeba budować zasięgi w social mediach. Już nie wystarczy tylko grać na żywo i mieć świetny materiał.

Decyzja o samodzielnym wydaniu płyty, a także wyprodukowaniu merchu zespołu zapadła dość późno, ponieważ prowadziliśmy wtedy rozmowy z paroma wydawcami.

Moglibyśmy mieć z górki, gdybyśmy się zdecydowali na rozwiązanie typu “ok, masz tu naszą płytę, nic nie chcemy, tylko ją wydaj”. Tyle, że to nie jest rozwiązanie dla nas.

Uznaliśmy, że jesteśmy w stanie więcej sami dla siebie zrobić, wydając własne pieniądze. W końcu za nagrania i miksy audio, jak i późniejsze nagrania i miksy video, zapłaciliśmy my. A to już żadna różnica dorzucić jeszcze trochę kasy i zrobić wszystko samemu.

Dlatego, kiedy mamy w zespole pięciu doświadczonych ludzi, możemy sobie na to pozwolić. Nie jest to łatwe, ale nikt nie mówił, że będzie. Powoli przecieramy nowe szlaki.

Czyli można się spodziewać profilu na TikToku w celu kręcenia zasięgów? (śmiech).

Nie wykluczam. Gdybyś mnie zapytał, czy zrobię to z Redemptorem, na pewno powiedziałbym: “nie”.

W Only Sons jest więcej luzu?

Profil zespołu Only Sons jest – co by nie mówić – bardziej “dla ludzi”. Z tą muzyką można dotrzeć do zupełnie innej publiki.

A co musiałoby się stać, abyście się zdecydowali na współpracę i podpisanie papierów z wytwórnią? Deal z labelem siedzącym w “waszym” gatunku, np. Heavy Psych Sounds ?

Powiem Ci przy następnej płycie. W tej chwili nie ma to żadnego znaczenia.

Jesteśmy na etapie ciągłej pracy nad promocją naszego nowego albumu.

Tworzycie jakościową muzykę, ale nie jesteście turbo znanym zespołem, mając na fanpage’u niewiele ponad 1,5 tysiąca fanów. Za to zagraliście już na naprawdę fajnych festiwalach w naszym kraju. Czy ten przywilej to efekt Twoich znajomości na scenie i w branży muzycznej?

W Only Sons rolę managera pełnił Andrzej Nowak do momentu odejścia z zespołu. Był w tym bardzo skuteczny. Ja przejąłem pałeczkę dopiero teraz przed wydaniem “Through The Night Again”. Była to dla mnie naturalna kolej rzeczy, ponieważ praktycznie od zawsze zajmowałem się sprawami organizacyjnymi w zespołach, w których grałem. Gdyby lajki i suby szły w parze z występami na festiwalach czy trasach, to obawiam się, że o wielu zespołach już dawno byśmy zapomnieli.

Rzeczywistość jest taka, że w naszym środowisku muzycznym wszyscy się znają. Dzięki temu nieraz jest łatwiej, co nie zmienia faktu, że chętnych też jest wielu. To samo tyczy się prasy: wywiady, recenzje, radio itd. O to trzeba zadbać samemu. Nie wszystkie drzwi są otwarte, ale trzeba zapukać.

A jak z Twojej perspektywy wygląda opcja grywania na zagranicznych festach? Slot na takim uznanym Desertfest to byłoby coś!

Właśnie o to w graniu chodzi. Koncerty, a zwłaszcza festy są najlepszą częścią tego wszystkiego. Zawsze się cieszę na kolejne występy na żywo. Wszyscy chcemy grać, ile wlezie, póki nas to cieszy.

Na przełomie wieku polskie zespoły chętnie nagrywały na swoje płyty czy grały na żywo covery. Zauważyłem, że na przestrzeni ostatnich 20 lat mocno się od tego odchodzi, chcąc maksymalnie promować swój autorski materiał. Covery jakich piosenek chciałbyś wypuścić? Behemoth czy Graveyard?

Uważam, że covery są spoko. Kiedyś mieliśmy z naszym perkusistą Wiktorem cover band. W setliście koncertowej było ponad 40 utworów wielu znanych i stylistycznie różnych zespołów. Z założenia graliśmy wszystko, co nam się podobało w latach 70.–90. od Kansas czy Journey, po Genesis, Van Halen, Queensryche i Ozzy’ego.

Myślę, że z Only Sons prędzej czy później sięgniemy po jakiegoś klasyka, a może nawet kilka.

Mam na myśli bardziej granie coverów przez Only Sons, bo osobiście mocno nie przepadam za stricte cover/tribute bandami. Chodzi mi bardziej o to, jak metalowy szlagier zabrzmiałby w stylistyce OS.

Właśnie może nie metalowy, a jakiś zupełnie nieoczywisty? I może nie po angielsku? Chodzi to za nami od dawna. Nie wykluczamy też akustycznych setów. Raz się to wydarzyło i bardzo nam się spodobało. Wtedy też zagraliśmy trzy covery: Alice In Chains, Down i Stone Temple Pilots. Mamy więc już jakiś background.

To co teraz planujecie z Only Sons?
Z rzeczy zaplanowanych na ten rok, to wydanie płyty na LP i 20 koncertów od października do grudnia. Info o trasie z Blindead 23 krąży od jakiegoś czasu w social mediach. Druga trasa będzie miała miejsce chwilę później, jest już klepnięta i za chwilę będzie o niej głośno.

Artykuł DANIEL KESLER (Only Sons): „Nie moglibyśmy się bardziej różnić” pochodzi z serwisu KVLT.

TOŻSAMOŚĆ MUZYCZNA

Ave! Zacznijmy od Twojego miejsca na scenie. Mam wrażenie, że dla metalowców jesteś tym raperem, którego da się słuchać, a dla rapowej sceny jesteś gościem zbyt mocno zanurzonym w metalu i horrorze. Jak łączysz ten crossover?  Gdzie ty sam siebie dziś widzisz?

Siema, patrzę na siebie jak na rapera, który wyszedł poza schemat „musisz wyglądać tak, brzmieć tak, robić to i to”. Nie chcę, żeby mnie coś ograniczało w życiu zawodowym, tak samo jak i w prywatnym – nie lubię szufladek. To się tyczy nie tylko muzyki. Są rzeczy głębsze lub płytkie, typowo rozrywkowe. Film filmowi też nie jest równy Jeśli ktoś nie lubi rapu – spoko rozumiem, są gusta i guściki, to samo się tyczy metalu. Nie jestem fanem blacku, ale są w tym podgatunku rzeczy zajebiste, z których wyciągam coś dla siebie. Staram się mieć otwartą głowę.

Pamiętasz moment, kiedy metal przestał być dla ciebie tylko inspiracją, a stał się integralną częścią twojej tożsamości artystycznej?

Metal od zawsze był częścią mnie, tak samo jak i rap. Jak miałem lat może 9 i pierwszy raz usłyszałem Ironów, to totalnie się w nich wjebałem. Podobnie było z rapem w bardzo podobnym wieku, dlatego to do dzisiaj jest ze mną na co dzień.

A co cię bardziej ukształtowało jako twórcę — rapowe podwórko czy klimat ekstremalnej muzyki metalowej?

Bardzo duży wpływ miał na mnie hardcore, czyli w bardzo dużym uproszczeniu połączenie rapu z metalem, a w latach 90. kapele typu Clawfinger, RATM, Downset czy polskie Dynamind z Flapjackiem wiodły prym w moim otoczeniu, w mojej grupie wiekowej. Jednak mogę stwierdzić, że bardziej przemawiał do mnie rap. Do dzisiaj uważam, że można znacznie więcej powiedzieć w kawałku rapowym ze względu na ilość treści, tak więc tutaj na pewno rap miał większy wpływ na mnie.

Gdybyś miał wskazać 5 płyt metalowych, które najmocniej wpłynęły na Słonia jako artystę, co by to było?

• Pantera „Far Beyond Driven”
• Iron Maiden „Number Of The Beast”
• Sepultura „Chaos AD”
• Biohazard „State Of World Address”
• Judgment Night OST

Z polskiej sceny honorowe miejsce dla Acid Drinkers „Vile, Vicious Visions”.

HORRORCORE A METALOWA ESTETYKA

Czy uważasz, że horrorcore plasuje się bliżej grindcore/deathmetal niż w kierunku klasycznego hip-hopu?

Myślę, że nie do końca. Ma bez dwóch zdań dużo wspólnego z metalem i jego skrajnymi odmianami, ale równie dużo ma wspólnego z muzyką filmową, która buduje niesamowitą atmosferę, a rap jest w dużej mierze samplowanym gatunkiem muzyki. Treści są podobne, można tutaj podawać przykłady rapowych składów, które miały energię metalu, ale nie znaczy to, że to się zawsze sprawdza. Przykładowo FLatlinerz, Gravediggaz, Esham, Twiztid, Necro czy ICP mają dużo wspólnego z rytmiką i energią ogólnie pojętej „cięższej” muzyki, natomiast Brotha Lynch Hung, Eminem czy Geto Boys nie mają pierwiastka metalu w sobie i są jakby wyłącznie wyjściową z rapu. Ciekawym przykładem byłaby Three 6 Mafia i Suicide Boys – ich rytmika, ogólny vibe i skandowanie w kółko tych samych fraz w refrenach byłoby stricte metalowo/hardcore stylistyką – i tutaj pojawia się zespół PeelingFlesh, który zyskał wielką popularność ostatnio a wywodzi się właśnie z południowego rapu. Podobnie jest z Dropout Kings.

GRANICA MIĘDZY RAPEM I METALEM

W historii muzyki były już próby mniej lub bardziej udane łączenia różnych, czasem z pozoru skrajnych stylów muzycznych: nu metal, Cypress Hill i ich album Skull & Bones, eksperymenty z industrialem, elektroniką czy hardcorem , Jak uważasz, dziś znowu jesteśmy w momencie mieszania muzycznych gatunków? To się nie nudzi?

Tak, historia zatacza koło. To jest bardzo ciekawe, bo wielu młodych ludzi zaczęło na nowo odgrzewać kapele nu metalowe i grać w stylistyce wczesnych lat 2000. .bHP jest na to zajebistym przykładem. Oprócz tego metal jest samplowany, zarówno w rapie, jak i w muzyce elektronicznej, i przykładowo muzyka HARDCORE (mówię o odmianie ciężkiego techno), Speedcore czy Terrorcore na scenie muzyki elektronicznej stanowi skrajną odmianę która też trafia do niektórych metali. Tak samo ludzie słuchający przykładowo Angerfist znają i lubią metal.

A widziałbyś siebie w jakimś projekcie-hybrydzie, czyli rap plus ciężkie granie?

Tak i nie. Tak,  bo fajnie by to mogło wyjść, ale z drugiej stroni nie, bo mogłoby to wyjść totalnie chujowo. Bałbym się, żeby to nie wyszło mówiąc wprost przaśnie. W muzyce RAPCORE bardzo cienka jest granica, żeby nie zabrzmieć jak biedna podróbka kapel zza oceanu. A to jest niesamowicie łatwe do zrobienia. Miałem już taką propozycję i odbiłem się od tego. Po latach tego nie żałuję. Największą bolączką polskich kapel rap-metalowych było to, że albo nie potrafili grać, albo nie potrafili rapować.

W takim razie gdybyś miał nagrać w pełni metalowy album, to do jakiego gatunku byłoby Ci najbliżej?

Myślę, że w dzisiejszych czasach można by bardzo dużo kombinować. Jeśli umiałbym się fajnie drzeć plus rapować  plus może nawet zaśpiewać jakieś partie (czego też nie umiem), to najbliżej byłoby mi do thrash/death/groove z elementami hardcore/punk. Taki Lock Up w połączeniu z Crowbarem i Kublai Khan.

A zespoły jak Uratsakidogi, Ghostemane czy Scarlxrd czyli black metal z deklamacjami w rapowej konwencji – czy takie hybrydy to tylko ciekawostka undergroundu czy może jednak przyszłość zacierania granic w muzyce?

Uważam, że muzyka już bardzo daleko poszła w tym kierunku i tego typu hybrydy, jak je nazwałeś, są już jakby legitnymi zespołami obecnych czasów. Właśnie one są symbolem obecnego stanu rzeczy. Jedni będą mieli o to ból dupy, inni to pokochają. Jak pojawiły się pierwsze miksy rapu z metalem na przełomie lat 80.- 90., to był dokładnie taki sam ból dupy. Twardogłowe metaluchy mówiły, że rap jest za bardzo getto, a fani rapu z klapkami na oczach mówili, że to nie wyjdzie, bo rap wywodzi się z funku i jazzu. Obie te grupy pierdoliły głupoty, bo patrząc na sukces Limp Bizkit jako jednej z pierwszych kapel, które mi przyszły do głowy, to przecież widać gołym okiem, jak bardzo muzyka może przez siebie przechodzić. Jakiś czas temu widziałem klip jakiejś polskiej kapeli black metalowej, która nagrała metalowy cover albo Kalibra 44 albo Paktofoniki, na klipie ktoś robi graffiti, które jest jednym z elementów hip-hopu, dlatego uważam, że przykładowy Uratsakidogi to symbol obecnych czasów.

MAINSTREAM VS UNDERGROUND

Moim zdaniem black metal i horrorcore mają wspólny rdzeń – zamknięty świat, bunt, radykalizm, a nawet anarchia. Zgadzasz się z takim spojrzeniem?

Tak i nie. Z jednej strony mówimy o byciu poza mainstreamem,  a z drugiej strony popatrz na liczby oraz sprzedaż merchu i biletów na koncerty takich kapel jak Behemoth, Mgła czy Batushka z Patriarkh.

To są liczby i popularność typowo mainstreamowa, te kapele wyprzedają kluby i całe trasy na całym świecie.

Ja nie wypłynę poza Polskę, bo raczej mało prawdopodobne jest, że przykładowo Anglik, Holender czy Kanadyjczyk zacznie słuchać polskiego rapu. Wyżej wymienieni są chyba najbardziej rozpoznawalnymi obecnie gwiazdami metalu. Czy to jeszcze jest podziemie? Czy już mainstream? Eminem ma naprawdę mocne, agresywne, chamskie teksty od samego początku swojej kariery, a mimo to dotarł na szczyty list w każdym kraju na świecie i osobiście uważam go za horrorcore (na pewno wczesne płyty). Wydaje mi się, że black ma tyle samo wspólnego tematycznie z rapem, co death czy thrash. Cavalera od zawsze miał teksty antywojenne, apolityczne, tak jak wielu raperów. Świętej pamięci Lemmy miał utwory stricte imprezowe o tym, że chce się napierdolić i poruchać – to samo, co rap. Jest tylko kwestia podania danej historii.

Czy metalowcy są dziś bardziej otwarci na rap niż raperzy na metal?

To pytanie nurtuje druidów tego świata od czasów budowy Stone Henge i nadal nie ma odpowiedzi (śmiech).

RAP NA METALOWYCH FESTIWALACH

Pogadajmy o innej formie mieszania styli na żywym organizmie – mowa o festiwalach muzycznych. Kiedyś wydawało mi się, że zapraszanie artystów grających neofolk, dark ambient czy ogólnie elektronikę na metalowe  festiwale czy trasy to odważny ruch. Dziś nikogo to nie dziwi.  Niedawno przecież Siksa dzieliła deski koncertowe z Truchłem Strzygi, Zamilska  była częścią trasy z Furią, niedawno Deftones pojechali na trasę z Denzelem Curry, Perturbator czy Carpenter Brut regularnie gości na metalowych eventach. A rap na metalowych imprezach może mieć częstszą rację bytu  ? Jak sądzisz?

Za granicą jest to już od lat stosowane. Jeśli popatrzysz sobie na line upy wielkich festiwali w US, UK, FR czy DE to masz scenę, na której gra Dimmu, Cradle Of Filth i inny Marduk, a dwa namioty obok jest Body Count, Suicidal Tendencies, Knocked Loose, Tech N9ne i właśnie Denzel Curry. Jest kwestia tego, jak to ugryźć marketingowo, i żeby nie mieszać fanów typowo BLACK i nagle RAP, bo to nie siądzie. Jeśli jest to festiwal, to zróbcie namioty/sale podzielone klimatycznie. Uważam że jeśli na Hells Bells byłaby jedna scena, na której wystąpi jednego dnia Flapjack, Schizma, .bHP, Zdechły Osa, Rów Babicze i Słoń, to będzie tam cały czas pełno ludzi i będą się w chuj bawić. Jest tylko kwestia tego, żeby nie zapraszać kogoś, kto nie pasuje do reszty i gra typowo rap do skakania po głowach.

HELLS BELLS FESTIVAL

Czyli nie zastanawiałeś się długo nad występem na festiwalu Hells Bells, jak rozumiem? To będzie dla Ciebie jakaś symboliczna forma występu?

Mega się cieszę, że mogę grać na HB – nie urosło to w mojej głowie do rangi symbolicznej czy jakiejś legendarnej, bo nie myślę tak o sobie, natomiast naprawdę się tym jaram. Żałuję, że nie mogę zostać dzień dłużej, bo już chyba 4 razy się w trasie mijałem z Possessed i nigdy nie widziałem ich na żywo, ale mam nadzieję, że zdążę na PRO-PAIN, których słucham od „Foul Taste Of Freedom”.

Czym według ciebie różni się energia publiki metalowej od klasycznej publiki hip-hopowej? Jest teraz jakaś w ogóle?

Dużo się zmieniło przez ostatnie 10 lat na scenie rapowej i młode pokolenie zajebiście się bawi. Dawniej w rapie nie było czegoś takiego jak moshowanie pod sceną, tylko stanie i machanie łapami z lewej na prawą. Obecnie ściany śmierci i mosh to standard (przynajmniej na moich koncertach i kilku innych), tak więc naprawdę się tym jaram. Nie wiem, czy będzie to odczuwalne że to jest „inna” publika. Póki co grałem na jednym festiwalu metalowym i było wyjebiście, więc wierzę, że będzie powtórka z rozrywki.

Masz stres przed takim festiwalem większy niż przed typowym rapowym eventem?

Tak, mam. Trochę inną playlistę zrobimy pod ten koncert, plus wiem, że były już sytuacje na świecie, gdzie raperzy byli wygwizdani na tego typu imprezach. To nie jest jakiś paraliżujący strach, ale jest lekki stres. żeby zrobić dobrą robotę.

ESTETYKA MROKU I HORRORU

Horrorcore często był traktowany przez mainstream jak prowokacja. Metal przechodził dokładnie to samo dekady wcześniej. Czujesz jakieś pokrewieństwo tych środowisk?

Dokładnie tak. Media mainstreamowe w tym na pewno nie pomagały, dużo zamkniętych głów pracuje w radiu i TV. Niezależna prasa i fakt, że za pomocą instagramu możesz zbudować własny fanbase i odbiorcę pomagają w tym, żeby jakieś „wąsate brzuchy”, które zatrzymały się w rozwoju na Skaldach nie mówiły mi/nam co jest czym i czego należy słuchać.

Czy znajdą się jeszcze rzeczy, które potrafią cię artystycznie „przestawić” albo zszokować w ekstremalnej muzyce? Jak myślisz?

Nie wydaje mi się, a z drugiej strony szczerze nie wiem. Biorąc pod uwagę jakie treści i estetykę ma goregrind, nie wiem czy zajdziemy dalej, bo dalej już nic nie ma (śmiech). Jeśli ktoś jest nieświadomy istnienia tego podgatunku i przeraża go Slipknot, bo mają straszne maski, to taki Anal Cunt mógłby popsuć psychikę takiej osoby doszczętnie.

W black metalu często liczy się atmosfera bardziej niż technika. W horrorcore też klimat jest ważniejszy od perfekcji technicznej. To przypadek czy naturalne połączenie?

Ja uważam, że jeśli rapujesz chujowo – to rapujesz chujowo. I to, że będziesz mieć klimatyczny bit i fajne ambienty tego nie zmieni. Jeśli chujowo rapujesz, to jak dla mnie wypierdalasz na hasiok obojętnie czy to będzie horrorcore, czy szanty. Dlatego w odpowiedzi na polski rapcore wyżej powiedziałem o tym, że bardzo łatwo o przekroczenie linii tego, co jest fajne. Podkreślam – możesz być dobrym raperem i grać disco polo – grasz gówno, ale dobrze rapujesz. Zaczynam tę rozmowę wyłącznie od dobrego rapu.

Jak bardzo kino grozy, okładki płyt i estetyka metalu wpływają na twoje pisanie numerów?

Podejrzewam, że jest to lekko 70% tego, co czuję i w jaki sposób czuję.

BRAIN DEAD FAMILIA vs BIZNES

Prowadzenie Brain Dead Familia zmieniło twoje spojrzenie na scenę muzyczną? Od strony biznesowej pewne rzeczy pewnie wydają się inne, może trudniejsze.

Niestety mam kalkulator w oczach, wiem jakie są koszty produkcyjne i albo coś potrafię docenić, co mi średnio siada, albo widzę coś, co jest zajebiste muzycznie, ale chujowo podane. Życie muzyką od strony biznesu na pewno zabija w człowieku typowe spojrzenie bezkrytyczne.

Czy prowadząc label można zauważyć, że młodzi artyści coraz częściej inspirują się metalem, industrialem czy mroczną elektroniką, nawet jeśli formalnie robią rap?

Jasne. Polecam z całego serca chłopaków z Deadmen Crew i Boneless Terror.

Czy underground w ogóle jeszcze istnieje (śmiech)?

Istnieje cały czas. Rzecz w tym, że cały czas patrzymy na przejście z undera do mainu po tym, że podpisała cię duża wytwórnia, albo czy lecisz w radiu, a to już totalnie przestało być  miarodajne, tak więc to granica jest już niewidoczna i bardzo cienka do przekroczenia.

Jakie są największe problemy w prowadzeniu niezależnej wytwórni w czasach streamingu i social mediów?

To, co w każdym innym biznesie: ludzie i pieniądze.

SŁOŃ W PODCASTACH

Słuchałem podcastu u Cypriana Majchera i moją uwagę zwróciło podkreślenie, żeby nie jarać substancji pewnych. Jakby nie patrzeć, to używki nadal są częścią tematyki wielu, wielu rapowych tekstów, ale i częścią tożsamości co niektórych artystów, którzy wręcz chwalą się pod wpływem czego co nagrali. Podtrzymujesz swoje zdanie o tym, że nie warto zażywać?

Tak. Po pierwsze, nie wiemy jakby brzmiała dana płyta/utwór, gdyby były robione „na trzeźwo”, bo na ogół ci artyści chodzą 24h spizgani, a co za tym idzie nie mają do końca kontaktu ze sobą (nawet jeśli twierdzą, że mają nawet większy). Po drugie, jest bardzo duża różnica między tym, że ktoś raz na jakiś czas spali śmiesznego papierosa, a napierdala 5g dziennie i nie potrafi bez tego wyjść do sklepu. Po trzecie, ci ludzie, którzy pierdolą cały czas o jaraniu i odnieśli sukces, mają wokół siebie sztab ludzi z wytwórni etc,, robiących za nich 3/4 dziennych obowiązków. Dlatego Wiz Khalifa mówiący dzieciakom, że jaranie jest zajebiste, wypada dla mnie bardzo słabo. Zwłaszcza gdy część z nich kilka lat później będzie palić 5g dziennie i prześpi swój moment w życiu.

Popieram podejście. Inna beczka. Wspominałeś w rozmowach również o tym, jak dawałeś pewnemu chłopakowi autograf na ksiażce Stephena Kinga. Na czym jeszcze wyjątkowo nietypowym dawałeś swój autograf?

Na butach, na cyckach, na legitymacjach, na mandatach za picie w miejscu publicznym, na miesięcznych biletach na pociąg podmiejski, raz na świadectwie szkolnym chyba w Iławie (śmiech).

EPILOG

Gdybyś miał stworzyć wymarzony festiwal łączący rap i metal — jakie trzy zespoły i trzech raperów musiałoby się tam znaleźć?

Możesz śmiało wymieszać artystów, których wymieniłem do góry w dowolnym składzie. Myślę, że byłby wpierdol.

Co dziś bardziej cię jara — przekraczanie granic gatunkowych czy jednak pielęgnowanie własnego, hermetycznego świata?

Nie przekraczam jakoś granic gatunków na siłę, jeśli coś pasuje, to pasuje. I to wydaje mi się moją stylistyką.

Artykuł SŁOŃ: „Granice między rapem i metalem już dawno zdechły” pochodzi z serwisu KVLT.

Hello, Wargasm. Jesteście w studiu pod Londynem. Wiadomo, że nagrywacie nowy album. Jak idzie?

Sam Matlock: Tak, właśnie skończyliśmy nagrywanie wokali. Było mnóstwo krzyku. Zdarłem sobie głos – moment, kiedy głos ostatecznie odmawia mi posłuszeństwa może znaleźć się na płycie. Ale dziś jest już lepiej z moimi strunami głosowymi, więc damy radę pogadać. Dzięki takim cudom jak… woda, wróciłem do żywych. Przydałoby się trochę snu, ale trudno – nadrobię, kiedy wrócę do domu.

Jak bardzo jesteście podekscytowani nowym materiałem w skali od 1 do 666?

Milkie Way: 667! Nagrywanie było bardzo ekscytujące.

Sam: Głośniki, które mamy w studiu, są potężne. Dzięki nim ta ekscytacja była kosmiczna. Jaramy się bardzo tym, co tworzymy. Miałem wręcz uczucie, że zwymiotuję z nadmiaru podekscytowania. Po nagrywkach posłuchałem sobie parę razy tego, co stworzyliśmy, i stwierdzam, że… nie powinienem był tego robić. Adrenalinę wywaliło pod sufit. Miałem poczucie, że już nigdy w życiu nie zasnę. Tworząc nową muzykę, staramy się złapać błyskawicę do butelki. Ale nie taką, która uderza tylko raz, lecz taką, która jest stałą, nieustępującą energią.

Milkie: Jesteśmy trochę znudzeni wieloma rzeczami, które ciągle słyszymy, więc to czas eksplozji energii. Czas, żeby ująć w muzyce uczucia i nadać im nieustanny ruch. I to się dzieje, co nas bardzo cieszy.

Sam, niedawno miałeś urodziny. W okolicy twoich urodzin wybiło też trzydzieści lat od wydania przez The Prodigy Firestarter. Czy duch legendy jest dalej żywy w Waszej nowej muzyce, czy nowa płyta będzie czymś innym?

Sam: Tak, znów mam 27 lat. A co do The Prodigy, to jest niesamowite, że mimo takiego upływu czasu ta muzyka dalej brzmi zajebiście i świeżo. Zawsze będzie brzmieć jak przyszłość, jak coś, czego nigdy nie dasz rady stworzyć. Taka prawda. Ale dobrze starać się dążyć do fenomenu, być swoim własnym The Prodigy, znaleźć w swojej twórczości własnego Firestartera. I my to dalej robimy.

Milkie: Duch The Prodigy jest z nami cały czas, choćby w postaci Kierana Peppera. Grał z nimi na perkusji przez trzynaście lat. Świetny przyjaciel, niesamowita osoba do współpracy. Cały czas z nami nagrywa. Jesteśmy bardzo blisko źródła The Prodigy. Ich moc jest z nami.

Sam: No właśnie. Wspomnę tylko, że pracujemy z tymi samymi osobami, z którymi pracowaliśmy przy pierwszej płycie, bo ich kochamy. Są jak rodzina. Pracujemy między innymi z producentem Charliem Russellem, on miksował nasz pierwszy album. To mądry gość, który wie, że musi nas wyciągnąć poza Londyn. Musimy oderwać się od tych wszystkich „przeszkadzaczy” i pokus – ciągle jakieś zaproszenia i imprezy. A tu mamy spokój.

OK, czyli nowa płyta to w dalszym ciągu będą Angry Songs for Sad People?

Milkie: Tak, to będzie nasza mantra po wsze czasy. Nie da się tego ubrać w konkretny genre. Olewam te próby wkładania zespołów w konkretne gatunki, tworzenie nowych dziwnych nazw i kategorii. W stosunku do muzyki Wargasmu, to podejście jest totalnie nieskuteczne.

Sam: Jedyne, co będzie się zmieniać w naszych utworach, to to, że będzie w nich jeszcze więcej złości i będą skierowane do jeszcze smutniejszych ludzi. Będą seksowniejsze i szybsze. Będzie tylko mocniej pod tym względem. Nie jestem w stanie zdefiniować naszej muzyki klasycznie. Rozumiem, że niektórzy potrzebują przypisywać pewne rzeczy do określonych kategorii. Ja na pewno nie jestem jedną z tych osób. Możesz nakleić na coś etykietkę, wybrać konkretny styl, a potem wychodzi ci restauracja typu fusion i przyrządzasz salsę sushi.

Milkie: Nie porównuj nas do salsy czy sushi! Reasumując – gramy Angry Songs for Sad People i kropka.

Jakimi informacjami na temat nowej płyty możecie się już podzielić?

Sam: Nie możemy za wiele zdradzić, bo nie ma jeszcze wielu decyzji, wiele kwestii nie zostało jeszcze  rozstrzygniętych. Ale „Nature Retreat” to nie jest nazwa albumu. Napisaliśmy taki tekst na krótkim teaserze na social mediach, ale to po prostu my pod Londynem w pięknych okolicznościach przyrody. Mogę powiedzieć, że tym razem w procesie twórczym wszystkiemu mówimy „tak”. Pierwszy raz nagraliśmy tak wiele utworów. Powstało około trzydziestu numerów. Z nich będziemy wybierać te, które znajdą się na płycie. Bardzo chcielibyśmy, żeby udało się wydać płytę już w tym roku, ale to trwa, musi przejść przez wielu ludzi z przemysłu muzycznego, którzy mają swoją perspektywę na to, jak wygląda właściwy sposób wydawania albumu. Poza tym trzeba nagrać teledyski, ściągnąć uwagę słuchaczy. Według mnie najlepiej robić to wszystko naraz, siłą rozpędu. Nie można trzymać materiału na twardych dyskach. Chcielibyśmy wydać płytę jak najszybciej, ale to nie w pełni zależy od nas.

Przejdźmy w takim razie do koncertów. W czerwcu zagracie w Polsce pierwszy raz w ramach letniego festiwalu. To będzie Summer Punch Festival w Warszawie. Do tej pory wystąpiliście u nas trzy razy w klubach i raz supportując Electric Callboy w Tauron Arenie. W jakich okolicznościach wolicie grać?

Milkie: Dla mnie zdecydowanie lepsze są duże letnie festiwale, bo mogę nosić bikini i mój pas z nabojami.

Sam: Charakterystyka częstotliwościowa ma tutaj znaczenie. Nasz zespół pasuje na duże sceny. Wargasm to rodzaj brzmienia i energii, które najlepiej sprawdzają się na dużych scenach i w rozległych przestrzeniach. Niektórzy mogą powiedzieć teraz, że gwiazdorzę, podkopuję punkowy etos naszego zespołu. Chodzi jednak o to, że muzyka elektroniczna brzmi lepiej na wielkich głośnikach. Oczywiście vibe w klubach-piwnicach jest nie do podrobienia. Ale kojarzysz na pewno internetowe nagrania wideo z takich miejsc – chłopaki bawią się super, ale jedyne, co słychać to hi-hat i werbel. Ciężko w takich warunkach ustawić perfekcyjne brzmienie. Na dużej scenie jest o to o wiele łatwiej, brzmienie jest precyzyjne, średnie tony siedzą dobrze, a basy wwiercają się w mózg. No i dobrze być na zewnątrz. Bo wydaje mi się, że od siedzenia w piwnicach moja skóra zaczęła się niszczyć.

Milkie: Tak, w takich miejscach totalnie przesiąkasz wszechobecnym potem i on już zostaje na tobie na zawsze.

Sam: Czasami budzę się w nocy z krzykiem z koszmarów o piwnicznych toaletach. Chociaż toalety na festiwalach też mają swój „urok”.

Do festiwali za chwilę przejdziemy. Co do dotychczasowych koncertów w Polsce – macie jakieś wyjątkowe wspomnienia?

Milkie: O, tak! Na naszym pierwszym występie w Warszawie gość z wielkim irokezem zagrał z nami Spit.

Sam: Uwielbiam, kiedy coś takiego się wydarza, bo jak ktoś twierdzi, że potrafi coś zagrać, to mówię „taaak, ziom, na pewno”. Jak mówisz, że potrafisz zagrać, to lepiej, żebyś naprawdę potrafił. Ta sytuacja wyszła super. Ty, Milkie, pewnie dobrze wspominasz polskie jedzenie.

Milkie: Właściwie to podczas koncertów wszystko mi się podobało. Kocham Polskę. Pierogi i cudownie tanie polskie piwo. Świetnie wspominam Polskę. Graliśmy kilka koncertów i tak w ogóle chyba za każdym razem padał śnieg. Miało to swój urok.

Sam: W Londynie w sumie też zawsze gramy w listopadzie albo grudniu. A to jednak dopiero latem to miasto staje się szalone. Taka Sodoma i Gomora. Wychodzi słońce i ludziom odbija całkowicie. W pozytywnym tego słowa znaczeniu.

Obiecałem temat festiwali. Macie ulubiony festiwal?

Milkie: Ja mam dwa – pierwszy z nich to Louder than Life w Kentucky w Luizjanie. Kiedy graliśmy tam po raz pierwszy, dostaliśmy spersonalizowany kij bejsbolowy z nazwą naszego zespołu. Teraz ten kij przydaje się przy negocjacjach z wytwórnią. Poza tym w trakcie tego festiwalu wylądowaliśmy w tourbusie Anny Cooper, poznaliśmy Alice’a Coopera.

Sam: Ja miałem wtedy okazję dorwać się do gitary Dimebaga (Slime ML). Ekipa wiedziała, że uwielbiam Panterę. Wtedy byłem dosyć mocno pijany, więc szybko mi ją zabrali. Tak, Louder than Life jest super.

Milkie: Moim drugim ulubionym festiwalem jest Hellfest we Francji. Jest świetny, bo jest tam mnóstwo pirotechniki i ze strefy cateringu widać główną scenę, więc mogę jeść i oglądać Suicidal Tendencies.

Sam: Fajny jest też Download, ale to „domowa” impreza. A tak poza tym, to tęsknię za Bloodstockiem. Super jest też Resurrection Fest w Hiszpanii. W przeciwieństwie do trasy klubowej, na festiwalach jest trochę czasu się pokręcić, jesteś uwięziony na terenie festiwalu i możesz posłuchać wielu różnych zespołów. Choć oczywiście po pewnym czasie chciałbyś się już znaleźć w cichym pokoju.

Współpracowaliście z wieloma bardzo znanymi muzykami, czy to twórczo, czy grając koncerty. Corey Taylor, Fred Durst, Enter Shikari, Electric Callboy, Crossfaith, Pendulum, Yungblud, Babymetal, Poppy. Ta lista jest imponująca. Z kim jeszcze marzy Wam się współpraca?

Sam: Jest kilku muzyków, z którymi chcielibyśmy pracować. Na przykład M.I.A. – to byłoby spełnienie marzeń, bo wszystko co robi jest niesamowicie interesujące.

Milkie: Missy Elliot.

Sam: Byłoby świetnie nagrać coś razem z Kornem. Myślę, że głos Jonathana Davisa zabrzmiałby z nami super. Miałoby to sens. Mam wrażenie, że czasami w świecie muzyki podejmuje się współpracę z innym artystą dla samego faktu wykonania czegoś razem, a nie dlatego, że pewne elementy muzyczne naprawdę do siebie pasują. Chętnie stworzyłbym więcej z Pendulum. Współpraca z Robem Swire’em bardzo dobrze nam się układała. Poza tym chętnie stworzyłbym coś z Kreayshawn, Rebeccą Black, Grimes. Same dziewczyny.

Milkie: No i dobrze, już z tyloma facetami nagrywaliśmy. Trzeba iść w inną stronę.

Sam: Jest wielu artystów – mniej i bardziej znanych od Wargasm – z którymi chętnie podjęlibyśmy współpracę. Przykładem niech będą Hanabie. i Pale Dust. Jesteśmy mocno wkręceni w japońską muzykę. Kiedyś w Tokio poszliśmy z częścią zespołu Hanabie. i z Scene Queen na karaoke. Czwórka zawodowych screamerów – to była świetna zabawa. To był prawdopodobnie najlepszy występ, jaki daliśmy, i najbardziej pokręcony line-up, jaki współtworzyliśmy. Gdybym miał nieskończony budżet i czas, to z ciekawości, jak ktoś zabrzmi z Wargasm, pewnie nagrywałbym prawie z każdym.

Wracając do polskiej perspektywy – czy znacie jakieś polskie zespoły?

Milkie: Znamy ten zespół, który nas supportował. Hamulec. Są świetni.

Sam: Znamy Behemotha.

Milkie: Chopin.

Sam: Tak, to mój ulubiony polski zespół. I to chyba tyle.

Następne pytanie może zabrzmieć, jak pytanie z rozmowy o pracę. Wargasm zyskuje rozgłos, wasza muzyka dociera do coraz szerszego grona odbiorców. Gdzie widzicie siebie za dziesięć lat?

Sam: Rozpadniemy się, potem się zejdziemy, znów się rozpadniemy. Będę bogaty albo martwy.

Milkie: Moja przyszłość jest pięć minut od teraz, myślę o śniadaniu. Staram się nie myśleć dużo o przyszłości. Nikt nie przewidzi mojego następnego ruchu, jeśli ja sama nie wiem, co zaraz zrobię. Żyjemy tym, co dzieje się teraz. Nie wybiegamy w daleką przyszłość.

Ostatnie pytanie. Które numery gra Wam się na koncertach najlepiej?

Milkie: Moim ulubionym jest Bad Seed.

Sam: Ja lubię grać Do it so good – tak dużo dzieje się w tej piosence. Venom jest super. Bardzo lubię teraz grać Small World Syndrome i Vigilantes – to jedno z naszych najlepszych dzieł. Świetnie to brzmiało ostatnio na dużych halach. To taki filmowy utwór, jest w nim dużo napięcia. W jego trakcie zmieniam sposób śpiewania – trochę śmiesznie rapuję, za chwilę trochę czystego śpiewu, potem krzyk. Ciągle coś zmieniam, jakbym miał atak astmy albo paniki.

Nie mogę się doczekać, kiedy usłyszę te utwory na Waszym występie w Polsce. Do zobaczenia w czerwcu. Dzięki za rozmowę.

Artykuł WARGASM (UK): „Chcemy złapać błyskawicę do butelki” pochodzi z serwisu KVLT.

Aleksandra: Cześć, Peter, God Kväll. Jak samopoczucie? 

Peter Tägtgren: Cześć, dobry wieczór. Całkiem w porządku, dzięki!

A: Niebawem wyruszacie w drogę. Pewnie macie już wszystko dopięte na ostatni guzik przed „Mass Hallucination Tour 2026”?

P.T.: Przerabiamy aktualnie z zespołem różne wersje setlisty, która pojawi się na koncertach. Sprawdzamy wszystko i ustalamy między sobą. W ciągu ostatniego miesiąca pracowałem nad produkcją sceniczną. Myślę, że wszystko pójdzie bardzo dobrze! Planujemy zwieźć wszystko do Niemiec, żeby zrobić próbę generalną. Nasza trasa startuje w Berlinie na początku kwietnia. Mamy nadzieję, że cały sprzęt zadziała poprawnie i wszystko wypali. Jeśli chociaż jedna rzecz się wysypie, to zrujnuje nam całą zabawę.

A: Jak to możliwe, że cztery zespoły są w stanie zagrać 27 koncertów w 16 krajach w ciągu jednego miesiąca? Gracie dzień po dniu, nie oszczędzacie się. Jak znajdujesz na to wszystko siły? Choć z drugiej strony, doskonale wiem, że masz doświadczenie w tym środowisku. Czy to nie czasami ten słynny skandynawski styl życia?

P.T.: W zasadzie nie mam pojęcia. Jedyne co wiem, to, że zajmuję się muzyką na pełen etat. To już jest dla mnie pewien styl życia. I w zasadzie tyle (śmiech).

A: Z mapy wynika, że będziecie się chyba poruszać z prędkością światła! Ja to mam dość podróży, jak pojadę do roboty.

P.T.: Teraz jest o wiele łatwiej. Mamy autobusy z łóżkami i inne udogodnienia. Wiesz, idziesz spać i budzisz się w kompletnie innym miejscu.

A: Rozumiem, że macie już zarys setlisty, która pojawi się na koncertach. Czy możemy spodziewać się niespodzianek?

P.T.: Przygotowaliśmy parę rzeczy. Przejrzeliśmy nasz materiał i zdecydowaliśmy, że znajdą się na liście zarówno nasze najbardziej znane kawałki, jak i parę takich, które nigdy nie były wykonywane na żywo. Spróbujemy je dla Was zagrać i zobaczymy, jak to nam wyjdzie. Niestety, nic z nowego materiału się nie pojawi, ponieważ nie mamy nic gotowego. Ale myślę, że te nigdy wcześniej nieodgrywane na żywo kawałki będą najbardziej interesujące.

A: Ostatni Wasz studyjny album „Worship” pojawił się pięć lat temu. Oczywiście ukazały się od tego czasu również re-masteringi. Jaka jest szansa na usłyszenie nowego materiału w niedalekiej przyszłości? Czy pracujecie nad czymś świeżym?   

P.T.: Mam napisanych trochę nowych riffów, które kolekcjonuję w jednym miejscu. Wiesz, jest jeszcze wiele do napisania. Trochę czasu minie, zanim do tego przysiądziemy. Uwierz mi, musimy napisać jeszcze wiele rzeczy, naprawdę wiele! No i trzeba też spróbować być w tym wszystkim wybrednym. Wiesz, to też jest swoisty proces, który odbywa się pomiędzy nami w zespole. To nie jest tak, że siedzimy po sześć czy siedem lat, myśląc, co powinniśmy napisać, czy wręcz pisząc te utwory na bieżąco. To po prostu jeden z tych momentów, które potrzebujesz do tworzenia. Raz budzisz się z inspiracją i pomysłem, a następnego dnia wręcz potrzebujesz sobie zrobić przerwę w tym wszystkim, żeby znów poczuć głód tworzenia.

A: Nie ma sprawy, jestem cierpliwa, poczekam na nowy materiał. Wspomniałeś, że trzeba być w tym wszystkim wybrednym. Jak to się odnosi do Twojej całej pracy? Jak wygląda Twój proces twórczy?

P.T.: Wszystko zaczyna się tu – w głowie. Ja po prostu piszę muzykę w mojej głowie. Potem dopiero sięgam po gitarę i wyciągam wszystko na wierzch. Często bawię się, rozbudowując pomysł przy użyciu innych instrumentów. Czasami zdarza się, że pomysł, który znajdował się w mojej głowie, poza nią nie brzmi zbyt dobrze (śmiech), więc go wyrzucam. Wiesz, 99% wszystkiego, co napiszę, pochodzi z mojej głowy. Wszystko zależy od tego, jak przełożę pomysł z mojego mózgu do komputera. Czyli zapisuję to tak, jak starałem się zapamiętać. Jeśli mam pustkę w głowie, nie mogę po prostu wziąć gitary i zacząć szukać odpowiednich riffów. Potrzebuję najpierw ułożyć je sobie w głowie, żeby móc dalej nad nimi pracować.

A.: Jesteś prawdziwym przykładem „Człowieka Renesansu”, pokusiłabym się nawet o stwierdzenie „Ojciec Chrzestny szwedzkiego metalu”. Jesteś multiinstrumentalistą, sam nagrałeś pierwsze płyty Pain. Znalazłam informację, że zacząłeś grać na perkusji, mając 9 lat (!).

P.T: Nie było wtedy tak dużo ludzi dookoła. Wcześniej sam więc zacząłem coś tworzyć na gitarze akustycznej. Kiedy siadałem za perkusją, było mi ciężko wytłumaczyć gitarzyście, co ma grać, więc trzymałem obok siebie tę gitarę, żeby móc to jemu na niej zagrać. Oczywiście potem wracałem do perkusji. Trwało to jakiś czas, aż w końcu stwierdziłem, pieprzyć to, nie będę grał na bębnach! Weźmy perkusistę, a ja będę grał na gitarze. Było mi wtedy łatwiej współpracować z ludźmi. Zacząłem pisać wtedy za dużo gówna, które musiałem próbować tłumaczyć kolegom z zespołu. Chwyciłem za gitarę, żeby ułatwić sprawę.

A: Co Cię właściwie pchnęło w stronę metalu?

P.T.: Byłem strasznym gnojkiem za dzieciaka. Potrzebowałem solidnej muzy. To było dla mnie niczym terapia. Ta muzyka pozwalała mi poczuć się dobrze.  

A: Wracając do Hypocrisy i tego, jak zespół zmieniał swój liryczny kierunek, zaczynając od blasfemii, masowej zagłady, przez teorie spiskowe i Illuminati, a kończąc na kosmitach. Zawsze chciałam Cię o to zapytać. Dlaczego kosmici? Nie jest zbyt częsta inspiracja zespołów metalowych.

P.T: W latach 90. niewiele osób podejmowało się tego tematu. Byłem fanem science-fiction na długo przed tym, zanim zacząłem zajmować się muzyką. Ciężko jest mi to wytłumaczyć. Na początku pisałem coś o różnych wymiarach. Potem dużo o tajnych rządowych eksperymentach (black psy-ops). Czytanie wielu rzeczy na ten temat było bardzo interesujące: coś mogło być takie lub zupełnie inne. Potem zacząłem dochodzić do własnych wniosków i pisać własne teksty inspirowane tymi historiami.

A: Dowodzisz w dwóch aktywnych zespołach: Hypocrisy i Pain. Który z nich jest Ci bliższy? W którym bandzie pokazujesz swoją prawdziwą twarz?

P.T:  Powiem tak, weź te dwa zespoły i złącz je razem, wtedy otrzymasz prawdziwego mnie (śmiech).  Wiesz, to jest mieszanka – trochę tego i trochę tamtego. Hypocrisy powstało z naszych prób  eksperymentowania ze sobą. W latach 90. spinaliśmy tyłki, żeby wypracować swoje własne brzmienie, utwory czy styl. Z Pain to zupełnie inna historia. To ciągłe poszukiwanie nowych wrażeń.

A: Osobiście uwielbiam, kiedy artysta powołuje na świat nowy projekt, zupełnie różniący się od tego, w którym aktualnie gra. Wtedy mam wrażenie, że taki człowiek odkrywa siebie na nowo, oddycha świeżym powietrzem.

P.T. Nie chciałem zmieniać Hypocrisy, więc musiałem wymyślić coś nowego i to właśnie był Pain. Chciałem spróbować czegoś świeżego. Dużo zespołów od lat 90. zmieniało swój styl, bo chciało stworzyć coś nowego. I wiesz co?  90% z tego materiału była do dupy. Dlatego nigdy nie chciałem zmieniać Hypocrisy. Nikt w naszym zespole nie chciał. Myślę, że już mamy wypracowane własne, charakterystyczne brzmienie i solidną, bardzo stabilną pozycję, a to są rzeczy, które powinno się w zespole celebrować. Teraz chcemy się skupić na tworzeniu bardziej ekscytujących kawałków.  

A: Jak Twoim zdaniem będzie wyglądać przyszłość metalu? Czy myślisz, że AI jest w stanie zawładnąć przemysłem muzycznym?

P.T.: Wiesz co, nie mam pojęcia, jak AI wpłynie na to wszystko. Dla mnie, jako twórcy, ważne jest żeby przede wszystkim pisać dla siebie. Wszystko, co tworzę, robię dla siebie i wtedy mam pogląd, czy faktycznie jest to dobre. Nie zajmuję się pisaniem muzyki, żeby robić karierę. Dla mnie jest to swoisty rodzaj terapii. Może ci wszyscy ludzie, którzy używają AI, są wkurzeni na własną karierę i próbują jakoś to wszystko przyspieszyć? Nie wiem, nie pytaj mnie, bo ja nie orientuję się w tych wszystkich rzeczach związanych z AI.

A: A co z trendami w muzyce metalowej?   

P.T.: Nie jestem dobry w śledzeniu nowej muzyki, która wychodzi każdego dnia. Jeśli mam być szczery utkwiłem w mojej własnej bańce. Jest na pewno parę świetnych zespołów. Nie muszę się martwić, że metal umrze śmiercią naturalną. Oczywiście mamy teraz trzecią generację death metalu, więc nie spodziewajmy się, że będzie brzmiał tak samo jak w 1989 roku. Dzieciaki mają teraz więcej inspiracji, niż my w latach 80., kiedy tworzyliśmy kawałki. Wszystko zależy od tego, co się słyszało. Albo ci to pomogło, albo cię zabiło. Teraz kiedy tworzysz ekstremalną muzykę, więcej rzeczy wpływa na twoją twórczość. Musisz też znaleźć swoich odbiorców i wypełnić muzyczną niszę, jeśli grasz w nowym zespole.

Kiedyś nie mieliśmy za bardzo w czym wybierać: Iron Maiden i Motörhead byli topowymi zespołami. Oczywiście potem Metallica i Slayer przełamały to brutalniejszym stylem. Tak to wszystko się zaczęło. Później dołączył do tego Venom i wniósł trochę punkowego hałasu. Wszystko się rozwija i zmienia z dnia na dzień. Teraz kiedy, dorastasz, masz te wszystkie katalogi 35-40 lat historii ciężkich brzmień, więc twoje inspiracje będą totalnie inne od tych, które my mieliśmy.  

A: Wśród zespołów, które będą z Wami w trasie, jest między innymi Abbath. Jest to Twój kumpel, współpracowaliście nie raz. Od jakiegoś czasu uczę się szwedzkiego i często gdzieś pojawiają mi się informacje w stylu „Norwegia nie lubi Szwecji, Szwecja nie lubi Danii” itp. Jak to bywa w życiu codziennym?  

P.T.: Neh, gówno prawda (śmiech). Wszyscy kochamy się nawzajem. Jest to pewien rodzaj rywalizacji, które państwo skandynawskie jest najbardziej cool. To i tak bez znaczenia. Kocham tych gości z Norwegii, oni kochają mnie. Wiesz, jak to jest, wszyscy muzycy z tych krajów i tak mają to głęboko w dupie. Myślę, że jest to po prostu głupie powiedzenie, mit często powielany.

A: W Polsce za to mówimy, że nienawidzimy wszystkiego i wszystkich (śmiech). Z tego, co pamiętam, wrócisz do nas jeszcze dwukrotnie w tym roku z zespołem Pain. Będziesz gościł na Mystic Festival w Gdańsku i jako support przed Eluveitie w Warszawie. Skoro już jestem przy festiwalu, nie wiem, czy słyszałeś, ale grupa fanatyków religijnych chce odwołać po raz kolejny Mystic Festival.

P.T.: Czy znowu chodzi o Behemotha?

A: Tak, Behemoth przyciąga takich ludzi. Dla Mystic Festival to już pewnego rodzaju tradycja. Co myślisz o tego typu akcjach?

P.T.: Niektórzy ludzie mają nasrane we łbach. Cóż mogę więcej dodać? Musicie walczyć o swoje.

A: Jasne! Weźmiemy to pod uwagę. Dziękuję Ci bardzo za cierpliwość i poświęcony czas! Była to absolutna przyjemność móc rozmawiać z Tobą! Do zobaczenia na trasie! Hejdå! Vi ses snart (do zobaczenia wkrótce).

P.T.:  Dzięki wielkie i do zobaczenia!

Artykuł PETER TÄGTGREN (Hypocrisy, Pain): „Musicie walczyć o swoje”. pochodzi z serwisu KVLT.

Cześć Peter! Powiedz mi proszę jak i kiedy pojawiła się pierwsza iskra – opowiedz o genezie Doomas: kto był pomysłodawcą i jaki moment uznaliście za „początek” zespołu?

Cześć, Piotrze, dziękuję za możliwość wypowiedzenia się dla kultowego webzinu KVLT – jesteście znani również u nas, na Słowacji.

Doomas w tym roku obchodzi 20-lecie, a ja jestem jego członkiem-założycielem. Muzyką metalową zacząłem interesować się w wieku około 13 lat, kiedy usłyszałem nagrania Slayera – Reign in Blood, i Metalliki – Master of Puppets. Od razu sam też chciałem mieć, jak każdy młody chłopak, swój zespół. Przeszedłem przez wiele kapel, aż w końcu w 2006 roku założyłem Doomas.

Musiałeś więc przejść długą drogę, bowiem stylistycznie Doomas nie leży zbyt blisko Slayera i Metalliki.

Miałem wtedy 13-14 lat i konkretnej wizji swojej kapeli absolutnie jeszcze nie miałem – to przyszło dopiero później.

Jakie były pierwsze trzy wydarzenia, które w twojej ocenie najbardziej ukształtowały zespół w jego początkach?

Ponieważ miałem 10 lat przerwy, w trakcie której zajmowałem się rodziną i biznesem, za te trzy wydarzenia, czy raczej okoliczności, uznałbym głód koncertowania, całą moją wcześniejszą twórczość, którą chciałem przełożyć na muzykę i pokazać fanom, oraz możliwość grania tego, co chcę.

Który z wczesnych koncertów wspominasz do dziś i dlaczego — był tam jakiś epizod, który zmienił wasze podejście do grania?

Byłby to chyba mój pierwszy festiwal Gothoom. Miałem za sobą sporo koncertów jeszcze z poprzednich zespołów i chciałem, żeby wszystko było idealnie, a oczywiście wszystko się popsuło. Stało się to dla mnie impulsem, aby wszystko robić inaczej i bardziej profesjonalnie.

Jeśli mowa o Twoim własnym festiwalu, i to jeszcze jego pierwszej edycji, to tylko można się domyślać, że miałeś sporo na głowie. Powiedziałbym więc, że jesteś trochę usprawiedliwiony. A teraz – chyba każda kolejna edycja festiwalu wiąże się z jakimiś nowymi sprawami do ogarnięcia, prawda? Chyba, że się mylę, i mając 15 edycji za sobą, śpisz już o wiele spokojniej niż 13 lat temu?

To zawsze ogromny stres i wciąż jestem tak samo zdenerwowany, jak za pierwszym razem. Teraz jest jeszcze gorzej, bo grają większe i droższe zespoły, które stawiają większe wymagania scenie, sprzętowi i zapleczu. Ale i tak zawsze dobrze się bawię.

Opowiedz proszę o pierwszych nagraniach i procesie tworzenia materiału – jakie były Wasze największe trudności techniczne i organizacyjne?

Wtedy to były głównie długotrwałe próby w zespole, a potem szybkie nagrania, żeby zaoszczędzić trochę pieniędzy. Tworzyło się na próbach, a później szło się do studia.

Dziś wszystko jest inaczej. Ponieważ naprawdę dużo koncertujemy, a technika poszła do przodu , to prób jest mniej i każdy tworzy muzykę w domu na komputerze . Dzięki temu tworzenie się uprościło i przyspieszyło, ale czasami brakuje mi tego procesu kreacji, tych kłótni, a potem prób, na których odkrywaliśmy, jak to, kurwa, dobrze brzmi.

No właśnie! Ten nowoczesny sposób tworzenia może chyba nawet nieźle utrudniać proces twórczy, kiedy każdy podsyła pomysły w formie pliku audio i potem trzeba z tych pomysłów coś sensownego skleić. Próby na żywo i synergia panująca między muzykami to bardzo istotna sprawa.

W ten sposób nagraliśmy pierwsze albumy, ale wszyscy są teraz bardzo zajęci, gramy też całkiem sporo koncertów i nie mamy już tyle czasu, co kiedyś, więc ta technologia nam pomaga. Jednak nigdy nie wydajemy czegoś, co jest dla nas złe albo co do czego nie mamy pewności.

Czy był ktoś, kogo mógłbyś nazwać mentorem albo kluczowym sprzymierzeńcem dla Doomas? Ktoś, kto w pozytywny sposób wpłynął na faktyczny rozwój zespołu?

Za Doomas stoi troje ludzi i to my stanowimy trzon całego zespołu już od 18 lat. Ja (Peter), jestem odpowiedzialny za marketing, tworzenie muzyki i promocję zespołu. Kalmi jest gitarzystą, programistą i głównym twórcą utworów. Erik, perkusista, jest maszyną i wizualnym magiem całego zespołu.

Ale w kwestii mentorów, zawsze z podziwem patrzyliśmy na wielkie nazwiska słowackiej sceny metalowej, czy to był Pegas (perkusista legendarnych Krabathor/Hypnos), czy też Roland Grapow z Masterplan, albo Bruno (Krabathor/Hypnos). Jest wiele takich osobistości i cieszę się, że możemy nazywać ich przyjaciółmi.

Czy w takim razie to Erik, jako ten wizualny mag, jest pomysłodawcą masek, których całkiem niedawno zaczęliście używać?

Ja to zasugerowałem, a impuls przyszedł za sprawą EP-ki „Portal„, na której postanowiliśmy pójść mistyczną ścieżką Lovecrafta. Cienie i maski wydawały się dobrym pomysłem, który pozwoliłby nam wyróżnić się na tle innych zespołów i dałby nam swobodę skupienia się wyłącznie na muzyce i atmosferze, którą ona wywołuje.

W którym momencie poczuliście i mogliście powiedzieć z ręką na sercu „brzmimy jak   my”? Bo jak wiadomo, każdy zaczyna robić muzykę pod wpływem inspiracji, zespołów które uwielbia, często popadając w zbyt mocne kopiowanie „swojego ukochanego” zespołu.

Moim wzorem był zawsze Bolt Thrower. To mój ulubiony zespół. Każdy z nas wzoruje się na kimś innym. Dziś trudno brzmieć oryginalnie, ale przynajmniej próbujemy, choć wpływy zawsze będą obecne.

Myślę, że ostatni album „R’lyeh” jest naszą najlepszą płytą. Cieszymy się, że brzmi oryginalnie i od razu słychać, że to my.

Okej, jest to Wasz najlepszy album, ale każdy muzyk idąc drogą muzycznego rozwoju chce przeskoczyć założoną wcześniej poprzeczkę. Jakie rzeczy chcielibyście rozwinąć, żeby zrobić coś jeszcze bardziej przełomowego w historii zespołu czy nawet gatunku?

Zrobilibyśmy album jeszcze mroczniejszy i bardziej nastrojowy, może dodalibyśmy kilka ambientowych utworów, inne podejście do wokalu, coś na wzór pierwszej części naszego utworu „Ia Kingu”, a może dodalibyśmy trochę tempa. Zobaczymy, dokąd nas to zaprowadzi. W tym tkwi piękno muzyki – zawsze jest przestrzeń, by się ruszyć i stworzyć nowy, fantastyczny świat. W każdym razie chcę iść dalej i znowu zrobić coś innego, lepszego.

Powiedz zatem kilka słów o każdym z Waszych wydawnictw. Z perspektywy czasu na pewno patrzysz na nie nieco inaczej niż kiedy wychodziły na światło dzienne.

Wiesz co, nie zmieniłbym nic. Nigdy nie zmieniłbym tego, co raz nagraliśmy i wydaliśmy, ponieważ zostało to stworzone w określonej epoce, w określonym czasie, w którym się znajdowaliśmy. Na pewno, gdybyśmy nagrywali to teraz, brzmiałoby inaczej. Ale jestem bardzo zadowolony z tego, co i jak było zrobione wtedy, i cieszę się, że udało nam się stworzyć tak wspaniałe albumy.

A jak pandemia (jeśli ją odczuliście) wpłynęła na życie zespołu – na pisanie muzyki, nagrywanie, relacje między członkami?

Pandemia przyspieszyła cały proces nagrywania, ponieważ mieliśmy tyle czasu, ile potrzebowaliśmy. Mamy własne studio nagraniowe, więc dopracowywaliśmy wszystko do „naszej” perfekcji. Nasze relacje są przyjacielskie; znamy się bardzo długo, więc wystarczy, że do siebie zadzwonimy i wiemy, o co chodzi (śmiech).

Ale ogólnie zdarzają się Wam jakieś okresy zwątpienia czy stagnacji? Jeśli tak, jak sobie z nimi radzicie?

U nas jest tak, że kiedy czujemy potrzebę spotkania się, to się spotykamy i tworzymy. Innym razem możemy do siebie nie dzwonić nawet przez miesiąc. Stagnacji jako takiej nie ma, może pojawiło się jakieś poczucie wypalenia, ale koncerty zawsze to naprawiają, a zwłaszcza spotkanie z fanami zawsze leczy wszelkie wątpliwości. Kochamy koncertowanie i jest to nasz główny cel.

Co do spotkań i rozmów – zapewne w całym okresie działalności przeprowadzono z Tobą sporo wywiadów. Czy pamiętasz, żeby ktoś zadał Ci wyjątkowo głupie lub niewłaściwe pytanie?

Tak, w jednym webzinie na Słowacji jeden z redaktorów nazwał nas kopistami Behemoth. Nie chodziło jednak o muzykę, ale o wizerunek – twierdził, że fotografujemy się w trójkę, choć występujemy w czwórkę (śmiech). Gdyby wiedział, że w zespole jest nas w sumie sześciu, pewnie by takiego pytania nie zadał.

Sześciu?

Nasz główny gitarzysta jest dość zajęty swoją pracą programisty, dlatego na koncerty zaprosiliśmy przyjaciół z innych zespołów, którzy tworzą sekcję muzyków koncertowych Doomas. Zawsze towarzyszy nam dwóch innych gitarzystów, którzy rotują i łączą się w zależności od dostępności. Czasem nawet nie wiem, którzy dwaj akurat wsiądą nam do samochodu! (śmiech) Ale zawsze muszą być perfekcyjnie przygotowani i bardzo profesjonalni. Dwóch gitarzystów – Wigo i Bestial – jest z zespołu The Crypt, a Wonder gra w Misanphormic.

Pogadajmy o kwestiach wydawniczych. Czy brak kontraktu z dużym wydawcą to świadomy wybór, efekt okoliczności, czy raczej stan rzeczy, który chcielibyście zmienić? Od początku płyty ukazują się pod szyldem własnym zespołu.

Na początku próbowaliśmy kogoś znaleźć, ale odezwały się wydawnictwa tej samej wielkości, co nasze własne. Zdecydowaliśmy się więc wydawać to sami, w naszej własnej wytwórni pod szyldem Gothoom productions, s.r.o..

Nie mamy wygórowanych wymagań, zespołów takich jak nasz są miliony. Okej, gdyby odezwała się duża wytwórnia, wiemy dokładnie, co możemy zaoferować w kwestii muzyki, ponieważ ciągle ciężko pracujemy. Ale myślę, że dziś to już nie ma wielkiego znaczenia, ponieważ muzyka jest dostępna, legalnie lub nie, na Spotify czy YouTube, a płyta CD jest już raczej tylko dodatkiem do koszulki i nie ma dla ludzi takiej wartości jak kiedyś. Prawdopodobnie zastanawialibyśmy się, czy w ogóle w coś takiego wchodzić.

Czy możesz śmiało stwierdzić, że z perspektywy czasu sprzedaż fizycznych płyt została mocno zredukowana?

Oczywiście, że tak, i nie jesteśmy jedynymi, którzy to mówią. W każdym razie ludzie mają wiele możliwości słuchania muzyki za darmo, choć z drugiej strony dla części słuchaczy płyty CD i winyle zawsze będą miały wartość.

Czy social media i streaming zmieniły Wasze podejście do promocji?

Dziś zespół prawdopodobnie nie może obyć się bez mediów społecznościowych. Robimy różne konkursy, promocje naszego merchu. Dziś mamy 10 000 obserwujących na FB i około 3 500 na Instagramie. Dla kogoś może to nie być dużo, ale my jesteśmy zadowoleni, ponieważ naszym celem jest przede wszystkim granie i niesienie mrocznego Cthulhu wszędzie tam, gdzie jest nami zainteresowanie.

Brakuje Wam dużej trasy po Europie albo USA. Co jest główną barierą?

Tak naprawdę jesteśmy chyba jednym z najczęściej koncertujących poza Słowacją wśród słowackich zespołów. Gramy w całej Europie. W tym roku graliśmy na Islandii, w Turcji, Francji, Austrii, Polsce, Włoszech. Mamy około 30–40 koncertów rocznie, co jest dość dużą liczbą jak na zespół, który się z tego nie utrzymuje i robi to tylko jako hobby.

Marzymy o dużej trasie koncertowej, ale nie wiem, czy bylibyśmy w stanie ją zagrać (śmiech). Praca, rodzina, rachunki prawdopodobnie powstrzymują nas przed spróbowaniem sił za oceanem. Ponieważ jednak muzyka sprawia nam już tylko przyjemność, a nasze marzenia o byciu wielkim zespołem się rozwiały, pozostała nam tylko czysta radość z muzyki.

Macie na koncie trzy albumy i EPkę wydane na CD, i żadnego wydania na winylu? Czy to kwestia kosztów, popytu, czy może plan na przyszłość?

Bardzo chętnie byśmy to wydali, ale jest to kosztowna sprawa. Nasz ostatni album ze względu na długość musiałby ukazać się jako podwójny winyl, a to jest droga sprawa – kosztuje to mniej więcej 4 500 €.

Jak już wspomniałem, skoro się z tego nie utrzymujemy, zrobimy to, gdy nadejdzie odpowiedni moment. Być może z okazji 20-lecia, to mogłaby być idealna okazja.

A gdyby zrobić kampanię crowdfundingową albo zwyczajny pre-order na Bandcampie i w przypadku osiągnięcia celu, zabrać się za winyl?

Moim zdaniem takie akcje to dosłownie zabieranie pieniędzy fanom. Jestem temu przeciwny, ale są grupy i ludzie, którzy na tym zarabiają, i zawsze znajdą się tacy, którzy się dorzucą. Czasy są inne, zbiera się pieniądze na chore dzieci, można też zbierać na produkcję płyt. To wina systemu, ale nic z tym nie zrobię. Niech każdy robi to, co mu każe sumienie.

Czy na 20-lecie działalności planujecie coś jeszcze?

Chętnie wydalibyśmy małą EP-kę z trzema nowymi utworami, być może również na winylu – to jedna z opcji. Jeśli chodzi o albumy, na pewno zrobimy kolekcjonerski box z wszystkimi wydaniami.

Jak oceniasz Waszą relację z polską publicznością?

Polskę kochamy, ponieważ mamy tu bardzo wielu przyjaciół, zarówno w innych zespołach, jak i wśród fanów. Wasza mentalność jest bardzo podobna do naszej, tak samo jak język. Koncerty są zawsze niesamowite, a ludzie zawsze wykupują nam cały merch.

Ale jest to także zasługa zainteresowania ze strony promotorów, czy to Bangarang, Metal Mine, Uwolnić Muzykę, czy też w przypadku solowych koncertów z polskimi zespołami. Zawsze jest to świetna zabawa i zawsze jest to u Was bardzo profesjonalnie przygotowane.

Czy macie jakieś wyjątkowe wspomnienia z naszego kraju?

Polacy to wspaniali fani, kochają kulturę metalową i każdy koncert tutaj jest dla nas wielkim przeżyciem. Zawsze staramy się zwiedzić miejsce, w którym gramy, jeśli mamy czas, a wy jesteście bardzo nowoczesnym, szybko rozwijającym się krajem; my chyba we wszystkim pozostajemy za wami w tyle.

Peter, jesteś liderem i wokalistą. Skąd czerpiesz inspiracje do warstwy tekstowej Waszych płyt? Czy zmieniało się to w trakcie Waszej działalności?

Ja jestem głównie marketingowcem i osobą odpowiedzialną za wizerunek całego Doomas i może jestem najbardziej widoczny, ale bez moich ludzi – Kalmiego i Erika – nie byłoby Doomas w ogóle. Kalmi jest twórcą większości muzyki na ostatnim albumie i wszystkich tekstów, więc to byłoby raczej pytanie do niego.

Ale jak mówiłem niedawno w innym wywiadzie, nigdy nie mieszamy na przykład polityki w teksty i muzykę, a główną inspiracją jest dla nas twórczość H. P. Lovecrafta.

Jak wygląda scena metalowa na Słowacji?

Scena metalowa na Słowacji jest mniej więcej taka jak wszędzie. U nas bardziej preferowany jest death metal i bardziej rozrywkowy typ metalu, w którym śpiewa się po słowacku i przeważnie się tam przeklina (śmiech). Ale są tu też zespoły, które nie zginęłyby nigdzie na świecie i grają fantastyczną muzykę.

Jest tu trudniej pozyskać fana, ponieważ są bardzo wybredni, ale kiedy ich już masz, są ci wierni aż po grób.

Gdzie widzisz albo chciałbyś widzieć Doomas za 5-6 lat?

Mam już 50 lat, nie wiem, gdzie widzę choćby siebie za 5–6 lat. Wszystko zależy od zdrowia mojego, mojej rodziny i, oczywiście, moich kolegów z zespołu. Ale mam nadzieję, że będziemy przynajmniej tam, gdzie dziś – że będziemy robić to, co kochamy najbardziej, czyli koncertować i tworzyć nową muzykę. Mam nadzieję, że w Europie zapanuje pokój, żebyśmy nie musieli iść walczyć.

Nasze marzenia są skromne, nie mamy już wielkich ambicji podboju świata. Wystarczy nam Europa.

Co byś powiedział młodszemu sobie z czasów zakładania zespołu – coś, czego wtedy nie wiedziałeś, a co dziś wydaje się kluczowe?

Powiedziałbym mu, żeby cieszył się każdą chwilą życia, każdego koncertu i wymieniał energię z fanami. Jedyną ważną rzeczą nie są pieniądze, ale doświadczenia – wspomnienia – bo to jest jedyna rzecz, której nikt ci nie zabierze i zawsze możesz do tego wrócić, nawet w najtrudniejszych chwilach, i przeżywać to na nowo.

Czy przez te 20 lat prowadzenia Doomas, teraz na koniec dnia czujesz wewnętrzne zadowolenie i myślisz „warto było”, czy bardziej niedosyt i „co zrobiłem nie tak”?

Ja zawsze robię wszystko na sto procent. Wiele rzeczy mogłem zrobić inaczej, ale człowiek uczy się na błędach i niczego nie żałuję.

Cieszę się na to, co czeka mnie jutro. Chcę mieć dalej pozytywne spojrzenie i wierzę, że uda się nagrać kolejny album, który będzie lepszy od poprzedniego. Jednak w ramach własnych możliwości osiągnąłem być może swoje maksimum. W przeniesieniu nas na wyższy poziom musiałaby nas już wesprzeć odpowiednio duża wytwórnia.

Na koniec: jakie pytanie chciałbyś usłyszeć od dziennikarza, ale nikt Ci go jeszcze nie zadał? I oczywiscie jaka byłaby Twoja szczera odpowiedź?

Hmm, chyba: „Co bym robił, gdybym nie miał zespołu i nie grał koncertów?”

Szczerze powiedziawszy to zadałem sobie dość trudnie pytanie (śmiech). Ale pewnie byłbym menadżerem i pomagał innym zespołom w rozwoju. A może cukiernikiem lub piekarzem (śmiech).

Dziękuję ci, Piotr, że znalazłeś czas na ten wywiad z DOOMAS. Doceniam za bezpośrednie i idące prosto z serca pytania. Lubię i szanuję.

Nie ma sprawy Peter, do zobaczenia gdzieś w Polsce!

Artykuł PETER BET’KO (Doomas): „zrobimy to, gdy nadejdzie odpowiedni moment” pochodzi z serwisu KVLT.